Εθνικό Απολυτήριο: Τι ισχύει στην Ευρώπη, ποιο μοντέλο επιχειρεί να υιοθετήσει η Ελλάδα-Baccalauréat ή Abitur;

Ο στόχος της καθιέρωσης του Εθνικού Απολυτηρίου με χρονιά έναρξης το 2027-28 ή το 2028-29, όπως εκφράστηκε αρμοδίως από τα πλέον επίσημα χείλη, αυτά της Υπουργού Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, άνοιξε μία σειρά από συζητήσεις στο δημόσιο διάλογο. Ποιο όμως μοντέλο θέλει να “μιμηθεί” ή έστω να πλησιάσει η Ελλάδα ή ποια είναι τα σχετικά συστήματα που ισχύουν στις μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης;

Νίκος Γιαννόπουλος

Η αλήθεια είναι ότι στις δύο μεγαλύτερες χώρες της Γηραίας Ηπείρου, στη Γαλλία και στην Γερμανία, η λογική είναι περίπου ανάλογη μ’ αυτή που επιχειρείται να εγκαθιδρυθεί στην Ελλάδα. Ένα απολυτήριο αυξημένου κύρους το οποίο πράγματι αποτελεί διαβατήριο όχι μόνο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση αλλά και την αγορά εργασίας.

Στη Γαλλία το Baccalauréat είναι θεσμός. Αποτελεί το Εθνικό Απολυτήριο της χώρας το οποίο λαμβάνει κάθε μαθητής και μαθήτριες μετά την ολοκλήρωση του λυκείου με γραπτές και προφορικές εξετάσεις. Θεωρείται την ίδια ώρα πλήρης πιστοποίηση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και άμεσο εφόδιο για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια της Γαλλίας. Έχει τέλος βαθμολογική κλίμακα 0–20 και συχνά συνοδεύεται από διαβαθμίσεις ή διακρίσεις για υψηλές επιδόσεις. Η αξιολόγηση των μαθητών και των μαθητριών γίνεται σε εθνικό επίπεδο.

• Γενικά μιλώντας, τα ποσοστά επιτυχίας στην εξετάσεις είναι πολύ μεγάλα. Για το 2025 διαμορφώθηκαν στο 86% περίπου τα οποία ήταν ακόμα μεγαλύτερο μετά τις αναβαθμολογήσεις ή και τις επαναληπτικές εξετάσεις.

Στη Γερμανία το Abitur αποτελεί τον τύπο του απολυτηρίου που δίνει πρόσβαση στα γερμανικά ΑΕΙ. Δίνει έμφαση στην ενιαία και συνολική αξιολόγηση των μαθητών στο σύνολο της βαθμίδας του γερμανικού Λυκείου και ως προς αυτό θα έλεγε κανείς ότι προσομοιάζει σ’ αυτό που επιχειρεί να κάνει η Ελλάδα.

Το ποσοστό της επιτυχίας είναι επίσης υψηλό (ενδεικτικά ξεπέρασε το 90% στο Βερολίνο το 2024) ωστόσο μόνο ένα μέρος του μαθητικού πληθυσμού τελικά το διεκδικεί. Τα ποσοστά ανά ηλικιακή ομάδα που κατέχουν το συγκεκριμένο τίτλο σπουδών ανέρχονται περίπου στο 50%.

Τι ακριβώς μάς λείπει  

Ως εκ τούτου, η σύγκριση των ευρωπαϊκών συστημάτων εθνικού απολυτηρίου με τη συζήτηση που ανοίγει στην Ελλάδα δείχνει ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν υπάρχει ή όχι εθνικό απολυτήριο, αλλά τι ρόλο του ανατίθεται μέσα στο συνολικό εκπαιδευτικό οικοσύστημα.

Στις περισσότερες χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης, το απολυτήριο του Λυκείου αποτελεί έναν μαζικό τίτλο πιστοποίησης: στη Γαλλία και την Αυστρία πάνω από 9 στους 10 μαθητές που φτάνουν στις τελικές εξετάσεις το αποκτούν, ενώ και στη Γερμανία τα ποσοστά επιτυχίας για όσους δίνουν Abitur ξεπερνούν το 90%.

• Τα συστήματα αυτά δεν έχουν σχεδιαστεί ως μηχανισμοί αποκλεισμού, αλλά ως τελική επιβεβαίωση της σχολικής διαδρομής με αξιολόγηση καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας του μαθητή στο Λύκειο.

Ταυτόχρονα, η σύγκριση αποκαλύπτει ότι η «αυστηρότητα» δεν μετριέται μόνο με τα ποσοστά αποτυχίας στις τελικές εξετάσεις όπως γίνεται στην Ελλάδα. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, η επιλεκτικότητα μεταφέρεται νωρίτερα, μέσω της διαφοροποίησης σχολικών διαδρομών, ενώ σε χώρες όπως το Λουξεμβούργο τα χαμηλότερα ποσοστά επιτυχίας δείχνουν ένα σύστημα που λειτουργεί με κομβικές, για την επιτυχία, εξετάσεις στο τέλος.

• Κοινός παρονομαστής, ωστόσο, είναι ότι το απολυτήριο έχει πραγματική αξία: αναγνωρίζεται κοινωνικά, ακαδημαϊκά και λειτουργεί ως βασικό φίλτρο πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και όχι μόνο. 

Και αυτή, είναι, σε τελική ανάλυση η διαφορά με την Ελλάδα. Στη χώρα μας το Απολυτήριο του Λυκείου τα πολλά τελευταία χρόνια δεν διαθέτει κάποιο ιδιαίτερο κύρος ούτε σημαίνει κάτι για την αγορά εργασίας. Προφανώς αυτό θα πρέπει να αλλάξει, αναζητείται όμως ο τρόπος βάσει του οποίου θα επιτευχθεί η αλλαγή λογικής και συστήματος.