Κορυφώνεται η αγωνία: Θέμα χρόνου αμερικανικό χτύπημα στο Ιράν-Αμερικανικά μέσα δείχνουν το Σαββατοκύριακο

Σε μια συγκυρία όπου η διπλωματία και η στρατιωτική αποτροπή κινούνται παράλληλα και σχεδόν συγχρονισμένα, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επιστρέφει στο προσκήνιο με όρους που θυμίζουν προπολεμική ατμόσφαιρα. Από τη μία, η Τεχεράνη θωρακίζει τις υπόγειες εγκαταστάσεις της και προχωρά σε ασκήσεις υψηλού συμβολισμού· από την άλλη, η Ουάσιγκτον εκπέμπει ολοένα πιο καθαρά σήματα ότι η υπομονή της εξαντλείται. Οι συνομιλίες της Γενεύης, υπό τη διαμεσολάβηση του Ομάν και με φόντο προηγούμενο γύρο στη Μουσκάτ, εξελίσσονται «στο χείλος του ηφαιστείου», καθώς όλα τα σενάρια –από μια εύθραυστη συμφωνία μέχρι μια πολυήμερη στρατιωτική σύγκρουση– παραμένουν ανοιχτά.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με αποκαλύψεις της Wall Street Journal, που βασίζονται σε δορυφορικές εικόνες αναλυμένες από το Institute for Science and International Security, το Ιράν έχει προχωρήσει σε εντατικές κατασκευαστικές εργασίες με στόχο την ενίσχυση της προστασίας κρίσιμων εγκαταστάσεων. Ειδικότερα, καταγράφεται ενίσχυση εισόδων σηράγγων στο συγκρότημα της Ισφαχάν, καθώς και σε υπόγειο δίκτυο που αναφέρεται ως «Όρος του Τσεκουριού». Οι κινήσεις αυτές ερμηνεύονται ως προετοιμασία απέναντι σε ενδεχόμενα αεροπορικά πλήγματα, σε μια περίοδο που η ένταση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ βρίσκεται σε ανοδική τροχιά.

• Την ίδια στιγμή, η ιρανική ηγεσία φαίνεται να ακολουθεί διπλή στρατηγική: επιδίωξη μιας νέας πυρηνικής συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ταυτόχρονα επιτάχυνση των στρατιωτικών προετοιμασιών σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων. Ιρανός αξιωματούχος φέρεται να παραδέχθηκε ότι το χάσμα ανάμεσα σε όσα είναι διατεθειμένη να προσφέρει η Τεχεράνη και σε όσα επιδιώκει να αποδεχθεί η Ουάσιγκτον μπορεί να αποδειχθεί «δύσκολο να γεφυρωθεί» – μια διατύπωση που συμπυκνώνει τη σκληρή πραγματικότητα των συνομιλιών.

Στο επιχειρησιακό πεδίο, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι μαχητικά F/A-18 Super Hornet προσνηώθηκαν στο αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν» στην Αραβική Θάλασσα, ενισχύοντας το αμερικανικό αποτύπωμα στην περιοχή. Παράλληλα, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αεροπορίας των ΗΠΑ γνωστοποίησε ότι το Ιράν εξέδωσε νέα αγγελία προς αεροναυτιλλομένους (NOTAM), ενημερώνοντας για προγραμματισμένες εκτοξεύσεις πυραύλων στο νότιο τμήμα της χώρας. Το άθροισμα των κινήσεων ανεβάζει τον πήχη της έντασης και διαμορφώνει ένα περιβάλλον όπου η διπλωματική διαδικασία «τρέχει» με το ρολόι της στρατιωτικής κινητοποίησης.

• Σύμφωνα με ρεπορτάζ των αμερικανικών δικτύων CNN και CBS News, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις είναι έτοιμες να αρχίσουν πλήγματα κατά του Ιράν από το Σαββατοκύριακο, εφόσον υπάρξει σχετική εντολή από τον Ντόναλντ Τραμπ.

Στο διπλωματικό μέτωπο, το περιοδικό Foreign Policy μετέφερε προειδοποιήσεις Αμερικανών διπλωματών ότι η Τεχεράνη διαπράττει «σοβαρό λάθος» αν πιστεύει πως μπορεί να παρατείνει τις συνομιλίες έως τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, προσδοκώντας ευνοϊκότερη συγκυρία. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η διοίκηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ δεν λειτουργεί με τη «θεσμική υπομονή» προηγούμενων κυβερνήσεων, αλλά επιδιώκει γρήγορες και καθαρές νίκες. Η εκτίμηση αυτή τροφοδοτεί το επιχείρημα ότι, εφόσον η Ουάσιγκτον κρίνει πως η διαδικασία «σέρνεται», μπορεί να αυξήσει την πίεση –πολιτικά, οικονομικά, ακόμη και στρατιωτικά.

• Παρά ταύτα, Αμερικανός αξιωματούχος, μιλώντας στο ABC News, έκανε λόγο για πρόοδο στις συνομιλίες της Γενεύης, σημειώνοντας ωστόσο ότι εκκρεμούν κρίσιμες τεχνικές λεπτομέρειες και απαιτούνται συγκεκριμένες ιρανικές προτάσεις σε στενό χρονικό ορίζοντα. Η ιρανική ιδέα περί αναστολής του εμπλουτισμού ουρανίου δεν θεωρείται επαρκής από την αμερικανική πλευρά, η οποία συνδέει την άρση των κυρώσεων και των περιορισμών στις εξαγωγές πετρελαίου με ένα «συγκεκριμένο και δεσμευτικό πλαίσιο» αυστηρής επιτήρησης, επαληθεύσιμων βημάτων και οικονομικών κινήτρων.

Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, αναγνώρισε δημοσίως ότι η χώρα του αντιμετωπίζει προβλήματα «από όλες τις κατευθύνσεις», κατηγορώντας τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και το Ισραήλ ότι παρεμποδίζουν τις προσπάθειες της Τεχεράνης να τα αντιμετωπίσει. Η ρητορική αυτή συντηρεί το αφήγημα της εξωτερικής απειλής, ενώ ταυτόχρονα απευθύνεται στο εσωτερικό ακροατήριο, σε μια περίοδο που η οικονομική πίεση παραμένει ισχυρή.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι εξελίξεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ασκήσεις «έξυπνου ελέγχου», που περιλάμβαναν προσωρινό κλείσιμο του περάσματος για αρκετές ώρες. Ο διοικητής των ναυτικών δυνάμεων των Φρουρών, Αλί Ρεζά Τανγκσιρί, δήλωσε ότι ο στρατός είναι έτοιμος να κλείσει πλήρως τα Στενά αν το αποφασίσει η πολιτική ηγεσία. Δεδομένου ότι από το Ορμούζ διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα είχε άμεσες γεωοικονομικές συνέπειες και θα πυροδοτούσε νέο κύμα αβεβαιότητας στις αγορές ενέργειας.

• Στο Ισραήλ, τα μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν ότι ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έδωσε εντολή στη Διοίκηση Εσωτερικού Μετώπου να προετοιμαστεί για πόλεμο. Η ετοιμότητα έχει αυξηθεί τόσο σε επιθετικό όσο και σε αμυντικό επίπεδο, ενώ συζητείται το ενδεχόμενο συντονισμένων πληγμάτων ΗΠΑ–Ισραήλ που θα μπορούσαν να διαρκέσουν εβδομάδες. Ισραηλινές εκτιμήσεις θεωρούν «πολύ πιθανό» ιρανικά αντίποινα με πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς ακόμη και αν το Τελ Αβίβ δεν συμμετάσχει άμεσα στις επιχειρήσεις, στοιχείο που εξηγεί την ένταση των προετοιμασιών στην πολιτική προστασία.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η διαπραγμάτευση μπορεί να λειτουργήσει ως βαλβίδα εκτόνωσης ή αν η συσσώρευση στρατιωτικών κινήσεων δημιουργεί μια δυναμική που αυτονομείται από τη διπλωματία. Πηγές που επικαλείται το Axios κάνουν λόγο για πιθανότητα 90% στρατιωτικής ενέργειας στο προσεχές διάστημα· ακόμη κι αν το ποσοστό είναι υπερβολικό, αποτυπώνει το φορτισμένο κλίμα και τον κίνδυνο λάθους υπολογισμού.

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται έτσι σε μια λεπτή ισορροπία. Οι πυρηνικές φιλοδοξίες, οι κυρώσεις, η εσωτερική πολιτική πίεση στις ΗΠΑ και η στρατηγική αποτροπής του Ισραήλ συνθέτουν ένα σύνθετο παζλ. Η Γενεύη μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο καμπής προς μια νέα συμφωνία ή να καταγραφεί ως ο τελευταίος σταθμός πριν από μια ευρύτερη αναμέτρηση. Στο μεταξύ, η ρητορική σκληραίνει, τα οπλικά συστήματα μετακινούνται και η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί μια κρίση που, αν ξεφύγει από τον έλεγχο, θα επηρεάσει όχι μόνο την περιφερειακή ασφάλεια αλλά και την παγκόσμια οικονομία.