“Ενεργή Μάχη”: Τι περιλαμβάνει το νομοσχέδιο για τις δασικές πυρκαγιές – Χαιρετίζει το WWF Ελλάς

Η ψήφιση του νομοσχεδίου «Ενεργή Μάχη» που ολοκληρώθηκε χθες αργά το βράδυ στη Βουλή, σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή κατεύθυνσης στη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών, ενισχύοντας περαιτέρω την έννοια της πρόληψης.

Το WWF Ελλάς χαιρετίζει την ψήφιση του νομοσχεδίου που συνιστά μία από τις πιο εκτεταμένες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στο πεδίο της πολιτικής προστασίας και της  δασοπυροπροστασίας.

Ο νέος πλέον νόμος του κράτους θεσμοθετεί πλήθος αλλαγών και νέων εργαλείων που αφορούν την πρόληψη, την ετοιμότητα και την καταστολή απέναντι στις δασικές πυρκαγιές, επιχειρώντας να απαντήσει σε υπαρκτές και διαχρονικές αδυναμίες του συστήματος στη χώρα μας.

Βλέπουμε με ικανοποίηση ότι ζητήματα για τα οποία επί χρόνια το WWF Ελλάς προσπαθούσε να φέρει στον δημόσιο διάλογο με πιλοτικά παραδείγματα, αναλύσεις και συγκεκριμένες προτάσεις, αλλά για τα οποία δεν υπήρχε ουσιαστική μέριμνα, εντάσσονται επιτέλους στο θεσμικό πλαίσιο της χώρας. Τέτοια ζητήματα είναι ενδεικτικά, η δημιουργία μηχανισμών επιστημονικής αξιολόγησης, λογοδοσίας και επιχειρησιακής βελτίωσης για εξαγωγή χρήσιμων διδαγμάτων, η ενδυνάμωση της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, η αναβάθμιση της Πυροσβεστικής Ακαδημίας και η αναγνώριση του ρόλου των εθελοντικών οργανώσεων δασοπυρόσβεσης.

Ιδιαίτερα μνεία αξίζει να γίνει στη θεσμοθέτηση δύο καινοτόμων για την Ελλάδα μεθόδων που χρησιμοποιούνται και σε άλλες χώρες της Μεσογείου, αυτής της προδιαγεγραμμένης καύσης και της ελεγχόμενης βόσκησης. Οι μέθοδοι αυτές θα προμηθεύσουν τις αρμόδιες υπηρεσίες της χώρας με τα κατάλληλα εργαλεία με στόχο τη δημιουργία πιο ανθεκτικών δασών. Επιπλέον, εξαιρετικά σημαντική είναι και η διάταξη για τη σύνταξη σχεδίων πρόληψης από τους οργανισμούς της τοπικής αυτοδιοίκησης που έρχονται να συμβάλουν ουσιαστικά, δίχως όμως να υποκαθιστούν τον συνολικό σχεδιασμό.

Ωστόσο, η ψήφιση ενός νόμου δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αποτελεσματική εφαρμογή. Πολλές από τις προβλέψεις του νομοσχεδίου προϋποθέτουν χρόνο, πόρους, σαφείς ρόλους, διαρκή εκπαίδευση, ουσιαστικό συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και ενίσχυση τους σε μέσα και προσωπικό (Δασική Υπηρεσία, ΟΦΥΠΕΚΑ, Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας), και –κυρίως– θεσμική ωρίμανση μέσω εφαρμοστικών διατάξεων για να μπορέσουν να λειτουργήσουν στην πράξη.

Κανένα νομοθετικό πλαίσιο, όσο φιλόδοξο και αν είναι, δεν μπορεί να «σταματήσει» τις δασικές πυρκαγιές. Η καλλιέργεια της ψευδαίσθησης ότι οι πυρκαγιές μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως δεν εξυπηρετεί ούτε την κοινωνία ούτε τους επαγγελματίες και εθελοντές που καλούνται να διαχειριστούν το φαινόμενο.

Ο Νίκος Γεωργιάδης, επικεφαλής του Χερσαίου Προγράμματος στο WWF Ελλάς, δηλώνει: “Η χώρα βρίσκεται πλέον σε μια κρίσιμη καμπή για το μέλλον των δασών της. Το πραγματικό ζητούμενο είναι η έγκαιρη, οργανωμένη και αποτελεσματική αντιμετώπιση των πυρκαγιών, με τη μικρότερη δυνατή οικολογική, κοινωνική και οικονομική απώλεια. Αυτό προϋποθέτει σοβαρή επένδυση στην πρόληψη πριν από τη φωτιά, επιστημονικά τεκμηριωμένη και ενεργή διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων, ενίσχυση της ετοιμότητας και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών”.

Το νομοσχέδιο «Ενεργή Μάχη» μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, όχι όμως το τέλος της διαδρομής. Απαιτούνται συνεχής αξιολόγηση, διορθωτικές παρεμβάσεις και ειλικρίνεια απέναντι στην κοινωνία ως προς το τι μπορεί και τι δεν μπορεί να επιτευχθεί. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών είναι μια μακρόχρονη διαδικασία που δεν κρίνεται σε ένα καλοκαίρι ή σε έναν νόμο, αλλά στη συνέπεια, τη γνώση και τη συλλογική προσπάθεια στον χρόνο.

Κεφαλογιάννης:  Η διαχείριση φυσικών καταστροφών δεν είναι πολιτική «μιας χρήσης», αλλά πολιτική διάρκειας

Η διαχείριση των φυσικών καταστροφών «δεν είναι πολιτική μιας χρήσης, αλλά πολιτική διάρκειας. Ένα σύστημα πολιτικής προστασίας μαθαίνει σωρευτικά, χτίζει μνήμη, ενσωματώνει εμπειρία». Αυτό τόνισε ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, κλείνοντας τη συζήτηση του νομοσχεδίου «Ενεργή Μάχη», το οποίο έγινε δεκτό “κατά πλειοψηφία” από την ολομέλεια της Βουλής.

Παρουσιάζοντας τη συνολική μεταρρύθμιση του εθνικού συστήματος πρόληψης, ετοιμότητας και απόκρισης έναντι δασικών πυρκαγιών και λοιπών φυσικών, τεχνολογικών και ανθρωπογενών καταστροφών, ο κ. Κεφαλογιάννης τόνισε ότι στόχος του νομοσχεδίου δεν είναι η ιδεολογική αντιπαράθεση, αλλά η διαμόρφωση ενός σταθερού, λειτουργικού και διαρκούς πλαισίου προστασίας της κοινωνίας, με θεσμική συνέχεια και επιχειρησιακή συνέπεια. Σε αυτό το πλαίσιο, όπως σημείωσε ο κ. Κεφαλογιάννης, το σχέδιο νόμου δεν αποτελεί προϊόν μιας κλειστής διοικητικής διαδικασίας ή έκφραση μονομερούς κυβερνητικής πρωτοβουλίας, αλλά μία άσκηση «θεσμικής ωριμότητας και ειλικρινούς διάθεσης να διαμορφωθεί ένας κοινός τόπος».

Στην τοποθέτησή του ανέδειξε ότι με το νέο πλαίσιο θεσμοθετείται για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων (Incident Command System), με σαφείς κανόνες εμπλοκής, στοιχείο διοίκησης στο πεδίο, επιχειρησιακά και περιφερειακά κέντρα διαχείρισης κρίσεων, «ώστε να περάσουμε από τον κατακερματισμό στη διαλειτουργικότητα, από τον αυτοσχεδιασμό στη διαδικασία, από τη συγκυριακή αντίδραση σε ένα σύστημα που μαθαίνει και εξελίσσεται». Όπως σημείωσε, η ύπαρξη κοινής επιχειρησιακής γλώσσας και σαφούς κατανομής ρόλων μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων αποτελεί προϋπόθεση αξιοπιστίας του κράτους στα μάτια των πολιτών.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη θεσμοθετημένη αποτίμηση και στην άντληση επιχειρησιακών διδαγμάτων. Προβλέπεται η σύσταση Ειδικών Επιστημονικών Επιτροπών Αξιολόγησης για μεγάλες καταστροφές, καθώς και η καθιέρωση Ετήσιου Απολογισμού Αντιπυρικής Περιόδου με μετρήσιμους δείκτες, όπως οι χρόνοι απόκρισης, τα αίτια των πυρκαγιών, η αποτελεσματικότητα των προληπτικών παρεμβάσεων και η διαθεσιμότητα των μέσων. Όπως τόνισε, «μια ιδιαίτερα μεγάλη δασική πυρκαγιά δεν μπορεί να κλείνει με μια πολιτική αντιπαράθεση. Πρέπει να ενεργοποιούνται οι ειδικοί με σαφή αποστολή, να αναλύσουν τα αίτια, τους χειρισμούς και να αντλήσουμε συγκεκριμένα διδάγματα». Η Έκθεση θα διαβιβάζεται στη Βουλή και θα δημοσιοποιείται, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, μετατρέποντας την αποτίμηση σε εργαλείο θεσμικής αυτοβελτίωσης.

Ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας αναφέρθηκε επίσης στο Δεκαετές Στρατηγικό Σχέδιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Δασικών Πυρκαγιών, το οποίο εισάγει μακροπρόθεσμο σχεδιασμό με μετρήσιμους στόχους πρόληψης, ανάλυση κινδύνου ανά Περιφέρεια και Δήμο, εξειδίκευση σε τοπικό επίπεδο και ψηφιακή χαρτογράφηση κρίσιμων στοιχείων (δίκτυα, μονοπάτια, υποδομές). Όπως εξήγησε, «ο κύκλος διαχείρισης μίας καταστροφής, δεν θα εξαρτάται από μία συγκυριακή πίεση ενός δύσκολου καλοκαιριού, αλλά θα οργανώνεται με μετρήσιμους στόχους, προτεραιοποιημένες παρεμβάσεις και μία διαρκή παρακολούθηση». Ταυτόχρονα το σχέδιο αυτό θα εξειδικευθεί σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Στο πεδίο της επιστημονικής τεκμηρίωσης, επισήμανε την ενίσχυση της Εθνικής Βάσης Δεδομένων, την ίδρυση Μονάδας Επιχειρησιακής Μετεωρολογίας στο ΕΣΚΕΔΙΚ και τη συγκρότηση Επιτροπής Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου, με στόχο όχι μόνο την πρόγνωση του καιρικού φαινομένου αλλά και την πρόβλεψη των πιθανών συνεπειών του. «Χρειάζονται δεδομένα, ανάλυση δεδομένων και αξιοποίησή τους. Δεν υπάρχουν άπειροι τρόποι να συνδεθεί η επιστημονική γνώση με τις επιχειρησιακές επιλογές», ανέφερε χαρακτηριστικά. Επιπλέον, η επιτροπή αυτή δεν θα περιορίζεται απλώς στην έγκριση, αλλά θα μπορεί να συγκροτεί συνεργεία ελέγχου για να διαπιστώνει αν πράγματι τα έργα εκτελούνται, αν οι καθαρισμοί γίνονται, αν οι παρεμβάσεις ολοκληρώνονται.

Ο κ. Κεφαλογιάννης έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ενίσχυση της πρόληψης σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με τη δημιουργία Επιτροπής Αξιολόγησης και Ελέγχου έργων πρόληψης και τη δυνατότητα επικουρικής αδειοδότησης από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας για μικρούς νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους εντός συγκεκριμένης προθεσμίας εντός 90 ημερών. Προβλέπεται επίσης έλεγχος υλοποίησης και μηχανισμός λογοδοσίας. Επιπλέον, προβλέπεται δυνατότητα υποστηρικτικής ανάθεσης καθηκόντων ωρίμανσης, υλοποίησης και διαχείρισης δράσεων πολιτικής προστασίας στο Τ.Ε.Ε., διασφαλίζοντας ότι ο σχεδιασμός, οι τεχνικές προδιαγραφές και οι επιχειρησιακές κατευθύνσεις μπορούν να μεταφραστούν σε ώριμες και υλοποιήσιμες παρεμβάσεις, ιδίως σε επίπεδο Περιφερειών και Δήμων. Απαντώντας σε χρόνιες δυσλειτουργίες, ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ανέφερε ότι «δεν θα μένουν πίσω οι δήμοι που δεν διαθέτουν επαρκείς τεχνικές υπηρεσίες».

Σημειώνεται ότι το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ρυθμίσεις για την αναβάθμιση της Πυροσβεστικής Ακαδημίας, με αύξηση στο 10% από 3% της ειδικής κατηγορίας εισαγωγής για πολύτεκνους και τρίτεκνους, καθώς και πρόνοιες για ειδική μετάταξη και εκπαίδευση αποφοίτων παραγωγικών σχολών.

Ο κ. Κεφαλογιάννης κατέθεσε επίσης δέσμη νομοτεχνικών βελτιώσεων, οι οποίες – όπως ανέφερε – προέκυψαν από τις παρεμβάσεις των φορέων και των κομμάτων στην Επιτροπή και υπηρετούν δύο βασικούς στόχους: την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας, της πρόληψης και της λογοδοσίας, καθώς και την ουσιαστική ενσωμάτωση τεκμηριωμένων παρατηρήσεων που κατατέθηκαν κατά τη διαδικασία της Επιτροπής.

Όπως εξήγησε, στο άρθρο 13 διορθώνεται η παραπομπή της σχετικής παραγράφου ώστε να υπάρχει ακριβής αντιστοίχιση με το σωστό ρυθμιστικό σημείο και να αποφεύγονται ερμηνευτικές αμφιβολίες. Στα άρθρα 14 και 15 αποσαφηνίζεται ρητά ο γνωμοδοτικός χαρακτήρας των Π.Ε.Σ.Ο.Π.Π. και Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π. ενισχύεται η επιχειρησιακή τους σύνδεση και διαχωρίζεται σαφώς ο ρόλος τους από την εκτελεστική αρμοδιότητα Περιφερειαρχών και Δημάρχων, νομοτεχνικές που προέκυψαν μετά από συζήτηση με τα υπηρεσιακά στελέχη των Περιφερειών, ώστε να μην συγχέεται ο ρόλος τους με την εκτελεστική αρμοδιότητα των αιρετών, ενισχύοντας τη θεσμική θωράκιση των αποφάσεων.