Ανάλυση: Οι 4 σταθμοί της “Ιθάκης” του Αλέξη Τσίπρα-Από το ρητορικό άνοιγμα στην προγραμματική εξειδίκευση

Η πολιτική επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα δεν εξελίσσεται αιφνιδιαστικά ούτε μέσα από αποσπασματικές κινήσεις. Αντιθέτως, ακολουθεί μια μεθοδική διαδρομή, με καθαρή στρατηγική στόχευση, προσεκτικά επιλεγμένους σταθμούς και διαρκή εμπλουτισμό του πολιτικού του αφηγήματος. Από το Παλλάς έως τα Ιωάννινα, ο πρώην πρωθυπουργός οικοδομεί σταδιακά μια νέα πολιτική πρόταση, αποφεύγοντας τόσο τις βιαστικές συμμαχίες όσο και την ανακύκλωση παλαιών σχημάτων.

Ράνια Τραγόμαλλου

Η παρουσίαση της «Ιθάκης» στα Ιωάννινα λειτουργεί ως κρίκος σε αυτή τη διαδρομή. 

Αλλαγή ρυθμού και  κλιμάκωση της στρατηγικής 

Από το Παλλάς έως τα Ιωάννινα, η επικοινωνιακή στρατηγική του Αλέξη Τσίπρα μετατοπίζεται αισθητά: από μια υψηλού συμβολισμού, ιδεολογική παρέμβαση με έμφαση στις μεγάλες έννοιες, περνά σε έναν πιο συγκεκριμένο, κοινωνικά γειωμένο λόγο, με αναφορές στην καθημερινότητα, την περιφέρεια και τις ανισότητες.

Χωρίς να αλλάζει το βασικό αφήγημα, αλλάζει ο τρόπος εκφοράς του: λιγότερη αφηρημένη πολιτική γλώσσα, περισσότερα παραδείγματα και εικόνα συλλογικότητας. Στοιχεία που αναλύονται ως  τη μετάβαση από τη φάση της ιδεολογικής εισαγωγής στη φάση της πολιτικής κλιμάκωσης.

Σε κάθε “σταθμό” του βιβλίου του άλλωστε αποτυπώνεται  με μεγαλύτερη καθαρότητα το αφήγημα που προετοιμάζεται εδώ και μήνες: πρώτα ιδέες, πρώτα κοινωνία, πρώτα πολιτικό περιεχόμενο.  Η πολιτική επιστροφή δεν νοείται ως επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ως αναζήτηση κατεύθυνσης για την επόμενη ημέρα της χώρας.

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η εκδήλωση στα Ιωάννινα πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση της πρωτοβουλίας του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα για τη συγκρότηση Ομάδας Επεξεργασίας Κειμένου Θέσεων. 

Το μήνυμα, στην εξέλιξη της πορείας και τους ενδιάμεσους σταθμούς, παραμένει: το πολιτικό στίγμα θα δοθεί μέσα από αξίες, προγραμματικές επεξεργασίες και κοινωνικό διάλογο – όχι μέσα από σενάρια συνεργασιών ή παρασκηνιακές συνεννοήσεις. Από την Αμαλίας διαμηνύεται ξεκάθαρα ότι δεν υπάρχει πρόθεση για προγραμματικές συμφωνίες με κόμματα του προοδευτικού χώρου στο παρόν στάδιο.

Η φράση «δεν απευθύνομαι στους βολεμένους» συμπύκνωσε το πολιτικό στίγμα της ομιλίας. Ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να μιλήσει εκ νέου στο κοινωνικό ακροατήριο που αισθάνεται  αποκλεισμένο, ανασφαλές και χωρίς πολιτική εκπροσώπηση. Με αυτόν τον τρόπο, έθεσε τις βάσεις για την «επανίδρυση μιας κυβερνώσας αριστερής προοδευτικής παράταξης», αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τη δυσκολία και το βάθος της προσπάθειας.

Από το Παλλάς: το ιδεολογικό Big Bang

Η πρώτη δημόσια εμφάνιση στο Παλλάς αποτέλεσε το ιδεολογικό σημείο εκκίνησης. Εκεί, ο Αλέξης Τσίπρας μίλησε για «Αναγέννηση», «Νέο Πατριωτισμό», «Νέα Μεταπολίτευση», «Επανίδρυση» και «Αυτοοργάνωση», όρους που συγκρότησαν το βασικό ιδεολογικό πλέγμα της παρέμβασής του. 

Για πρώτη φορά διατύπωσε με τόση σαφήνεια την ανάγκη μιας ριζικής πολιτικής αναδιάταξης στον προοδευτικό χώρο, περιγράφοντάς την ως ένα πολιτικό Big Bang που θα αναδιατάξει τους συσχετισμούς και θα φέρει στο προσκήνιο νέες μορφές πολιτικής συμμετοχής.

Ταυτόχρονα, η ομιλία στο Παλλάς περιείχε μια διπλή βολή προς τα υπάρχοντα κόμματα και τις ηγεσίες τους. Ο πρώην πρωθυπουργός περιέγραψε μια αντιπολίτευση κατακερματισμένη, άτολμη και εγκλωβισμένη σε εσωτερικές φιλοδοξίες, χωρίς «αγωνία για την αλλαγή της σημερινής διακυβέρνησης», αλλά με βασική έγνοια «ποιος θα είναι πρώτος στο χωριό».

Θεσσαλονίκη και Πάτρα: από το αφήγημα στην ανάγκη κινήσεων

Στους ενδιάμεσους σταθμούς, Θεσσαλονίκη και κυρίως Πάτρα, το πολιτικό μήνυμα απέκτησε μεγαλύτερη ένταση. Ειδικά από την Αχαϊκή πρωτεύουσα, ο Αλέξης Τσίπρας έστειλε σαφές σήμα ότι το εγχείρημα δεν μπορεί –και δεν πρέπει– να περιμένει. Μίλησε για τη δημιουργία «μιας μεγάλης, πολύχρωμης, κινηματικής αλλά προγραμματικά συμπαγούς προοδευτικής παράταξης», ικανής να διεκδικήσει με αξιώσεις την προοδευτική διακυβέρνηση στις επόμενες εκλογές.

Η αλλαγή ρυθμού δεν ήταν άσχετη με τα δημοσκοπικά και ποιοτικά δεδομένα. Όπως καταγράφουν έρευνες που φέρονται να αξιολογούνται σοβαρά από το επιτελείο του, όσο «τραβιέται» χρονικά η πρωτοβουλία, αυξάνεται ο κίνδυνος απώλειας δυναμικής και κοινωνικού ενδιαφέροντος. Από το στάδιο του «ώριμου χρόνου», ο Αλέξης Τσίπρας περνά σταδιακά στη φάση των κινήσεων.

Ιωάννινα: Από τον εξώστη στην πλατεία 

Στα Ιωάννινα, η εικόνα διαφοροποιείται αισθητά. Η ομιλία αποκτά έντονο κοινωνικό και περιφερειακό αποτύπωμα, ενώ η πολιτική επαναφορά αποκτά πλέον χαρακτηριστικά κανονικότητας. 

Κεντρικός άξονας της ομιλίας του ήταν η ανάδειξη των κοινωνικών ανισοτήτων και της κρίσης εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Ο Αλέξης Τσίπρας απέφυγε τη λογική της άγονης καταγγελίας και οικοδόμησε την πολιτική του αφήγηση πάνω σε συγκεκριμένα παραδείγματα: εργατικά δυστυχήματα, απευθείας αναθέσεις, συγκάλυψη ευθυνών, περιφερειακή εγκατάλειψη. Μέσα από αυτά επιχείρησε να αποδώσει ευθύνες σε ένα «μοντέλο φθηνής ανάπτυξης» που, όπως υποστήριξε, αντιμετωπίζει την ανθρώπινη ζωή και τη δημοκρατία ως παράπλευρες απώλειες.

Ακόμα και η «απενοχοποίηση» της παρουσίας στελεχών είναι εμφανής: από τον «εξώστη» και τις δεύτερες και τρίτες σειρές σε προηγούμενες εμφανίσεις, περνάμε στην πρώτη σειρά. Η παρουσία της Όλγας Γεροβασίλη, η δημόσια συνομιλία και οι φωτογραφίες με τον πρώην πρωθυπουργό, δεν είναι λεπτομέρειες – είναι πολιτικό μήνυμα.

Παράλληλα, η «Ιθάκη» λειτουργεί ως όχημα για να δοθεί έμφαση στο πραγματικό στοίχημα: την κοινωνία. Στόχος δεν είναι οι κομματικές ισορροπίες, αλλά η ενεργοποίηση των αναποφάσιστων, όσων στήριξαν τον Αλέξη Τσίπρα το 2015 και απομακρύνθηκαν, καθώς και εκείνων που έχουν αποσυρθεί από κάθε μορφή πολιτικής συμμετοχής. Το βάρος πέφτει στην ποιότητα του προγράμματος και στην αξιοπιστία της πρότασης.

Επιταχύνοντας 

Η συνολική εικόνα δείχνει ότι ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ανάγκες: να μην επαναλάβει λάθη του παρελθόντος, αλλά και να μην αφήσει το πολιτικό momentum να χαθεί. Η στρατηγική του παραμένει σαφής:  σταθερή εστίαση στο «τι χρειάζεται η χώρα από εδώ και πέρα».

Οι σταθμοί της «Ιθάκης» αποτυπώνουν  καθαρά τη διαδρομή που έχει επιλέξει. Οι συνθήκες μοιάζουν να έχουν ωριμάσει.  Από το Παλλάς στα Ιωάννινα, η πολιτική επαναφορά φαίνεται πως δεν είναι πια υπόθεση σεναρίων. Είναι μια διαδικασία σε εξέλιξη.