ΗΠΑ-ΙΡΑΝ: Διπλωματία στη σκιά αεροπλανοφόρων- Ο Τραμπ ανεβάζει το θερμόμετρο πριν τη Μουσκάτ

Η επιστροφή των συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν στο προσκήνιο περνά ξανά από τη Μουσκάτ και το Ομάν, αλλά αυτή τη φορά συνοδεύεται από ένα σκληρό υπόβαθρο ισχύος: ο Ντόναλντ Τραμπ αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο αποστολής δεύτερης ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου στη Μέση Ανατολή, προειδοποιώντας ότι, αν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν, η Ουάσιγκτον «είτε θα καταλήξει σε συμφωνία είτε θα προχωρήσει σε πολύ σκληρές ενέργειες». Η διπλωματία, με άλλα λόγια, επιστρέφει με όρους «καρότου και μαστίγιου», και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει αποτέλεσμα, αλλά ποιος θα ορίσει τις κόκκινες γραμμές: η αμερικανική απειλή στρατιωτικής κλιμάκωσης ή η ιρανική επιμονή ότι ορισμένα πεδία —όπως οι βαλλιστικοί πύραυλοι— είναι «εκτός διαπραγμάτευσης».

Σε συνέντευξή του στο Axios, ο Τραμπ είπε ότι εξετάζει την αποστολή δεύτερης ναυτικής δύναμης, πέρα από το αεροπλανοφόρο «Άμπραχαμ Λίνκολν» και τη συνοδευτική του ομάδα, που περιλαμβάνει μαχητικά, πυραύλους «Τομαχόκ» και άλλα πλοία. Το μήνυμα είναι διπλό: διατήρηση του διπλωματικού καναλιού, αλλά με εμφανή ενίσχυση της στρατιωτικής επιλογής ως «ασφάλεια» σε περίπτωση ναυαγίου.

Ο ίδιος εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι μπορεί να υπάρξει συμφωνία, εκτιμώντας ότι η Τεχεράνη «θέλει πολύ» να κλείσει συμφωνία και ότι διαπραγματεύεται πιο σοβαρά υπό την πίεση της στρατιωτικής απειλής. Παράλληλα, προανήγγειλε δεύτερο γύρο επαφών την επόμενη εβδομάδα, εντείνοντας την αίσθηση πως οι εξελίξεις κινούνται γρήγορα — και σε λεπτό σχοινί.

• Το πλαίσιο δεν είναι ουδέτερο. Η επανεκκίνηση των επαφών στο Ομάν παρουσιάζεται ως η πρώτη μετά τον πόλεμο «12 ημερών» τον Ιούνιο, ενώ η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διαμορφώσει μια ατζέντα που δεν θα περιορίζεται μόνο στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ο Τραμπ είπε ότι είναι «αυτονόητο» πως οποιαδήποτε συμφωνία θα αφορά τον πυρηνικό φάκελο, αφήνοντας παράθυρο ώστε να συζητηθεί και το ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων. Εκεί όμως βρίσκεται ο πρώτος μεγάλος κόμπος: το Ιράν επιμένει ότι η πυραυλική ισχύς του είναι στοιχείο αποτροπής και δεν τίθεται προς διαπραγμάτευση, ιδιαίτερα μετά από μια περίοδο κατά την οποία δηλώνει ότι έχει ανασυγκροτήσει την αποτρεπτική ικανότητά του.

Στο διπλωματικό σκέλος, το Σουλτανάτο του Ομάν επιχειρεί να κρατήσει ζωντανή την επαφή, παρουσιάζοντας τη διαδικασία ως επιστροφή στον διάλογο και ως ευκαιρία αποκλιμάκωσης. Ο σουλτάνος Χαϊθάμ μπιν Τάρικ υποδέχθηκε στο Παλάτι αλ-Μπαρκά τον Αλί Λαριτζανί, γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν και σύμβουλο του Αλί Χαμενεΐ, σε συνάντηση που —σύμφωνα με ιρανικά μέσα— διήρκεσε περίπου τρεις ώρες.

Στο παρασκήνιο κυκλοφορούν ενδείξεις ότι ο Λαριτζανί μετέφερε ιρανική απάντηση σε αμερικανικές προτάσεις της πρώτης φάσης, ενώ είχε και ξεχωριστές επαφές με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσαΐντι, τον κεντρικό διαμεσολαβητή αυτού του κύκλου.

• Ο αλ-Μπουσαΐντι, σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, μίλησε για «παραγωγική» συνάντηση και τόνισε ότι προτεραιότητα του Ομάν είναι η περιφερειακή ασφάλεια, καλώντας σε αυτοσυγκράτηση και «σοφούς συμβιβασμούς». Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, παρουσίασε τις επαφές ως τεστ της αμερικανικής σοβαρότητας, υποστηρίζοντας ότι υπήρξε επαρκής σύγκλιση ώστε να συνεχιστεί η διπλωματία. Όμως η ίδια η ιρανική γραμμή παραμένει προσεκτική: «κριτήριο είναι οι πράξεις, όχι τα λόγια», ήταν το μήνυμα που αποδόθηκε στον εκπρόσωπο του ιρανικού ΥΠΕΞ, Ισμαήλ Μπαγκάι.

Η ένταση αυξάνεται και από έναν παράγοντα που λειτουργεί ως σταθερός «τρίτος πόλος» στη σκηνή: το Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, πριν αναχωρήσει για την Ουάσιγκτον, δήλωσε ότι θα παρουσιάσει στον Τραμπ την ισραηλινή θεώρηση των «αρχών» των διαπραγματεύσεων, υποστηρίζοντας ότι αυτές δεν αφορούν μόνο το Ισραήλ αλλά «όποιον επιδιώκει ειρήνη και ασφάλεια» στη Μέση Ανατολή. Από τη Μουσκάτ, ο Λαριτζανί προειδοποίησε την αμερικανική πλευρά να ενεργήσει «με σοφία» και να μην επιτρέψει στον Νετανιάχου να επηρεάσει το πλαίσιο των συνομιλιών με προληπτικές δηλώσεις — διατυπώνοντας αιχμές για «υπονομευτικό» ρόλο στο παρασκήνιο. Η λεπτομέρεια που δίνει μια δόση ίντριγκας είναι πως στην ιρανική δημόσια σφαίρα καλλιεργείται η εικόνα ότι ο Νετανιάχου ταξιδεύει στην Ουάσιγκτον φοβούμενος μια πιθανή πυρηνική συμφωνία, ενώ ο Τραμπ δεν θέλει να παγιδευτεί σε έναν νέο, μακρόσυρτο πόλεμο — δύο φόβοι που συγκρούονται, αλλά και αλληλοχρησιμοποιούνται ως πίεση.

• Στην καρδιά του παζλ βρίσκεται ο εμπλουτισμός ουρανίου. Η Ουάσιγκτον ζητά από την Τεχεράνη να εγκαταλείψει αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου έως και 60%, ποσοστό κοντά στο επίπεδο που θεωρείται τεχνικά επικίνδυνο ως «σκαλοπάτι» προς υψηλότερη καθαρότητα. Ο επικεφαλής του Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας του Ιράν, Μοχάμεντ Εσλαμί, δήλωσε ότι το ενδεχόμενο μείωσης του 60% εξαρτάται από το αν θα αρθούν όλες οι κυρώσεις. Από αμερικανικής πλευράς, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, σε επίσκεψη στην Αρμενία, είπε ότι ο Τραμπ θα αποφασίσει τελικά τις κόκκινες γραμμές που θα τεθούν στις διαπραγματεύσεις — μια φράση που, σε αυτή τη συγκυρία, ακούγεται σαν «κλειδί» για το τι θα ακολουθήσει.

Το Ιράν, παράλληλα, επιμένει πως το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι «ειρηνικό», ότι διεκδικεί άρση των «άδικων» κυρώσεων και ότι θα απαντήσει «αποφασιστικά» σε οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση. Η Ουάσιγκτον, την ίδια ώρα, κρατά την πόρτα της διπλωματίας ανοικτή, αλλά μεταφέρει ναυτική ισχύ στην περιοχή ώστε να μην υπάρχει αμφιβολία για το «τι ακολουθεί» αν χαθεί το παράθυρο συμφωνίας.

Η ουσία είναι ότι οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν επιστρέφουν με όρους υψηλής πίεσης: διπλωματία υπό τη σκιά αεροπλανοφόρων, παζάρι για εμπλουτισμό ουρανίου και κυρώσεις, και μια παράλληλη μάχη επιρροής για το αν η ατζέντα θα επεκταθεί στους βαλλιστικούς πυραύλους. Αν η Μουσκάτ γίνει ξανά το σημείο όπου «κλειδώνει» ένας συμβιβασμός ή το σημείο όπου «σπάει» η υπομονή, θα φανεί σύντομα. Μέχρι τότε, το σήμα από την Ουάσιγκτον είναι ξεκάθαρο: συμφωνία ή κλιμάκωση — και ο χρόνος μετρά αντίστροφα.