Overqualified στην εποχή της Generation Z-Φαινόμενο που ανθεί στην Ελλάδα και οδηγεί στο “Brain drain”

Το ποσοστό των Ελληνίδων και των Ελλήνων που αποκτά έστω ένα πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αυξάνεται ολοένα και περισσότερο με τα χρόνια, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι οι κάτοχοι των πτυχίων αυτών έχουν και εξασφαλισμένη εργασία. Μάλλον το αντίθετο συμβαίνει όπως προκύπτει και από τα νούμερα. Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα έχει συνεχώς κάποια από τα χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης νέων πτυχιούχων στην ΕΕ.

Νίκος Γιαννόπουλος

Για παράδειγμα, μόνο περίπου 66–72% των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης βρίσκουν εργασία εντός 3 ετών από την αποφοίτησή τους, έναντι περίπου 85% στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο χοντρικά ένας στους τέσσερις πτυχιούχους δυσκολεύονται να μπουν στην αγορά εργασίας. Βέβαια ως προς αυτό παίζει ρόλο η φύση των σπουδών, ο επαγγελματικός τομέας στον οποίο στοχεύουν, η συγκυρία και πολλά άλλα, όμως η πραγματικότητα στη βάση της είναι αυτή.

Την ίδια ώρα προκύπτει ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν πολλές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας για να απορροφήσουν το σύνολο των πτυχιούχων. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι πολλοί από τους νέους μπαίνουν στην αγορά εργασίας σε δουλειές στις οποίες το πτυχίο τους δεν είναι απαραίτητο εφόδιο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ μόλις το 40% των νέων πτυχιούχων εργάζεται σε θέση σύμφωνα με τα προσόντα του. Στο υπόλοιπο 60% έχουμε να κάνουμε με το φαινόμενο που η αγγλική γλώσσα το περιγράφει σε μία και μόνο λέξη («overqualified»). 

Τα τυπικά προσόντα του εργαζόμενου είναι πολύ περισσότερο από όσα η θέση απαιτεί. Κάπως έτσι προκύπτει το φαινόμενο να εργάζονται κάτοχοι μεταπτυχιακών στην εστίαση (σεζόν) γιατί “είναι πολύ καλά τα λεφτά”.

Τα παραπάνω φυσικά προξενούν αλυσιδωτές αντιδράσεις που αγγίζει τις προσωπικές ζωές των νέων ανθρώπων. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα για τη Generation Z (νέοι έως 29 ετών), το 65% των νέων εργαζομένων θεωρεί ότι δεν μπορεί να ξεκινήσει οικογένεια με τους τρέχοντες μισθούς και το 70% λέει ότι το εισόδημα δεν επαρκεί για βασικές ανάγκες. Δεν γίνεται να αδικήσει κανείς αυτούς τους ανθρώπους για την επιφύλαξή τους.

Αντιλαμβάνεται, παράλληλα, ο καθένας ότι αυτού του είδους τα προβλήματα έχουν την τελική απόληξή τους στο δημογραφικό πρόβλημα.

Μέσα σ’ όλα αυτά θα πρέπει να υπολογίσει κανείς ότι στοιχεία δείχνουν ότι σημαντικός αριθμός νέων δουλεύει μερική απασχόληση επειδή δεν μπορεί να βρει θέση πλήρους απασχόλησης και ότι παράλληλα, η πρακτική άσκηση ή προγράμματα κατάρτισης συχνά χρησιμοποιούνται για φθηνή ή επισφαλή εργασία, δίνοντας λίγες προοπτικές για μόνιμη εργασία.

Όλα αυτά επηρεάζουν την πιο προσοντούχα γενιά από την ίδρυση του ελληνικού κράτους και μετά. Οι νέοι σήμερα είναι overqualified για τις περισσότερες θέσεις εργασίας με διδακτορικά και μεταπτυχιακά (όχι απλά πτυχία) τα οποία όμως δεν μπορούν να εξασφαλίσουν (τουλάχιστον όχι πάντα) ποιοτικές και καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας.  

Γι’ αυτό πολλές φορές η μετανάστευση αποτελεί πρώτη επιλογή των νέων αμέσως μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους.

Αν αυτές, τέλος, γίνονται στο εξωτερικό, η παραμονή τους εκεί θεωρείται σχεδόν βέβαια.