Η κρυφή εβδομάδα πριν την κλιμάκωση – Οι λόγοι πίσω από την αναβολή των επιθέσεων στο Ιράν

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν δεν πραγματοποιήθηκαν στην αρχικά προγραμματισμένη ημερομηνία.

Όπως αποκαλύπτουν ανώτεροι Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι, το πρώτο πλήγμα επρόκειτο να εξαπολυθεί μία εβδομάδα νωρίτερα, όμως η επιχείρηση αναβλήθηκε για επιχειρησιακούς και πληροφοριακούς λόγους.

Η αναβολή αυτή αποδείχθηκε στρατηγικά κρίσιμη. Έδωσε στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιπλέον χρόνο να αξιολογήσει τις δύο παράλληλες επιλογές που διατηρούσε ανοιχτές επί σχεδόν δύο μήνες: τη συνέχιση της διπλωματικής προσπάθειας ή τη μετάβαση στη στρατιωτική δράση. Παράλληλα, κατέστησε τον τελικό γύρο πυρηνικών συνομιλιών στη Γενεύη καθοριστικό, προσφέροντας στην Τεχεράνη μια τελευταία ευκαιρία για συμβιβασμό.

Οι λόγοι πίσω από την αναβολή

Μετά τον δεύτερο γύρο συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν, που ολοκληρώθηκε χωρίς ουσιαστική πρόοδο στις 17 Φεβρουαρίου, οι στρατιωτικοί σχεδιασμοί προέβλεπαν επίθεση τέσσερις ημέρες αργότερα, το Σάββατο 21 Φεβρουαρίου. Ωστόσο, η τελική εντολή δεν εκδόθηκε ποτέ.

Σύμφωνα με πηγές από τις δύο πλευρές, οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες στην περιοχή αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς λόγους της καθυστέρησης. Παράλληλα, Ισραηλινός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η αναβολή σχετιζόταν κυρίως με την αμερικανική πλευρά και την ανάγκη καλύτερου συντονισμού με τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις.

Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ περιέγραψε τις δύο τελευταίες εβδομάδες πριν από την επίθεση ως περίοδο «έντονου μπρος-πίσω», απορρίπτοντας φήμες περί αστρονομικών ή άλλων δευτερευόντων παραγόντων. Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι ο καιρός έπαιξε ρόλο, σημειώνοντας ότι το ζήτημα απασχολούσε ιδιαίτερα την ισραηλινή πλευρά.

Το αρχικό σχέδιο και ο στόχος

Σύμφωνα με ανώτερο Ισραηλινό αξιωματούχο, το αρχικό επιχειρησιακό σχέδιο προέβλεπε στοχευμένο πλήγμα κατά του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, καθώς και των γιων του. Στο στόχαστρο βρίσκονταν επίσης συγκεντρώσεις ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένης μιας τακτικής σύσκεψης που πραγματοποιείται κάθε Σάββατο.

Ο πρέσβης του Ισραήλ στις Ηνωμένες Πολιτείες, Γεχιέλ Λάιτερ, δήλωσε ότι είχαν εντοπιστεί δύο ξεχωριστές συναντήσεις υψηλόβαθμων στελεχών, οι οποίες αφορούσαν τον τρόπο αντίδρασης του καθεστώτος στο κύμα διαδηλώσεων που εξαπλώνεται στο Ιράν.

Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας που μεσολάβησε έως την τελική ημερομηνία των επιθέσεων, οι υπηρεσίες πληροφοριών των δύο χωρών εξέφραζαν αυξανόμενη ανησυχία ότι ο Χαμενεΐ θα μπορούσε να μετακινηθεί από την κατοικία του σε υπόγειο καταφύγιο. Παράλληλα, υπήρχαν ενδείξεις ότι άλλες συγκεντρώσεις αξιωματούχων που είχαν τεθεί στο στόχαστρο θα πραγματοποιούνταν σε χώρους πάνω από το έδαφος.

Ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών ανέφερε ότι επιδιώχθηκε να σταλεί το μήνυμα πως δεν επίκειται άμεσο πλήγμα, ώστε ο Χαμενεΐ και οι υπόλοιποι αξιωματούχοι να αισθανθούν ασφαλείς και να μην μετακινηθούν. Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε μάλιστα ότι υπήρξε έκπληξη που ο Ιρανός ηγέτης δεν είχε ήδη καταφύγει υπόγεια, προσθέτοντας χαρακτηριστικά: «Ακόμη κι αν βρισκόταν κάτω από το έδαφος, θα τον είχαμε πετύχει».

Οι συνομιλίες της Γενεύης και η τελική αμερικανική πρόταση

Σύμφωνα με το AXIOS, η καθυστέρηση δημιούργησε επίσης περιθώριο για έναν ακόμα γύρο συνομιλιών, που προγραμματίστηκε στη Γενεύη για την Πέμπτη. Οι εκτιμήσεις για το τι πραγματικά αφορούσε αυτή η συνάντηση διαφέρουν. Ένας Ισραηλινός αξιωματούχος υποστήριξε ότι οι συνομιλίες είχαν στόχο να περάσει ο χρόνος έως τη νέα ημερομηνία επίθεσης, διατηρώντας την εντύπωση στους Ιρανούς ότι η διπλωματία παρέμενε η κύρια επιλογή του Ντόναλντ Τραμπ. Δεύτερος Ισραηλινός αξιωματούχος ανέφερε ότι η νέα ημερομηνία ορίστηκε για τακτικούς και επιχειρησιακούς λόγους και ότι οι συνομιλίες ήταν ουσιαστικές, σημειώνοντας πως εάν ο Τραμπ διαπίστωνε σοβαρή πρόοδο στη Γενεύη, θα μπορούσε να αναβάλει εκ νέου την επίθεση.

Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι απέρριψαν τον χαρακτηρισμό ότι οι συνομιλίες της Γενεύης ήταν προσχηματικές. Όπως ανέφεραν, αν και οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικοί για τις πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας, δεν συμμετείχαν απλώς για να παραπλανήσουν τους Ιρανούς. Όταν ολοκληρώθηκε η πρωινή συνεδρίαση της Πέμπτης, οι Κούσνερ και Γουίτκοφ επέστρεψαν με μία τελική αμερικανική πρόταση, η οποία περιλάμβανε απαίτηση για δεκαετές μορατόριουμ στον εμπλουτισμό ουρανίου από το Ιράν, ακολουθούμενο από συμβολική δυνατότητα εμπλουτισμού. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσέφεραν επίσης να προμηθεύουν το Ιράν με δωρεάν πυρηνικό καύσιμο για την κάλυψη των πολιτικών του αναγκών. Σύμφωνα με άλλον Αμερικανό αξιωματούχο, η ομάδα του Τραμπ ήταν «πολύ ξεκάθαρη» ως προς τη χρήση στρατιωτικής ισχύος, εάν οι Ιρανοί δεν αποδέχονταν τη συμφωνία.

Η απόρριψη από το Ιράν και η απόφαση για στρατιωτική δράση

Το Ιράν απέρριψε την πρόταση. Οι Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ ενημέρωσαν τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος στη συνέχεια έθεσε σε κίνηση τη διαδικασία για την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων. «Υπήρξε συντονισμένη προσπάθεια να διαπραγματευτούμε με καλή πίστη, συμπεριλαμβανομένης της Γενεύης. Αλλά δεν προέκυψε τίποτα. Και είχαμε τα μέσα μας έτοιμα. Έτσι, ο πρόεδρος αποφάσισε να πλήξει», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος, προσθέτοντας: «Το Ιράν θα μπορούσε να το είχε αποτρέψει αυτό διαπραγματευόμενο με καλή πίστη. Δεν το έκανε».