Ανάλυση: Τι θέση θα πάρουν Ρωσία και Κίνα σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης ΗΠΑ-ΙΡΑΝ

Σε μια συγκυρία όπου η ένταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν αυξομειώνεται επικίνδυνα, αλλά ταυτόχρονα οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη αφήνουν ένα συγκρατημένο παράθυρο αισιοδοξίας για συνέχιση του διαλόγου την επόμενη εβδομάδα, το ερώτημα που κυριαρχεί στα διπλωματικά και στρατηγικά επιτελεία είναι ένα: πώς θα αντιδρούσαν η Ρωσία και η Κίνα σε μια αμερικανική στρατιωτική επίθεση κατά της Τεχεράνης; Οι δύο δυνάμεις, που έχουν εμβαθύνει τις σχέσεις τους με το Ιράν σε πολιτικό, ενεργειακό και αμυντικό επίπεδο, καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη στήριξη ενός κρίσιμου εταίρου και στην αποφυγή μιας άμεσης σύγκρουσης με την Ουάσιγκτον. Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο την περιφερειακή ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο, αλλά και την ίδια τη δομή της διεθνούς ισορροπίας ισχύος.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τον ερευνητή διεθνούς ασφάλειας Αρίφ Ντεχκαντάρ, σε περίπτωση πολέμου μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, η στήριξη της Μόσχας και του Πεκίνου θα είχε «στρατηγικό αλλά περιορισμένο» χαρακτήρα.

Όπως επισημαίνει, τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα αντιλαμβάνονται το Ιράν ως κρίσιμο γεωπολιτικό αντίβαρο στην αμερικανική επιρροή στη Δυτική Ασία. Μια ενδεχόμενη κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος ή ο έλεγχος των ιρανικών ενεργειακών πόρων από τις ΗΠΑ θα συνιστούσε για αμφότερες «κόκκινη γραμμή» ασφαλείας.

Ωστόσο, η στήριξη αυτή δεν θα μεταφραζόταν, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, σε άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Το πιθανότερο σενάριο περιλαμβάνει διπλωματική κάλυψη, ενίσχυση σε επίπεδο πληροφοριών και τεχνικής υποστήριξης, καθώς και προσπάθεια παράτασης της σύγκρουσης ώστε να αυξηθεί το κόστος για την Ουάσιγκτον, χωρίς να ανοίξει ο δρόμος για έναν γενικευμένο πόλεμο.

Η κινεζική διάσταση: Ενέργεια και οικονομική ανθεκτικότητα

Για το Πεκίνο, το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας είναι καθοριστικό. Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ιράν και βασικό εισαγωγέα ιρανικού πετρελαίου. Σε περίπτωση πολεμικής αναμέτρησης, εκτιμάται ότι θα αξιοποιούσε τα ισχυρότερα διπλωματικά της εργαλεία, επιδιώκοντας παράλληλα τη διατήρηση οικονομικών διαύλων που θα απέτρεπαν την κατάρρευση της ιρανικής οικονομίας.

Η κινεζική στρατηγική θα μπορούσε να κινηθεί «κάτω από το κατώφλι του πολέμου», με χρηματοοικονομική στήριξη, διευκολύνσεις σε πληρωμές εκτός δολαρίου και τεχνολογική συνεργασία. Η παρατεταμένη αστάθεια στην περιοχή βλάπτει τα ευρύτερα οικονομικά συμφέροντα της Κίνας· ωστόσο ο πλήρης έλεγχος των ιρανικών ενεργειακών πόρων από τις ΗΠΑ θα συνιστούσε ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα για το Πεκίνο.

Η ρωσική οπτική: Γεωπολιτική αποσυμπίεση και τεχνική στήριξη

Για τη Μόσχα, μια πολεμική ανάφλεξη στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γεωπολιτική αποσυμπίεση, μετατοπίζοντας τη διεθνή προσοχή από την Ουκρανία στη Μέση Ανατολή. Ο Ντεχκαντάρ εκτιμά ότι η Ρωσία θα επιθυμούσε μια σύγκρουση «μακρά και κοστοβόρα» για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σε πρακτικό επίπεδο, η ρωσική στήριξη θα μπορούσε να περιλαμβάνει ανταλλαγή δορυφορικών πληροφοριών, παροχή ανταλλακτικών ή ακόμη και προηγμένων συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας, μέσω χερσαίων διαδρομών της Κασπίας. Παράλληλα, δεν αποκλείεται η ενεργοποίηση κυβερνοεπιχειρήσεων κατά αμερικανικών υποδομών. Ωστόσο, όπως και η Κίνα, η Ρωσία δύσκολα θα ρίσκαρε την αποστολή στρατευμάτων για την υπεράσπιση ιρανικού εδάφους.

Η λογική που φαίνεται να κυριαρχεί είναι αυτή της ασύμμετρης αποτροπής και όχι μιας παραδοσιακής στρατιωτικής συμμαχίας. Το Ιράν δεν θα πρέπει να αναμένει «πυρηνική ομπρέλα» ή άμεση εμπλοκή ρωσικών και κινεζικών δυνάμεων, αλλά ένα είδος διεθνούς «βαλβίδας ασφαλείας» που θα αποτρέπει την πλήρη απομόνωσή του.

Εξοπλιστική κινητικότητα και «υπόγεια» στήριξη

Το τελευταίο διάστημα, σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, έχουν καταγραφεί ενδείξεις επιτάχυνσης της στρατιωτικής συνεργασίας Ιράν–Κίνας. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η Τεχεράνη βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωση συμφωνίας για την προμήθεια κινεζικών αντιπλοϊκών πυραύλων CM-302, υπερηχητικών και σχεδιασμένων να διαπερνούν ναυτικές άμυνες, με εμβέλεια έως 290 χιλιόμετρα. Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε σημαντικά την ιρανική αποτρεπτική ικανότητα στον Κόλπο.

Παράλληλα, οι συνομιλίες φέρονται να περιλαμβάνουν φορητά αντιαεροπορικά συστήματα (MANPADS), αντιπυραυλικά μέσα και τεχνολογίες με δυνητική αντιδορυφορική χρήση. Από ρωσικής πλευράς, δεδομένα πτήσεων δείχνουν επαναλαμβανόμενες μεταφορές φορτίου προς την Τεχεράνη, ενώ διαρροές κάνουν λόγο για ιρανικό αίτημα αγοράς ρωσικών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας αξίας 500 εκατ. ευρώ μετά τον πρόσφατο κύκλο περιφερειακών συγκρούσεων.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας έμμεσης ενίσχυσης: Ρωσία και Κίνα αποφεύγουν την άμεση πολεμική εμπλοκή, αλλά παρέχουν στην Τεχεράνη τα μέσα να αυξήσει το κόστος οποιασδήποτε επίθεσης.

Οι συμφωνίες στρατηγικής εταιρικής σχέσης

Η συνεργασία αυτή εδράζεται σε θεσμικό υπόβαθρο. Τον Μάρτιο του 2021, Ιράν και Κίνα υπέγραψαν μνημόνιο συνολικής στρατηγικής συνεργασίας, με πρόβλεψη για 25ετή ορίζοντα σε τομείς όπως ενέργεια, υποδομές, βιομηχανία και άμυνα. Αντίστοιχα, η 20ετής συνθήκη «Συνολικής Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης» μεταξύ Ρωσίας και Ιράν τέθηκε σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2025, μετά την υπογραφή της στη Μόσχα από τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Μασούντ Πεζεσκιάν.

Οι συμφωνίες αυτές δεν συνιστούν ρητές στρατιωτικές συμμαχίες τύπου ΝΑΤΟ, αλλά δημιουργούν ένα πλαίσιο βαθιάς συνεργασίας σε τομείς από τις πληροφορίες και την άμυνα έως την ενέργεια και την τεχνολογία.

Πόλεμος ή ελεγχόμενη αποκλιμάκωση;

Παρά τις πολεμικές ρητορικές και τις απειλές για «καλή συμφωνία» γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, η συνέχιση των συνομιλιών στη Γενεύη δείχνει ότι παραμένει ενεργό το διπλωματικό κανάλι. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και σε περίπτωση περιορισμένης στρατιωτικής κλιμάκωσης στον Κόλπο, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θα κινητοποιηθεί για την επιβολή εκεχειρίας και όρων αποκλιμάκωσης.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο αν Ρωσία και Κίνα θα σταθούν στο πλευρό του Ιράν, αλλά μέχρι ποιο σημείο είναι διατεθειμένες να φτάσουν. Όλα δείχνουν ότι θα λειτουργήσουν ως στρατηγικοί εταίροι σε καιρό ειρήνης και ως υποστηρικτές «από τα μετόπισθεν» σε καιρό πολέμου — επιδιώκοντας να μετατρέψουν οποιαδήποτε σύγκρουση σε γεωπολιτικό τέλμα για την Ουάσιγκτον, χωρίς να εμπλακούν άμεσα στην πρώτη γραμμή.