Ένταση στο προσκήνιο, διπλωματική διαχείριση στο παρασκήνιο ενόψει του ΑΣΣ στην Άγκυρα

Νέα σημεία τριβής στα ελληνοτουρκικά θα μπορούσαν να επαναφέρουν συνθήκες έντασης με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τις πρόσφατες τουρκικές NAVTEX, οι οποίες, πέραν των πάγιων αναφορών σε τουρκική δικαιοδοσία στο Αιγαίο και σε αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς νησιών, είχαν ασυνήθιστα διετή χρονική διάρκεια. Έτσι η επικείμενη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν θεωρείται κρίσιμη, έστω και αν οι προσδοκίες για ουσιαστικές συγκλίσεις παραμένουν περιορισμένες.

Όσον αφορά στις NAVTEX διπλωματικές πηγές, τις αποδίδουν σε εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες στην Τουρκία, καθώς κρίθηκε αναγκαίο να αποφευχθεί η εικόνα υποχώρησης έναντι των ελληνικών θέσεων.

Οι ίδιες πηγές προσθέτουν ότι οι NAVTEX δεν θα επηρεάσουν τον σχεδιασμό για τη συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας, που αναμένεται να πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα μεταξύ 9 και 13 Φεβρουαρίου, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Το τελευταίο ΑΣΣ είχε πραγματοποιηθεί στην Αθήνα, τον Δεκέμβριο του 2023, οπότε και υιοθετήθηκε η Διακήρυξη των Αθηνών, ενώ έκτοτε είχαν ανακοινωθεί χωρίς αποτέλεσμα νέες ημερομηνίες σύγκλησης.

Σε σχέση με τότε, δύο βασικές παράμετροι διαφοροποιούν το σημερινό περιβάλλον.

• Πρώτον, η ενισχυμένη παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στο διεθνές προσκήνιο, με τον Τούρκο πρόεδρο να επενδύει στρατηγικά στη σχέση μαζί του, ιδίως στο πεδίο της Μέσης Ανατολής. Οι εξελίξεις στη Συρία και οι συζητήσεις για ρόλο της Τουρκίας στη μεταπολεμική Γάζα φαίνεται να διαμόρφωσαν τις προτεραιότητες της Άγκυρας, ακόμη και εις βάρος διμερών επαφών με την Αθήνα.
• Η δεύτερη διαφορά αφορά την ανάδειξη νέων προβλημάτων, με κυριότερο την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector), την οποία το τουρκικό ναυτικό έχει επανειλημμένα εμποδίσει. Η Άγκυρα αμφισβητεί στην πράξη έργο που, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, δεν απαιτεί αδειοδότηση και δεν επηρεάζει υφαλοκρηπίδα, διεκδικώντας ευρύτερη θαλάσσια δικαιοδοσία ανατολικά του 28ου μεσημβρινού και εντός του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Την ίδια ώρα, η Αθήνα προβάλλει ότι δεν έχει μείνει αδρανής, προχωρώντας σε κινήσεις όπως η δημοσιοποίηση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού, η οριοθέτηση θαλάσσιων πάρκων και η συνεργασία με τη Chevron σε περιοχές νότια της Κρήτης.

Από τουρκικής πλευράς, διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι η ρητορική γύρω από τις NAVTEX απευθύνεται κυρίως στο εσωτερικό ακροατήριο και δεν σηματοδοτεί αλλαγή θέσεων στο Αιγαίο. Επισημαίνουν, μάλιστα, ότι αντίστοιχες NAVTEX έχουν εκδοθεί και στο παρελθόν, με μοναδική διαφοροποίηση τη χρονική διάρκειά τους.

Αναλυτές εκτιμούν ότι πρόκειται για υπενθύμιση της αμετακίνητης στάσης της Άγκυρας, ενόψει και των εκλογικών κύκλων που ανοίγουν σε Ελλάδα και Τουρκία.

Υπό αυτά τα δεδομένα, κοινός παρονομαστής των εκτιμήσεων είναι ότι, αν και δύσκολα θα υπάρξουν άμεσα βήματα προόδου, ο βασικός στόχος της επικείμενης επίσκεψης παραμένει η διατήρηση της ηρεμίας, της σταθερότητας και της συνεργασίας σε επιμέρους τομείς.