Πώς μπορεί να χτυπήσει ο Τραμπ το Ιράν και γιατί η απάντηση της Τεχεράνης μπορεί να διαφέρει

Αυξάνει ασφυκτικά την πίεση απέναντι στη Τεχεράνη ο Ντόναλντ Τραμπ, με τον Αμερικανό πρόεδρο να ζητά να σταματήσει η κατασκευή πυρηνικών και οι εκτελέσεις αμάχων προκειμένου να μην επιτεθεί στο Ιράν. Παράλληλα, ωστόσο, δηλώνει ανοιχτός και σε διάλογο με το καθεστώς. Το σχέδιο δράσης -σύμφωνα με τους New York Times- είναι έτοιμο και προβλέπει εφόδους κομάντο στις πυρηνικές εγκαταστάσεις και χειρουργικά πλήγματα σε στρατηγικούς στόχους.

Τραμπ: Μεγάλη αρμάδα κατευθύνεται προς το Ιράν – Θα δούμε τι θα συμβεί

Νωρίτερα, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι μια μεγάλη αρμάδα κατευθύνεται προς το Ιράν, ενώ προειδοποίησε ότι πρόκειται για δύναμη μεγαλύτερη ακόμη και από εκείνη που είχε αναπτυχθεί στη Βενεζουέλα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο, εξέφρασε την πεποίθησή του ότι η Τεχεράνη επιθυμεί να καταλήξει σε συμφωνία για να αποφύγει στρατιωτική δράση, συμπληρώνοντας ότι έχει θέσει μια μη δημοσιοποιημένη προθεσμία για να απαντήσει, καθώς αμερικανικά πλοία κατευθύνονται προς την περιοχή.

«Μπορώ να πω αυτό: θέλουν να καταλήξουν σε συμφωνία», δήλωσε ο Τραμπ. Όταν ρωτήθηκε αν είχε θέσει προθεσμία, ο Τραμπ απάντησε «ναι, έθεσα», αλλά πρόσθεσε ότι «μόνο αυτοί γνωρίζουν με βεβαιότητα» ποια είναι αυτή.

Τα σχέδια του Τραμπ για μια πιθανή επίθεση

Σε ασφυκτικό κλοιό βρίσκεται η Τεχεράνη με τον Ρεπουμπλικανό πρόεδρο να εξετάζει όλα τα ενδεχόμενα για στρατιωτικό χτύπημα κατά του Ιράν αν δεν κάνει τα δύο ξεκάθαρα πράγματα που ζήτησε.

«Πρώτον, όχι πυρηνικά. Και δεύτερον, να σταματήσουν να σκοτώνουν διαδηλωτές τους σκοτώνουν κατά χιλιάδες», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος.

Μαζί με κορυφαίους αξιωματούχους και στενούς συμβούλους του σταθμίζει το εύρος των στρατιωτικών επιλογών του επί του πεδίου και οι New York Times αποκαλύπτουν τα σχέδια που φέρεται να έχουν πέσει στο τραπέζι:

• Επιδρομές από ειδικές μονάδες κομάντο σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν που δεν έχουν ακόμη καταστραφεί.
• Επιθέσεις κατά στρατιωτικών και ηγετικών στόχων που θα προκαλούσαν τέτοιο χάος ώστε να μπει τέλος στην κυριαρχία του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεί.

Μπορεί να έχουν πέσει στο τραπέζι σκληρές στρατιωτικές επιλογές για επίθεση, όμως οι δίαυλοι επικοινωνίας φαίνεται να παραμένουν ανοιχτοί.

Την ίδια ώρα, στην αμερικανική αρμάδα στην Μέση Ανατολή, προστέθηκε και το αντιτορπιλικό Delbert D. Black.

Ο Ιρανός υπουργός εξωτερικών, από την Τουρκία όπου βρίσκεται, επιδιώκει μέσω της διπλωματίας να αποτρέψει τυχόν αμερικανική επίθεση. Οι Τούρκοι αξιωματούχοι από την άλλη προσπαθούν, σύμφωνα με πληροφορίες, να πείσουν την Τεχεράνη να κάνει παραχωρήσεις σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα.

«Πρέπει επίσης να δηλώσω με έμφαση: η αμυντική ικανότητα του Ιράν και οι πύραυλοι του Ιράν δεν θα αποτελέσουν ποτέ αντικείμενο οποιασδήποτε διαπραγμάτευσης», δήλωσε ο Ιρανός ΥΠΕΞ, Αμπάς Αραγτσί.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με το δημοσίευμα των New York Times, το Ισραήλ πιέζει να επιτεθεί ξανά, σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, στις εγκαταστάσεις του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος, καθώς σύμφωνα με αξιωματούχους των μυστικών υπηρεσιών, έχει σε μεγάλο βαθμό ανασυγκροτηθεί μετά από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου.

Γιατί η απάντηση του Ιράν μπορεί αυτή τη φορά να είναι διαφορετική

Η αντίδραση του Ιράν σε ένα ενδεχόμενο αμερικανικό στρατιωτικό πλήγμα ενδέχεται να μην ακολουθήσει το γνώριμο, προσεκτικά υπολογισμένο μοτίβο προηγούμενων αντιπαραθέσεων με την Ουάσιγκτον, τονίζει το BBC.

Οι πρόσφατες απειλές του Τραμπ, στο πλαίσιο της βίαιης καταστολής των διαδηλώσεων στο Ιράν, διατυπώνονται σε μια στιγμή εξαιρετικής εσωτερικής πίεσης για την Ισλαμική Δημοκρατία. Ως αποτέλεσμα, οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση αυτή την περίοδο ενέχει σαφώς αυξημένο κίνδυνο ταχείας κλιμάκωσης, τόσο σε περιφερειακό επίπεδο όσο και στο εσωτερικό του Ιράν.

Τα τελευταία χρόνια, η Τεχεράνη προβαίνει συνήθως σε καθυστερημένα και περιορισμένα αντίποινα.

Μετά τα αμερικανικά πλήγματα σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις στις 21–22 Ιουνίου 2025, το Ιράν απάντησε την επόμενη ημέρα με πυραυλική επίθεση κατά της αεροπορικής βάσης Αλ Ουντέιντ στο Κατάρ, η οποία λειτουργεί υπό αμερικανικό έλεγχο.

Σύμφωνα με τον Τραμπ, το Ιράν είχε προειδοποιήσει εκ των προτέρων για την επίθεση, επιτρέποντας στην αντιαεροπορική άμυνα να αναχαιτίσει τους περισσότερους πυραύλους. Δεν αναφέρθηκαν απώλειες. Η ανταλλαγή αυτή ερμηνεύθηκε ευρέως ως μια σκόπιμη προσπάθεια της Τεχεράνης να επιδείξει αποφασιστικότητα αποφεύγοντας ταυτόχρονα έναν ευρύτερο πόλεμο. Παρόμοιο μοτίβο είχε ακολουθήσει και τον Ιανουάριο του 2020, κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ.

Η παρούσα συγκυρία, ωστόσο, όπως σημειώνει το BBC, είναι διαφορετική. Το Ιράν βγαίνει από ένα από τα σοβαρότερα κύματα εσωτερικής αναταραχής από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979.

Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου, αντιμετωπίστηκαν με βίαιη καταστολή. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας στο εσωτερικό της χώρας αναφέρουν ότι αρκετές χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, ενώ πολλοί περισσότεροι έχουν τραυματιστεί ή συλληφθεί.

Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν δήλωσε πρόσφατα ότι οι διαδηλώσεις θα πρέπει να θεωρηθούν συνέχεια του 12ήμερου πολέμου με το Ισραήλ το περασμένο καλοκαίρι — ένα πλαίσιο που φωτίζει την προσέγγιση των αρχών με επίκεντρο την ασφάλεια και ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα για να δικαιολογηθεί η έκταση και η ένταση της καταστολής.

Παρότι η ένταση των διαδηλώσεων στους δρόμους έχει μειωθεί, δεν έχει εκλείψει. Τα αιτήματα παραμένουν άλυτα και το χάσμα ανάμεσα σε μεγάλα τμήματα της κοινωνίας και το κυβερνών σύστημα παραμένει βαθύ όσο ποτέ.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η φύση οποιουδήποτε αμερικανικού πλήγματος καθίσταται κρίσιμη.

Μια περιορισμένη επίθεση θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ουάσιγκτον να διακηρύξει στρατιωτική επιτυχία αποφεύγοντας έναν άμεσο περιφερειακό πόλεμο, αλλά ταυτόχρονα θα μπορούσε να προσφέρει στις ιρανικές αρχές ένα πρόσχημα για νέο κύκλο εσωτερικής καταστολής.

Ένα τέτοιο σενάριο εγκυμονεί τον κίνδυνο νέων εκκαθαρίσεων, μαζικών συλλήψεων και ενός νέου κύματος σκληρών ποινών για διαδηλωτές που ήδη κρατούνται.

Στο άλλο άκρο, μια ευρύτερη αμερικανική εκστρατεία που θα αποδυνάμωνε σοβαρά ή θα παρέλυε το ιρανικό κράτος θα μπορούσε να ωθήσει τη χώρα στο χείλος του χάους.

Η αιφνίδια κατάρρευση της κεντρικής εξουσίας σε μια χώρα άνω των 90 εκατομμυρίων κατοίκων δύσκολα θα οδηγούσε σε μια ομαλή ή ταχεία μετάβαση. Αντιθέτως, θα μπορούσε να πυροδοτήσει παρατεταμένη αστάθεια, εσωτερικές συγκρούσεις και επιπτώσεις που θα ξεπερνούσαν τα σύνορα, με συνέπειες που ίσως χρειαστούν χρόνια για να περιοριστούν.

Οι κίνδυνοι αυτοί συμβάλλουν στην εξήγηση της ολοένα και πιο αδιάλλακτης ρητορικής από την Τεχεράνη.

Ανώτατοι διοικητές τόσο των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης όσο και των τακτικών ενόπλων δυνάμεων, καθώς και κορυφαίοι πολιτικοί αξιωματούχοι, έχουν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση —ανεξαρτήτως κλίμακας— θα αντιμετωπιστεί ως πράξη πολέμου.

Τέτοιες δηλώσεις έχουν ανησυχήσει τους γείτονες του Ιράν, ιδίως τα κράτη του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις. Μια ταχεία ιρανική αντίδραση θα έθετε άμεσα σε κίνδυνο τις χώρες αυτές —και το Ισραήλ— ανεξαρτήτως της άμεσης εμπλοκής τους, αυξάνοντας το ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης που θα ξεπερνούσε κατά πολύ τα όρια του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών.