Διπλωματικό θρίλερ: Πώς από τη βέβαιη ακύρωση της συνάντησης ΗΠΑ-Ιράν φθάσαμε στη Μουσκάτ

Η επικείμενη συνάντηση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στο Ομάν, που τελικά ορίστηκε για την Παρασκευή στη Μουσκάτ, εξελίχθηκε σε ένα πραγματικό διπλωματικό θρίλερ λίγες μόλις ώρες πριν από την πραγματοποίησή της. Αρχικά θεωρήθηκε σχεδόν βέβαιο ότι οι συνομιλίες θα ακυρωθούν, καθώς η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη συγκρούστηκαν τόσο για την έδρα όσο και για τη μορφή των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες από αραβικές και αμερικανικές πηγές, οι έντονες παρεμβάσεις αραβικών και μουσουλμανικών ηγεσιών λειτούργησαν καταλυτικά, οδηγώντας τελικά στη διάσωση της διαδικασίας και στην επανεκκίνηση του διαλόγου γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Σπύρος Σιδέρης

Το αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο Axios αποκάλυψε ότι τουλάχιστον εννέα χώρες της περιοχής απηύθυναν μηνύματα στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, ζητώντας να μην ακυρωθεί η συνάντηση και να δοθεί χώρος στη διπλωματία. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η Ουάσιγκτον αποδέχθηκε τελικά να προχωρήσει στη συνάντηση «σεβόμενη τις επιθυμίες των συμμάχων της στην περιοχή», σε μια ένδειξη ότι οι περιφερειακές ισορροπίες και οι φόβοι γενικευμένης αποσταθεροποίησης βάρυναν περισσότερο από τις αρχικές αντιρρήσεις της.

• Αρχικά, οι συνομιλίες είχαν προγραμματιστεί να διεξαχθούν στην Κωνσταντινούπολη, με τη συμμετοχή και άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής ως παρατηρητών. Το Ιράν, ωστόσο, απαίτησε την αλλαγή έδρας και τη μεταφορά της διαδικασίας στη Μουσκάτ, επιμένοντας ταυτόχρονα σε διμερή μορφή των συνομιλιών. Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι μόνο έτσι θα μπορούσε να υπάρξει ουσιαστική συζήτηση αποκλειστικά για το πυρηνικό ζήτημα και την άρση των κυρώσεων, χωρίς να τεθούν στο τραπέζι άλλα θέματα, όπως το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, που αποτελούν πάγια απαίτηση της Ουάσιγκτον και των συμμάχων της.

Η αμερικανική πλευρά αντέδρασε αρχικά αρνητικά, με αξιωματούχους να δηλώνουν ότι «η επιλογή είναι αποδοχή των αρχικών όρων ή τίποτα». Για αρκετές ώρες, το σενάριο της οριστικής ακύρωσης φαινόταν το επικρατέστερο, γεγονός που πυροδότησε νέο κύμα ανησυχίας σε αραβικές πρωτεύουσες. Στο παρασκήνιο, ωστόσο, διπλωματικά κανάλια ενεργοποιήθηκαν έντονα, με χώρες όπως το Κατάρ, το Ομάν και άλλους περιφερειακούς παίκτες να ασκούν πολιτική πίεση προς την Ουάσιγκτον, φοβούμενοι ότι μια κατάρρευση των συνομιλιών θα οδηγούσε σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Το κλίμα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος προειδοποίησε ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, «πρέπει να ανησυχεί σοβαρά», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικών επιλογών. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ παρακολουθούν στενά τις κινήσεις της Τεχεράνης και ότι δεν θα επιτρέψουν την επανεκκίνηση πυρηνικών δραστηριοτήτων που θεωρούνται απειλητικές. Οι δηλώσεις αυτές, που μεταδόθηκαν από διεθνή πρακτορεία, προκάλεσαν έντονη ανησυχία, καθώς επανέφεραν στο προσκήνιο το σενάριο μιας άμεσης σύγκρουσης.

• Λίγο μετά τις τοποθετήσεις Τραμπ, ήρθε η απάντηση από την ιρανική πλευρά. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ θα πραγματοποιηθούν κανονικά στη Μουσκάτ, ευχαριστώντας δημόσια τις αρχές του Ομάν για τη διαμεσολάβηση και την οργάνωση της διαδικασίας. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, οι συνομιλίες θα είναι έμμεσες, με τη μεσολάβηση τρίτων, και θα επικεντρωθούν αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα και στις κυρώσεις.

Παράλληλα, η ιρανική ειδησεογραφική υπηρεσία Tasnim υποστήριξε ότι η διαφωνία δεν αφορά μόνο την αλλαγή τόπου, αλλά κυρίως την αστάθεια των αμερικανικών θέσεων. Ιρανικές πηγές κατηγόρησαν την Ουάσιγκτον ότι μεταβάλλει συνεχώς τους όρους, επηρεαζόμενη από κύκλους που τάσσονται υπέρ της στρατιωτικής λύσης και διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ισραήλ. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη εμφανίζεται να επιδιώκει να διασφαλίσει ένα στενό και ελεγχόμενο διαπραγματευτικό πλαίσιο, αποφεύγοντας τη διεύρυνση της ατζέντας.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο ρόλος του Κατάρ, καθώς ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμπάς Αραγκτσί, κατά την οποία τονίστηκε η ανάγκη αποκλιμάκωσης και συνέχισης της διπλωματικής οδού. Το Κατάρ εμφανίζεται ως βασικός μεσολαβητής, επιδιώκοντας να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και να αποτρέψει ένα νέο κύμα έντασης στον Περσικό Κόλπο.

• Ταυτόχρονα, έγινε γνωστό ότι ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, μαζί με τον Τζάρεντ Κούσνερ, θα μεταβούν πρώτα στη Ντόχα και στη συνέχεια στο Ομάν, επιβεβαιώνοντας ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει τις συνομιλίες ως ζήτημα υψηλής πολιτικής σημασίας.

Συνολικά, η υπόθεση της συνάντησης στη Μουσκάτ αποκαλύπτει το εύθραυστο υπόβαθρο πάνω στο οποίο κινείται σήμερα η διπλωματία στη Μέση Ανατολή. Η παρ’ ολίγον ακύρωση, η αλλαγή έδρας, οι στρατιωτικές απειλές και οι περιφερειακές πιέσεις δείχνουν ότι η επανέναρξη του διαλόγου ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι προϊόν σύγκλισης, αλλά αποτέλεσμα φόβου για το εναλλακτικό σενάριο: μια νέα φάση έντασης που θα μπορούσε να οδηγήσει όχι απλώς σε πολιτική κρίση, αλλά σε ανοιχτή σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.