Σχέδιο για ξεχωριστό ψηφοδέλτιο αποδήμων ανοίγει συζήτηση για αλλαγές στον εκλογικό νόμο

Μια συζήτηση που μέχρι πρότινος θεωρούνταν πολιτικά «απαγορευμένη», καθώς αγγίζει τον εκλογικό νόμο τον οποίο η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι δεν προτίθεται να τροποποιήσει στον πυρήνα του, επανέρχεται στο προσκήνιο με πρωτοβουλία του κυβερνητικού επιτελείου. Σύμφωνα με αποκαλύψεις της «Καθημερινής», στο τραπέζι βρίσκεται σχέδιο για τη δημιουργία ειδικής εκλογικής περιφέρειας αποδήμων, μέσω της οποίας οι Έλληνες του εξωτερικού θα εκλέγουν τρεις βουλευτές με ξεχωριστό ψηφοδέλτιο.

Η στόχευση της ρύθμισης είναι να ενισχυθεί η συμμετοχή των αποδήμων, προσφέροντάς τους μια πιο άμεση και καθαρή μορφή εκπροσώπησης στο εθνικό Κοινοβούλιο σε σχέση με όσα ισχύουν σήμερα.

Η πρωτοβουλία αυτή, ωστόσο, γεννά εύλογους προβληματισμούς για το αν η κυβέρνηση και το Μέγαρο Μαξίμου, ανοίγοντας αυτή τη συζήτηση, προετοιμάζουν το έδαφος και για ευρύτερες παρεμβάσεις στον εκλογικό χάρτη.

Στο παρασκήνιο, άλλωστε, παραμένει ζωντανό το σενάριο αύξησης του ορίου εισόδου στη Βουλή από το 3% στο 5%, αίτημα που επανέρχεται με ένταση από βουλευτές, παρά το γεγονός ότι έχει κατ’ επανάληψη απορριφθεί από τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Η πολυδιάσπαση του πολιτικού σκηνικού και οι φόβοι για πολιτική αστάθεια διατηρούν τον σχετικό προβληματισμό ενεργό.

Τι προβλέπει το σχέδιο

Πληροφορίες αναφέρουν ότι το υπουργείο Εσωτερικών, υπό τον Θοδωρή Λιβάνιο, επεξεργάζεται νομοσχέδιο που αναμένεται να κατατεθεί πριν από το Πάσχα. Το πλαίσιο δεν περιορίζεται μόνο στην επέκταση της επιστολικής ψήφου στις εθνικές εκλογές, αλλά εισάγει μια δομική αλλαγή στον τρόπο εκπροσώπησης του απόδημου Ελληνισμού.

Κεντρικός άξονας είναι η σύσταση ξεχωριστής εκλογικής περιφέρειας «απόδημου Ελληνισμού», από την οποία θα εκλέγονται τρεις βουλευτές. Οι Έλληνες του εξωτερικού δεν θα ψηφίζουν πλέον το ψηφοδέλτιο Επικρατείας, αλλά ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο αποδήμων, με υποψηφίους από κάθε γωνιά του κόσμου. Ο ψηφοφόρος θα επιλέγει τόσο κόμμα όσο και συγκεκριμένο υποψήφιο με σταυρό προτίμησης.

Το ψηφοδέλτιο θα είναι κοινό για όλους τους απόδημους, ανεξαρτήτως χώρας διαμονής. Έτσι, ένας Έλληνας που ζει στις ΗΠΑ θα μπορεί να στηρίξει υποψήφιο που κατοικεί στην Ευρώπη, την Αυστραλία ή την Ασία, επιλέγοντας ουσιαστικά τον δικό του εκπρόσωπο στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

Μέχρι σήμερα, η εκπροσώπηση των αποδήμων γινόταν έμμεσα, μέσω των ψηφοδελτίων Επικρατείας, όπου τα κόμματα όριζαν υποχρεωτικά τουλάχιστον έναν υποψήφιο από τον απόδημο Ελληνισμό. Η επιλογή, ωστόσο, ανήκε αποκλειστικά στα κόμματα. Η νέα ρύθμιση αλλάζει αυτή τη λογική, δίνοντας στους αποδήμους άμεσο λόγο στην επιλογή των βουλευτών τους. Στην κυβέρνηση εκτιμούν ότι έτσι θα ενισχυθεί η συμμετοχή και θα εμβαθύνουν οι δεσμοί με την Ελλάδα.

Συνταγματική πρόβλεψη και πολιτικά εμπόδια

Για να διασφαλιστεί ότι δεν αλλοιώνεται η συνταγματικά κατοχυρωμένη πληθυσμιακή αναλογία, προβλέπεται οι τρεις βουλευτές αποδήμων να εκλέγονται μέσω των εδρών Επικρατείας. Ωστόσο, για να εφαρμοστεί η ρύθμιση από τις αμέσως επόμενες εθνικές εκλογές απαιτείται πλειοψηφία 200 βουλευτών. Διαφορετικά, η εφαρμογή μετατίθεται για τις μεθεπόμενες κάλπες, ανοίγοντας κύκλο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.

Στο κυβερνητικό επιτελείο θεωρούν ότι κόμματα όπως το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ, με διαχρονικά ισχυρή παρουσία στον απόδημο Ελληνισμό, θα δυσκολευτούν να απορρίψουν το σχέδιο, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εκληφθεί ως απόρριψη της εκπροσώπησης μιας «άλλης Ελλάδας» που ζει εκτός συνόρων. Αντίθετα, στο Μέγαρο Μαξίμου εκτιμούν ότι το ΚΚΕ θα σταθεί αρνητικά, για λόγους που συνδέονται με τη συνολική του πολιτική στάση.

Την ίδια ώρα, αναγνωρίζεται ότι η ανακατανομή των εδρών Επικρατείας επηρεάζει δυσανάλογα τα μικρότερα κόμματα. Ενώ για τα μεγάλα κόμματα η απώλεια μιας έδρας θεωρείται διαχειρίσιμη, για τα μικρότερα ενδέχεται να σημαίνει απώλεια της μοναδικής τους κοινοβουλευτικής παρουσίας, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει ισχυρές αντιδράσεις.

Στο τραπέζι και η επιστολική ψήφος στις εθνικές

Παράλληλα, εξετάζεται η επέκταση της επιστολικής ψήφου στις εθνικές εκλογές, με βάση το μοντέλο που εφαρμόστηκε στις ευρωεκλογές, ώστε να μπορούν να τη χρησιμοποιούν και ψηφοφόροι εντός Ελλάδας. Όπως σημειώνεται, η συμμετοχή των αποδήμων παραμένει χαμηλότερη από τις πραγματικές δυνατότητες, με στόχο της κυβέρνησης να είναι η διεύρυνση της «κάλπης του εξωτερικού».

Ενδεικτικά, στις εθνικές εκλογές του 2023 είχαν εγγραφεί 22.857 Έλληνες του εξωτερικού, ενώ στις ευρωεκλογές του 2024, με την εφαρμογή της επιστολικής ψήφου, εγγράφηκαν περίπου 50.204 απόδημοι και τελικά ψήφισαν 36.645. Στο κυβερνητικό στρατόπεδο εκτιμούν ότι η θεσμική ενίσχυση του απόδημου Ελληνισμού μπορεί να αποτελέσει μοχλό βαθύτερης σύνδεσης με τη χώρα, αξιοποιώντας ένα διαχρονικά υποτιμημένο αλλά κρίσιμο εθνικό κεφάλαιο.