Ανάλυση: Οι πόλεμοι που σχεδιάζονται ως σύντομες επιχειρήσεις σπάνια εξελίσσονται γραμμικά

Η σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο, που εισέρχεται στην τέταρτη ημέρα, αναδιαμορφώνει με ταχύτητα το γεωπολιτικό τοπίο όχι μόνο της Μέσης Ανατολής, αλλά και της Ευρασίας συνολικά. Οι πρώτες συγκρίσεις με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 είναι αναπόφευκτες: στρατιωτική επιχείρηση χωρίς ρητή εντολή του ΟΗΕ, αιφνιδιαστικά πλήγματα, γρήγορα αρχικά κέρδη και προσδοκία ταχείας πολιτικής ανατροπής στο κράτος-στόχο. Όμως, όπως απέδειξε η ουκρανική περίπτωση, οι πόλεμοι που σχεδιάζονται ως σύντομες επιχειρήσεις «υψηλής ακρίβειας» σπάνια εξελίσσονται γραμμικά. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο η στρατιωτική ισορροπία, αλλά οι στρατηγικές αντοχές, οι διεθνείς συμμαχίες και οι εσωτερικές πολιτικές συνέπειες για όλους τους εμπλεκομένους.

Σπύρος Σιδέρης

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν εκτεταμένα πλήγματα κατά ιρανικών στόχων, επιτυγχάνοντας καίρια χτυπήματα στην ανώτατη στρατιωτικο-πολιτική ηγεσία της Τεχεράνης. Η επιχείρηση στηρίχθηκε στην αεροπορική υπεροχή και στην αιφνιδιαστική κλιμάκωση.

Ωστόσο, όπως και στην Ουκρανία, το αρχικό σοκ δεν οδήγησε σε κατάρρευση. Το Ιράν ανταποδίδει με πυραυλικά πλήγματα σε ολόκληρη την περιφέρεια του Κόλπου, επιδιώκοντας να αυξήσει το κόστος για την Ουάσιγκτον και να μεταφέρει την πίεση στους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ.

Οι τρεις καθοριστικοί παράγοντες

Το πρώτο κρίσιμο ερώτημα αφορά την εσωτερική σταθερότητα του Ιράν. Θα καταφέρει η Ουάσιγκτον να επηρεάσει τη νέα ηγεσία ή να προκαλέσει εσωτερική αποσταθεροποίηση μέσω διαδηλώσεων ή ρήγματος στον κρατικό μηχανισμό; Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις κατάρρευσης. Το ιρανικό κράτος φαίνεται να διατηρεί λειτουργική συνοχή, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας παραμένουν ενεργές. Ωστόσο, σε συνθήκες πολέμου, η ανθεκτικότητα ενός καθεστώτος δοκιμάζεται καθημερινά.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η στάση της Κίνας. Το Πεκίνο είναι ο μόνος παίκτης με την οικονομική και βιομηχανική δυνατότητα να προσφέρει ουσιαστική στήριξη στην Τεχεράνη, είτε μέσω στρατιωτικών προμηθειών είτε μέσω χρηματοδοτικής ενίσχυσης.

Αν η Κίνα επιλέξει να εξασφαλίσει σταθερή ροή οπλικών συστημάτων και πληροφοριών στο Ιράν, η αεροπορική εκστρατεία ΗΠΑ–Ισραήλ κινδυνεύει να μετατραπεί σε μακρόχρονη φθορά χωρίς σαφές πολιτικό αποτέλεσμα.

Ωστόσο, μια τέτοια επιλογή θα σήμαινε ανοιχτή αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον, πιθανή αναβίωση εμπορικών πολέμων και επιδείνωση σχέσεων με την Ευρώπη και τις χώρες του Κόλπου. Το Πεκίνο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στρατηγική του επιδίωξη να περιορίσει την αμερικανική επιρροή και στον φόβο μιας ευρείας οικονομικής αποσταθεροποίησης λόγω υψηλών τιμών ενέργειας.

Ο τρίτος παράγοντας αφορά την ικανότητα του Ιράν να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στις αμερικανικές δυνάμεις. Μέχρι στιγμής έχουν επιβεβαιωθεί απώλειες Αμερικανών στρατιωτικών και περιστατικά κατάρριψης αεροσκαφών, ενώ σημειώθηκε και απόπειρα πλήγματος κατά αεροπλανοφόρου. Αν οι επιθέσεις κλιμακωθούν και οδηγήσουν σε βαριές απώλειες, οι εσωτερικές πολιτικές συνέπειες για τον Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσαν να είναι σοβαρές. Η αμερικανική κοινή γνώμη εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε νέες μακροχρόνιες στρατιωτικές εμπλοκές, ιδιαίτερα σε μια περίοδο έντονης εσωτερικής πόλωσης.

Ο ενεργειακός παράγοντας και το παγκόσμιο ρίσκο

Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί τον πυρήνα της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η όποια διαταραχή στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταφράζεται άμεσα σε άνοδο τιμών και σε δημοσιονομική πίεση για εισαγωγικές οικονομίες. Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα ενισχύσει τα έσοδα της Ρωσίας από εξαγωγές ενέργειας, θα επιβαρύνει την Ευρωπαϊκή Ένωση και θα αυξήσει το κόστος για την Ουκρανία, που εξαρτάται από εξωτερική χρηματοδότηση και ενεργειακές εισαγωγές.

Παράλληλα, εάν η Ουάσιγκτον δώσει προτεραιότητα στην ιρανική εκστρατεία, ενδέχεται να ανακατευθύνει κρίσιμα αποθέματα –όπως πυραύλους για συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας– από το ουκρανικό μέτωπο. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα επηρέαζε άμεσα την ικανότητα του Κιέβου να αντιμετωπίσει ρωσικά πλήγματα.

Οι επιπτώσεις στον πόλεμο της Ουκρανίας

Η νέα σύγκρουση δημιουργεί σύνθετα σενάρια για την Ουκρανία. Σε περίπτωση ταχείας και «καθαρής» επιτυχίας των ΗΠΑ, ενδέχεται να ενισχυθούν στην Ουάσιγκτον οι φωνές που ζητούν σκληρότερη στάση απέναντι στη Μόσχα. Αντίθετα, σε περίπτωση παρατεταμένου πολέμου, η Ρωσία θα επωφεληθεί από τις υψηλές τιμές ενέργειας και από πιθανή μείωση της δυτικής προσοχής στο ουκρανικό μέτωπο.

Υπάρχει όμως και ένα τρίτο σενάριο: μια σύντομη κατάπαυση πυρός χωρίς αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να αναζητήσει διπλωματική «αντιστάθμιση» αλλού, πιέζοντας για ταχεία συμφωνία στην Ουκρανία. Αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε αυξημένη πίεση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για παραχωρήσεις στο Ντονμπάς.

Η στρατηγική διάσταση Κίνας–Ρωσίας

Ανεξαρτήτως διάρκειας, η σύγκρουση ενισχύει αντικειμενικά τη σημασία της Ρωσίας για την Κίνα. Εάν διαταραχθούν οι ενεργειακές ροές από τον Κόλπο, η Μόσχα καθίσταται βασικός προμηθευτής υδρογονανθράκων για το Πεκίνο. Αντίστροφα, αν οι ΗΠΑ επιτύχουν μεγαλύτερο έλεγχο στην περιοχή, η Κίνα θα επιδιώξει ακόμη στενότερη στρατηγική συνεργασία με τη Ρωσία ώστε να αποφύγει ενεργειακή εξάρτηση από αμερικανικά ελεγχόμενες οδούς.

Η Ουάσιγκτον βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα δίλημμα: είτε να επιδιώξει σκληρή αντιπαράθεση με τη Μόσχα, είτε να επιχειρήσει μια συμφωνία που θα αποσπάσει τη Ρωσία από την κινεζική αγκαλιά. Και στις δύο περιπτώσεις, η Ουκρανία κινδυνεύει να μετατραπεί σε διαπραγματευτικό πεδίο.

Ένας πόλεμος με πολλαπλά μέτωπα

Η γεωπολιτική ισορροπία που διαμορφώνεται δεν αφορά μόνο την Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον. Αγγίζει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, τη στρατηγική αυτονομία της Κίνας και τη βιωσιμότητα της Ουκρανίας. Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν η σύγκρουση θα κλιμακωθεί, αλλά ποιος διαθέτει τη μεγαλύτερη αντοχή – στρατιωτική, οικονομική και πολιτική.

Σε έναν κόσμο όπου οι περιφερειακοί πόλεμοι μετατρέπονται γρήγορα σε παγκόσμιες αναμετρήσεις επιρροής, η έκβαση στον Περσικό Κόλπο ενδέχεται να καθορίσει όχι μόνο την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, αλλά και το μέλλον του πολέμου στην Ουκρανία και τη διαμόρφωση ενός νέου διεθνούς συστήματος.