Ανάλυση: Γιατί ο Ζαλούζνι επέλεξε τώρα να στείλει το μήνυμα στον Ζελένσκι

Σε μια χρονική συγκυρία όπου η Ουκρανία αναζητά ισορροπία ανάμεσα στη στρατιωτική αντοχή, τη διεθνή στήριξη και τη διαχείριση της εσωτερικής κόπωσης, η δημόσια τοποθέτηση του πρώην αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων και νυν πρεσβευτή στο Λονδίνο, Βαλέρι Ζαλούζνι, λειτούργησε σαν πολιτικός σεισμός: όχι επειδή έφερε απλώς στο φως παρασκηνιακές εντάσεις, αλλά επειδή «έσπασε» ένα άγραφο συμβόλαιο σιωπής στην κορυφή της ουκρανικής εξουσίας. Η συνέντευξή του –με σαφή κριτική προς τον Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι για επιλογές της περιόδου 2022-2023– έδωσε τροφή σε δύο παράλληλες αναγνώσεις: από τη μία, ότι πρόκειται για προσωπική δικαίωση ενός στρατηγού που απομακρύνθηκε από την ηγεσία· από την άλλη, ότι σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας φάσης στο εσωτερικό πολιτικό παιχνίδι, όπου η πολεμική και η πολιτική ηγεσία παύουν να εμφανίζονται ως συμπαγές μέτωπο.

Σπύρος Σιδέρης

Στο βάθος, το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι είπε», αλλά «γιατί το είπε τώρα» – και πώς μια τέτοια παρέμβαση αναδιατάσσει τις ισορροπίες σε μια χώρα που λειτουργεί υπό στρατιωτικό νόμο και παρατεταμένη κρίση.

Οι δύο αιχμές: Υπηρεσία Ασφαλείας και «μοιρασμένη» αντεπίθεση

Ο Βαλέρι Ζαλούζνι, στην πιο σκληρή δημόσια παρέμβασή του μέχρι σήμερα, διατύπωσε δύο βασικές αιτιάσεις. Πρώτον, περιέγραψε επεισόδιο του φθινοπώρου του 2022, όταν –σύμφωνα με όσα αφηγήθηκε– ειδικές δυνάμεις της Υπηρεσίας Ασφαλείας της Ουκρανίας εμφανίστηκαν σε χώρο που χρησιμοποιούσε η στρατιωτική ηγεσία, γεγονός που ο ίδιος ερμήνευσε ως κίνηση εκφοβισμού προς το πρόσωπό του. Υπήρξε, κατά την αφήγηση, και διάσταση συμβολισμού: η παρουσία ξένων αξιωματικών στον χώρο εκείνη τη στιγμή μεγιστοποιούσε τη βαρύτητα του συμβάντος. Η Υπηρεσία Ασφαλείας φέρεται να έδωσε διαφορετική εξήγηση, υποστηρίζοντας ότι ο έλεγχος αφορούσε άλλο ζήτημα που συνδεόταν με προηγούμενη χρήση του κτιρίου.

Όπως και να έχει, η δημόσια επαναφορά ενός τέτοιου περιστατικού «τρυπάει» την εικόνα της πλήρους θεσμικής συνοχής που επιδιώκει να διατηρεί η ουκρανική ηγεσία σε καιρό πολέμου.

Δεύτερον, ο Ζαλούζνι απέδωσε ευθύνη στην πολιτική ηγεσία για την αποτυχία της ουκρανικής αντεπίθεσης του 2023. Κατά την εκδοχή του, το στρατιωτικό σχέδιο –που είχε επεξεργαστεί η ουκρανική διοίκηση με δυτική υποστήριξη– δεν υποστηρίχθηκε με τους αναγκαίους πόρους, ενώ κρίσιμη ήταν και η επιλογή να διασπαστούν οι προσπάθειες σε περισσότερους άξονες αντί να συγκεντρωθούν σε ένα αποφασιστικό πλήγμα.

Η ουσία της κριτικής του είναι διπλή: αφενός, υπονοεί ανεπαρκή κατανομή μέσων, αφετέρου αφήνει να εννοηθεί ότι υπήρξε πολιτική παρέμβαση στη στρατιωτική λογική της επιχείρησης, με αποτέλεσμα τη διάχυση της ισχύος.

Γιατί τώρα: από τη σιωπή στη σύγκρουση αφήγησης

Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο Ζαλούζνι, μετά την απομάκρυνσή του από την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων και τη μετακίνησή του στο Λονδίνο, απέφευγε συστηματικά τη δημόσια πολιτική αντιπαράθεση. Η επιλογή να μιλήσει τώρα ερμηνεύεται ως προσπάθεια να «κλειδώσει» τη δική του εκδοχή των γεγονότων πριν παγιωθεί πλήρως μια εναλλακτική αφήγηση από την προεδρική πλευρά για το 2023 – χρονιά-ορόσημο που επηρέασε καθοριστικά τόσο τις στρατιωτικές προσδοκίες όσο και την ψυχολογία στο εσωτερικό και στη Δύση.

Παράλληλα, η συνέντευξη αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το ποιος «χρεώνεται» στρατηγικές αποτυχίες σε μια χώρα όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται υπό πίεση, με περιορισμένους πόρους και υπό την αβεβαιότητα της δυτικής βοήθειας.

Η κριτική Ζαλούζνι ακουμπά έναν πυρήνα που πονά: τη σχέση ανάμεσα σε πολιτική ηγεσία και στρατιωτική διοίκηση. Αν αυτή η σχέση μετατραπεί σε δημόσια αντιπαράθεση, τότε η Ουκρανία κινδυνεύει να αντιμετωπίσει όχι μόνο πρόβλημα στο μέτωπο, αλλά και πρόβλημα εσωτερικής συνοχής.

Η πολιτική διάσταση: ο «δυνητικός αντίπαλος» του Ζελένσκι

Αναπόφευκτα, η συνέντευξη διαβάζεται και ως πολιτικό μήνυμα. Ο Ζαλούζνι θεωρείται εδώ και καιρό πρόσωπο με υψηλή αποδοχή σε τμήματα της κοινής γνώμης, ενώ αναφέρεται συχνά ως πιθανός ισχυρός παίκτης σε μελλοντικές εκλογικές διαδικασίες – όταν και εφόσον αρθεί ο στρατιωτικός νόμος. Ο ίδιος φέρεται να επαναλαμβάνει ότι όσο συνεχίζεται ο πόλεμος δεν τίθεται ζήτημα πολιτικής εμπλοκής. Όμως η πραγματικότητα στην πολιτική είναι ότι η «αποφυγή» δεν ακυρώνει τον ρόλο που του αποδίδουν άλλοι: κόμματα, ομάδες επιρροής, μέσα ενημέρωσης, ακόμα και διεθνή κέντρα που αναζητούν προβλέψιμες μεταβάσεις.

Μια εύλογη ανάγνωση της συνέντευξης είναι ότι ο Ζαλούζνι επιχειρεί να προστατεύσει το πολιτικό του κεφάλαιο από διάβρωση: να δείξει ότι δεν ευθύνεται εκείνος για επιλογές που οδήγησαν στην αποτυχία του 2023, να εμφανιστεί ως στρατιωτικός που ζητούσε συγκέντρωση δυνάμεων και πόρων και να καταστήσει σαφές ότι η απομάκρυνσή του δεν ήταν απλώς τεχνική απόφαση, αλλά απόρροια βαθύτερης σύγκρουσης προσέγγισης.

Τι σηματοδοτεί τελικά: προειδοποίηση προς το σύστημα

Ανεξαρτήτως των προθέσεων, η συνέντευξη λειτουργεί ως προειδοποίηση ότι το ουκρανικό σύστημα εξουσίας εισέρχεται σε μια πιο δύσκολη φάση, όπου η ενότητα δεν θα θεωρείται δεδομένη. Για την προεδρική πλευρά, το δίλημμα είναι οξύ: η πλήρης αντιπαράθεση με τον Ζαλούζνι θα μπορούσε να τον «αναβαθμίσει» σε πολιτικό αντίπαλο, ενώ η σιωπή αφήνει χώρο να κυκλοφορήσει η δική του αφήγηση χωρίς άμεση θεσμική απάντηση. Για τη Δύση, το επεισόδιο αποτελεί υπενθύμιση ότι, πέρα από τα πακέτα βοήθειας και τους αριθμούς, υπάρχει ένας εσωτερικός μηχανισμός που χρειάζεται σταθερότητα, εμπιστοσύνη και καθαρή αλυσίδα αποφάσεων.

Σε τελική ανάλυση, η συνέντευξη Ζαλούζνι δεν είναι απλώς «μια κριτική». Είναι μήνυμα για το πώς ο πόλεμος αναδιαμορφώνει την πολιτική: δημιουργεί νέους πόλους νομιμοποίησης, μετατοπίζει την ευθύνη, και ανοίγει –έστω υπόγεια– τη συζήτηση για την «επόμενη μέρα» στην ουκρανική ηγεσία. Και αυτό, σε μια χώρα που πολεμά, είναι ίσως το πιο βαρύ πολιτικό φορτίο.