Η Γροιλανδία και ο “Χρυσός Θόλος” του Τραμπ-Απόλυτο δόγμα ασφαλείας ή πανάκριβο πείραμα πολιτικής αυταπάτης;

Στον 21ο αιώνα η γεωγραφία δεν είναι πια απλώς χάρτες, σύνορα και αποστάσεις, αλλά ένα σύνθετο πλέγμα ψηφιακών, στρατιωτικών και διαστημικών διαδρομών που εκτείνονται από τους πυθμένες των ωκεανών μέχρι τις τροχιές χαμηλής γης. Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, όπου οι απειλές δεν έρχονται μόνο με βαλλιστικούς πυραύλους αλλά και με υπερηχητικά οπλικά συστήματα, δορυφορικές επιθέσεις και αυτόνομα σμήνη drones, η Γροιλανδία επιστρέφει στο επίκεντρο της διεθνούς στρατηγικής συζήτησης. Όχι ως μια παγωμένη και απομονωμένη νήσος στον Αρκτικό Κύκλο, αλλά ως κομβικός κρίκος στο φιλόδοξο –και αμφιλεγόμενο– σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ για την εγκαθίδρυση ενός παγκόσμιου συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας, του λεγόμενου «Χρυσού Θόλου».

Σπύρος Σιδέρης

Η ιδέα του Χρυσού Θόλου επαναφέρει στο προσκήνιο ένα παλιό όραμα της αμερικανικής στρατηγικής σκέψης: μια πολυεπίπεδη ασπίδα που θα συνδυάζει επίγεια ραντάρ, διαστημικούς αισθητήρες και αναχαιτιστικούς πυραύλους σε τροχιά, ικανούς –θεωρητικά– να εξουδετερώνουν κάθε εισερχόμενη απειλή πριν αυτή φτάσει σε αμερικανικό έδαφος.

Στο επίκεντρο αυτού του σχεδίου βρίσκεται η Γροιλανδία, καθώς η γεωγραφική της θέση την καθιστά το συντομότερο πέρασμα για οποιαδήποτε επίθεση από τη Ρωσία ή την Κίνα μέσω του Βόρειου Πόλου.

Από τον Ψυχρό Πόλεμο στο διαστημικό μέλλον

Η στρατηγική αξία της Γροιλανδίας δεν είναι καινούργια. Από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, η αμερικανική αεροπορική βάση στη Θούλη αποτέλεσε κρίσιμο κρίκο στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης έναντι σοβιετικών διηπειρωτικών πυραύλων.

Σήμερα, όμως, το σκηνικό έχει αλλάξει δραματικά. Οι νέες γενιές υπερηχητικών όπλων, που αναπτύσσουν τόσο η Μόσχα όσο και το Πεκίνο, μπορούν να ακολουθούν απρόβλεπτες τροχιές, μειώνοντας δραστικά τον χρόνο αντίδρασης.

Ο πρώην επικεφαλής της Βόρειας Διοίκησης των ΗΠΑ, Γκλεν Ντέιβιντ Βάνχερκ, έχει υποστηρίξει δημόσια ότι η ανανεωμένη έμφαση στη Γροιλανδία δεν είναι επικοινωνιακό τέχνασμα, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα. Κατά τον ίδιο, το νέο περιβάλλον απειλών –με πυραύλους κρουζ, υπερηχητικά οχήματα και στρατιωτικά drones– μετατρέπει τον αρκτικό χώρο σε βασικό πεδίο ανταγωνισμού.

Τεχνολογική ανάγκη ή πολιτική ψευδαίσθηση;

Παρά τη δυναμική ρητορική, ο Χρυσός Θόλος δεν απολαμβάνει καθολικής αποδοχής ούτε στο αμερικανικό στρατιωτικό κατεστημένο ούτε στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Για πολλούς ειδικούς, το σχέδιο αγγίζει τα όρια της πολιτικής φαντασίας, καθώς υποτιμά τις τεχνικές δυσκολίες και υπερτιμά τις πραγματικές δυνατότητες ενός διαστημικού συστήματος αναχαίτισης.

Ο καθηγητής του MIT Θίοντορ Ποστόλ, ειδικός σε θέματα στρατηγικής ασφάλειας, υποστηρίζει ότι ένα τέτοιο σύστημα θα απαιτούσε μια τεράστια «συστοιχία» χιλιάδων δορυφόρων, καθένας από τους οποίους θα έφερε αναχαιτιστικούς πυραύλους.

Το πρόβλημα, όπως επισημαίνει, δεν είναι μόνο ο αριθμός αλλά και ο χρόνος: οι δορυφόροι κινούνται με ταχύτητες περίπου 8 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο, γεγονός που σημαίνει ότι το «παράθυρο» για επιτυχή αναχαίτιση είναι ελάχιστο.

Με απλά λόγια, για να αντιμετωπιστεί μια μαζική εκτόξευση –π.χ. 100 διηπειρωτικών πυραύλων– θα απαιτούνταν χιλιάδες δορυφόροι σε συνεχή λειτουργία. Και ακόμη κι έτσι, καμία τεχνολογία δεν μπορεί να εγγυηθεί απόλυτη επιτυχία.

Το κόστος της ασφάλειας

Το οικονομικό σκέλος είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό. Οι εκτιμήσεις για το συνολικό κόστος του Χρυσού Θόλου κυμαίνονται από 10 έως 15 τρισεκατομμύρια δολάρια σε βάθος χρόνου. Πρόκειται για ποσό που υπερβαίνει κατά πολύ τα περισσότερα αμυντικά προγράμματα στην ιστορία των ΗΠΑ και ισοδυναμεί με σημαντικό ποσοστό του αμερικανικού ΑΕΠ.

Ο ίδιος ο Βάνχερκ αναγνωρίζει ότι η Γροιλανδία στερείται κρίσιμων υποδομών: καύσιμα, λιμάνια, δίκτυα μεταφορών και μόνιμη στρατιωτική παρουσία. Όμως, κατά την άποψή του, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι τεχνικό αλλά θεσμικό: η γραφειοκρατία και η δυσκολία συντονισμού μεταξύ υπηρεσιών και συμμάχων.

Ρωσία, Κίνα και ο νέος διαστημικός ανταγωνισμός

Η Ρωσία έχει ήδη χαρακτηρίσει τον Χρυσό Θόλο «προκλητικό». Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ έχει προειδοποιήσει ότι τέτοια συστήματα υπονομεύουν την ισορροπία μεταξύ επιθετικών και αμυντικών στρατηγικών όπλων, ανοίγοντας τον δρόμο για έναν νέο, ανεξέλεγκτο αγώνα εξοπλισμών – αυτή τη φορά στο διάστημα.

Αναλυτές δεν αποκλείουν ότι η ανάπτυξη χιλιάδων αμερικανικών αναχαιτιστικών δορυφόρων θα προκαλέσει αντίστοιχες κινήσεις από τη Ρωσία και την Κίνα, οδηγώντας σε «συνωστισμό τροχιών» και σε αυξημένο κίνδυνο συγκρούσεων στο διάστημα.

Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να μετατρέψει την υποτιθέμενη ασπίδα ασφάλειας σε καταλύτη μιας νέας διεθνούς κρίσης.

Η Γροιλανδία ως σύμβολο

Πέρα από τους αριθμούς και τα τεχνικά σχέδια, η Γροιλανδία αποκτά έναν σχεδόν συμβολικό ρόλο: είναι το σημείο όπου συναντώνται η γεωγραφία, η τεχνολογία και η πολιτική φαντασία. Για τον Τραμπ, αποτελεί το ιδανικό «προκεχωρημένο φυλάκιο» ενός νέου αμερικανικού δόγματος ασφάλειας. Για τους επικριτές, όμως, είναι το σκηνικό ενός πανάκριβου πειράματος που υπόσχεται απόλυτη προστασία σε έναν κόσμο όπου η απόλυτη ασφάλεια ίσως δεν υπήρξε ποτέ.

Ο Χρυσός Θόλος παραμένει, έτσι, εγκλωβισμένος ανάμεσα στην τεχνολογική φιλοδοξία και την πολιτική αυταπάτη. Και η Γροιλανδία, από παγωμένο σύνορο της Δύσης, μετατρέπεται σε καθρέφτη των ορίων –και των ψευδαισθήσεων– της σύγχρονης στρατηγικής ισχύος.