Συμβούλιο Ειρήνης: Η συμμετοχή της Ρωσίας δύναται να αλλάξει ολόκληρο τον κόσμο

Την ώρα που τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν γίνει το επίκεντρο των παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ένα δεύτερο –ίσως εξίσου κρίσιμο– γεωπολιτικό μέτωπο ανοίγει σιωπηλά στην Ουάσιγκτον και στο Κρεμλίνο: η πιθανή ένταξη της Ρωσίας στο νεοσύστατο Συμβούλιο Ειρήνης που ίδρυσε ο Ντόναλντ Τραμπ, με επίκεντρο αρχικά τη Γάζα και ευρύτερο στόχο τη διαχείριση διεθνών κρίσεων. Η πρόσκληση προς τη Μόσχα και προσωπικά προς τον Βλαντιμίρ Πούτιν δεν είναι μια τυπική διπλωματική κίνηση, αλλά ένα μήνυμα στρατηγικού επαναπροσδιορισμού της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής ισχύος – και ίσως το πιο φιλόδοξο στοίχημα της δεύτερης προεδρίας Τραμπ.

Σπύρος Σιδέρης

Ένα φιλόδοξο σχέδιο με περιορισμένη απήχηση

Ο Τραμπ παρουσίασε το Συμβούλιο Ειρήνης ως έναν μηχανισμό μεταπολεμικής ανοικοδόμησης της Γάζας, που σταδιακά θα εξελισσόταν σε ένα είδος εναλλακτικού διεθνούς φόρουμ, υποκαθιστώντας εν μέρει τον ρόλο του ΟΗΕ. Η ιδέα ήταν ότι μέσω ενός ευέλικτου σχήματος, χωρίς τη γραφειοκρατία και τα βέτο των παραδοσιακών οργανισμών, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να διαχειρίζεται κρίσεις ταχύτερα και πιο «αποτελεσματικά».

Στην πράξη όμως, το εγχείρημα απέτυχε να προσελκύσει τις μεγάλες δυνάμεις. Μέχρι στιγμής, στο Συμβούλιο συμμετέχουν μόλις 24 χώρες, ανάμεσά τους η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία, το Κατάρ, τα ΗΑΕ, αλλά και κράτη όπως η Ουγγαρία, η Λευκορωσία και το Κόσοβο. Απουσιάζουν όμως πλήρως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, καθώς και σχεδόν ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το Συμβούλιο Ειρήνης μοιάζει περισσότερο με μια ετερόκλητη συμμαχία περιφερειακών παικτών παρά με έναν πραγματικό παγκόσμιο θεσμό.

Γιατί η Ρωσία είναι το «κλειδί»

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πιθανή ένταξη της Ρωσίας αποκτά τεράστια σημασία. Αν η Μόσχα αποδεχθεί την πρόσκληση, το Συμβούλιο θα μετατραπεί αυτόματα σε έναν οργανισμό όπου συμμετέχουν δύο από τις μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη: οι ΗΠΑ και η Ρωσία. Αυτό από μόνο του θα του προσδώσει πολιτικό βάρος και διεθνή νομιμοποίηση που σήμερα δεν διαθέτει.

Δεν είναι τυχαίο ότι στις πρόσφατες συνομιλίες στο Κρεμλίνο συμμετείχε και ο Τζος Γκρύνμπαουμ, επικεφαλής της επιχειρησιακής λειτουργίας του Συμβουλίου. Ο ίδιος φέρεται να συναντήθηκε με στενούς συνεργάτες του Πούτιν, ενώ εξετάζεται το ενδεχόμενο να συνεχιστούν οι επαφές στα ΗΑΕ, όπου αναμένεται συνάντηση του Στιβ Γουίτκοφ με τον Κιρίλ Ντμίτριεφ για «οικονομικά ζητήματα».

Τα διλήμματα του Κρεμλίνου

Παρά το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον, η Μόσχα εμφανίζεται επιφυλακτική. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν δήλωσε ότι το θέμα «εξετάζεται», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής. Μάλιστα, πρότεινε ως οικονομική συνεισφορά στο Συμβούλιο τη χρήση παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στις ΗΠΑ – μια ιδέα που ο Τραμπ φέρεται να αποδέχθηκε.

Ωστόσο, για τη Ρωσία το βασικό πρόβλημα είναι θεσμικό: στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ διαθέτει δικαίωμα βέτο, ενώ στο Συμβούλιο Ειρήνης το μοναδικό κράτος με πραγματική εξουσία θα είναι οι ΗΠΑ. Από αυτή την άποψη, η συμμετοχή θα σήμαινε de facto υποβάθμιση της ρωσικής θέσης στο διεθνές σύστημα.

Ένα αποτυχημένο όραμα, αλλά χρήσιμο εργαλείο

Παρά τις αδυναμίες του, το Συμβούλιο μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο εργαλείο διαπραγμάτευσης για τη Μόσχα. Ακριβώς επειδή δεν συμμετέχουν άλλες μεγάλες δυνάμεις, δεν αποτελεί πραγματικό ανταγωνιστή του ΟΗΕ. Θα παραμείνει ένας θεσμός περιορισμένης εμβέλειας, κυρίως στη Μέση Ανατολή.

Αυτό δίνει στη Ρωσία τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τη συμμετοχή της ως μοχλό πίεσης προς τον Τραμπ. Σε αντάλλαγμα, το Κρεμλίνο θα μπορούσε να ζητήσει συγκεκριμένα ανταλλάγματα, όπως:

• Άρση ή χαλάρωση κυρώσεων πριν από το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.
• Πίεση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από περιοχές όπως το Ντονέτσκ.
• Έμμεση αναγνώριση των ρωσικών εδαφικών κερδών.

Τι σημαίνει για τη Γάζα και τον κόσμο

Σε επίπεδο συμβολισμού, η ένταξη της Ρωσίας θα σήμαινε ότι δύο ιστορικοί αντίπαλοι εμφανίζονται ως συνδιαχειριστές της ειρήνης στη Γάζα. Αυτό θα έδινε στον Τραμπ το αφήγημα ενός «παγκόσμιου ειρηνοποιού» και στον Πούτιν την εικόνα ενός ηγέτη που επιστρέφει στο κέντρο της διεθνούς σκηνής.

Σε επίπεδο ουσίας όμως, το Συμβούλιο δύσκολα θα αλλάξει πραγματικά την κατάσταση επί του πεδίου. Η Γάζα παραμένει πεδίο σύγκρουσης ισχυρών συμφερόντων και το ουκρανικό μέτωπο εξακολουθεί να είναι πολύ πιο κρίσιμο για τη συνολική γεωπολιτική ισορροπία.

Ένα παζάρι ισχύος σε εξέλιξη

Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα γεωπολιτικό παζάρι. Ο Τραμπ χρειάζεται τη Ρωσία για να δώσει υπόσταση στο Συμβούλιο Ειρήνης. Ο Πούτιν χρειάζεται τον Τραμπ για να σπάσει τη διεθνή απομόνωση και να αποσπάσει παραχωρήσεις.

Το ερώτημα δεν είναι αν η Ρωσία θα μπει στο Συμβούλιο. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα ζητήσει ως αντάλλαγμα – και πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να φτάσει ο Τραμπ για να το πετύχει. Γιατί πίσω από τα μεγάλα λόγια περί ειρήνης, διακυβεύεται κάτι πολύ πιο ωμό: η νέα κατανομή ισχύος στον κόσμο.