ΗΠΑVsΙΡΑΝ: Μια λανθασμένη κίνηση μπορεί να προκαλέσει παγκόσμιο ενεργειακό σοκ

Η ένταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εισέρχεται σε μια νέα, πιο επικίνδυνη φάση, όπου η στρατιωτική αποτροπή, οι μυστικές διπλωματικές διεργασίες και η γεωοικονομική σημασία του Στενού του Ορμούζ συνθέτουν ένα εύφλεκτο γεωπολιτικό τρίγωνο. Παρά την ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, περιφερειακές δυνάμεις προειδοποιούν την Ουάσινγκτον ότι το Ιράν διατηρεί ακέραιη την ικανότητα πλήγματος σε καίρια αμερικανικά συμφέροντα, τόσο στρατιωτικά όσο και ενεργειακά, με πιθανές αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με δυτικές εκτιμήσεις και διαρροές πληροφοριών, παρά τις απώλειες που υπέστη το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα κατά τη σύγκρουση με το Ισραήλ τον Ιούνιο, η βασική υποδομή παραμένει λειτουργική.

Μάλιστα, σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή φέρονται να προειδοποιούν ότι η πυραυλική ισχύς του Ιράν δεν έχει αποδυναμωθεί στον βαθμό που εκτιμούσε αρχικά η Ουάσινγκτον. Αντίθετα, η Τεχεράνη φαίνεται να έχει ανασυγκροτήσει κρίσιμες μονάδες, ειδικά σε ορεινές και δυσπρόσιτες περιοχές, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε προληπτική στρατιωτική εξουδετέρωση.

Ο πρώην Ιρανός διπλωμάτης Αμίρ Μουσαβί υποστηρίζει ότι μετά τον πόλεμο του Ιουνίου, το Ιράν αύξησε την παραγωγή πυραύλων, αξιοποιώντας φυσικά οχυρά και υπόγειες εγκαταστάσεις. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Αμερικανός αναλυτής Ντέιβιντ Ντε Ρος προειδοποιεί ότι η Τεχεράνη διαθέτει μεγαλύτερο αριθμό επιθετικών πυραύλων από τα συστήματα αεράμυνας των κρατών του Κόλπου, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε «κορεσμό» των αμυντικών μηχανισμών σε περίπτωση μαζικής επίθεσης.

• Το μήνυμα που φέρεται να έχει στείλει η ιρανική ηγεσία στους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ είναι σαφές: σε μια νέα κρίση, η απάντηση δεν θα είναι «συμβολική», αλλά θα στοχεύει απευθείας αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο, όπου σταθμεύουν δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες. Πρόκειται για μια μορφή στρατηγικής αποτροπής, που επιχειρεί να μεταφέρει το κόστος της σύγκρουσης στο εσωτερικό του αμερικανικού στρατιωτικού σχεδιασμού.

Παράλληλα όμως με την κλιμάκωση, καταγράφεται και ένα παρασκηνιακό διπλωματικό άνοιγμα. Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες για διαπραγματεύσεις με το Ιράν, ενώ ανώτατοι Αμερικανοί αξιωματούχοι αποκάλυψαν πως έχουν σταλεί μηνύματα στην Τεχεράνη μέσω πολλαπλών διαύλων. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί εμφανίστηκε επίσης αισιόδοξος για την πιθανότητα συμφωνίας, αν και παραδέχθηκε ότι η εμπιστοσύνη προς την Ουάσινγκτον παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.

• Σύμφωνα με περιφερειακές πηγές, Τουρκία, Αίγυπτος και Κατάρ εργάζονται για τη διοργάνωση μιας ενδεχόμενης συνάντησης στην Άγκυρα, με τη συμμετοχή του απεσταλμένου του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ και ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων, σε μια προσπάθεια αποτροπής γενικευμένου πολέμου. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι επαφές του πρωθυπουργού του Κατάρ Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι με τον Ιρανό αξιωματούχο ασφαλείας Αλί Λαριτζανί, αλλά και η τηλεφωνική επικοινωνία του Αιγύπτιου προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι με τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν.

Ωστόσο, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Αλί Χαμενεΐ διατηρεί σκληρή ρητορική, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση θα μετατραπεί σε περιφερειακό πόλεμο, ενώ κατηγόρησε την Ουάσιγκτον ότι επιδιώκει τον έλεγχο των ιρανικών πόρων. Η διπλή αυτή εικόνα — σκληρή αποτροπή στο στρατιωτικό πεδίο και ελεγχόμενα ανοίγματα στο διπλωματικό — αποτυπώνει την εσωτερική στρατηγική ισορροπία της Τεχεράνης.

Στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο. Από εκεί διέρχονται καθημερινά περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, δηλαδή πάνω από το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης, καθώς και αντίστοιχο ποσοστό του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου ακόμη και πάνω από τα 200 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.

• Αν και το Ιράν εξαρτάται και το ίδιο από το Στενό του Ορμούζ για τις εξαγωγές του, διαθέτει μέσα για να το μετατρέψει σε εργαλείο πίεσης: θαλάσσιες νάρκες, ταχύπλοα σκάφη, πυραύλους, μη επανδρωμένα συστήματα και τεχνολογίες ηλεκτρονικού πολέμου. Στο παρελθόν, η Τεχεράνη έχει ήδη επιδείξει αυτή την ικανότητα με επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και κατασχέσεις εμπορικών πλοίων.

Έτσι, το Στενό του Ορμούζ λειτουργεί ως γεωοικονομικό όπλο, μεταφέροντας την αντιπαράθεση από το στρατιωτικό επίπεδο στην καρδιά της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας. Σε αυτό το περιβάλλον, οι περιφερειακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, αν και επιθυμούν τη σταδιακή αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος, φοβούνται ένα «αιφνίδιο και βίαιο» σενάριο κατάρρευσης που θα οδηγήσει σε ανεξέλεγκτο χάος.

Η σημερινή κρίση δεν είναι απλώς μια σύγκρουση ισχύος, αλλά ένα σύνθετο παιχνίδι αποτροπής, διαπραγμάτευσης και οικονομικής αλληλεξάρτησης. Και όσο το Ιράν διατηρεί την ικανότητα να πλήξει τόσο στρατιωτικούς στόχους όσο και την παγκόσμια ενεργειακή ροή, η Ουάσινγκτον καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην πίεση και τη διπλωματία, γνωρίζοντας ότι μια λανθασμένη κίνηση μπορεί να μετατρέψει μια περιφερειακή κρίση σε παγκόσμιο σοκ.