Ρεπορτάζ libre:Γιατί πλημμυρίζει η Αττική; Ένα ερώτημα που επαναλαμβάνεται-Πόσους νεκρούς έχουμε θρηνήσει, ποια έργα χρειάζονται

Κάθε φορά, η ίδια ιστορία. Όταν οι ουρανοί πάνω από την Αθήνα ανοίγουν λίγο παραπάνω από το κανονικό, η πόλη μετατρέπεται σε τεχνητό ποτάμι. Ενίοτε, αυτού του είδους τα πλημμυρικά γεγονότα αφαιρούν ανθρώπινες ζωές. Τελευταίο παράδειγμα αυτό της Ανω Γλυφάδας με την 56χρονη να χάνει τη ζωή της λίγα μέτρα μακριά από το σπίτι της.

Νίκος Γιαννόπουλος

Δεν πρόκειται φυσικά για κατάρα, ούτε για κάποιο “υπερβατικό” φαινόμενο το οποίο δεν έχει εξήγηση. Αντιθέτως, οι εξηγήσεις υπάρχουν και είναι απολύτως λογικές, υπακούουν απλά σε φυσικούς νόμους.

Τι δείχνει η ιστορία  

Υπάρχουν, πρώτα απ’ όλα, πλείστες ιστορικές πηγές που επιβεβαιώνουν ότι στο λεκανοπέδιο της Αττικής έχουν μπαζωθεί η καλυφθεί, στο πλαίσιο της “ανάπτυξης” πάρα πολλά ρέματα και φυσικοί χείμαρροι. Παλαιότερα υπήρχαν περίπου 700 σε όλα τα μήκη και πλάτη του λεκανοπεδίου. Σήμερα σώζονται ελάχιστοι.

Ας δούμε τα νούμερα: Στα τέλη του 19ου αιώνα, περίπου 700 χείμαρροι, ποτάμια και ρυάκια διέσχιζαν το λεκανοπέδιο της Αττικής, σχηματίζοντας ένα εκτεταμένο δίκτυο φυσικών υδατοροών στο έδαφος. Πολύ χρήσιμων, όπως αντιλαμβάνεται ο καθένας. Μέχρι το 1999, ο αριθμός αυτός είχε περιοριστεί στα κάτω από 70 κανάλια, δηλαδή σε λιγότερο από το 10 % αυτών που υπήρχαν. Σήμερα, εκτιμάται ότι δεν ξεπερνούν καν τα 50 ρέματα και ποτάμια στην Αττική.

Την ίδια ώρα ισχύουν και αυτά, σύμφωνα με στοιχεία μελετών του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου: Το 1945 τα ανοιχτά ρέματα στην Αττική είχαν συνολικό μήκος περίπου 1.280 χλμ. Σήμερα έχουν μειωθεί στα 434 χλμ, δηλαδή σε περίπου 33 % της αρχικής έκτασης. Αυτή η μείωση των ανοικτών υδατοροών έχει ως συνέπεια ότι πολύ λιγότερος όγκος νερού μπορεί να διοχετευθεί φυσικά στην περιοχή κατά τη διάρκεια καταιγίδων, με συνέπεια τη γρήγορη συγκέντρωση του νερού πάνω από την επιφάνεια της πόλης.

Η ίδια έρευνα (έχουν γίνει βέβαια και αρκετές άλλες) αναφέρει ότι η κάλυψη ρεμάτων, ποταμών και χειμάρρων με τσιμέντο, οικοδομές και δρόμους έχει μειώσει δραστικά τη φυσική απορρόφηση του νερού από το έδαφος και έχει περιορίσει τα «φυσικά αποστραγγιστικά κανάλια» που κάποτε λειτουργούσαν για να διοχετεύουν γρήγορα τα νερά των βροχοπτώσεων. Τα νερά λιμνάζουν και έτσι δημιουργούνται τα πλημμυρικά φαινόμενα.

Κάπως έτσι οι αρχές (και οι δημοσιογράφοι) έχουν…βαρεθεί να καταγράφουν πλημμύρες από…συστάσεως ελληνικού κράτους. Σύμφωνα με στοιχεία της Πολιτικής Προστασίας, στην Αττική καταγράφηκαν 54 καταστροφικές πλημμύρες στο διάστημα 1880–2014 — σχεδόν μία πλημμύρα κάθε 2,5 χρόνια κατά μέσο όρο. Σε αυτές τις πλημμύρες έχουν σημειωθεί τουλάχιστον 184 θάνατοι και έχουν προκληθεί μεγάλες ζημιές σε κατοικίες, υποδομές και επιχειρήσεις.

Ποια είναι η πραγματική κατάσταση και τι γίνεται με τα αντιπλημμυρικά 

Σαν να μην έφταναν όλα τα παραπάνω είναι σαφές ότι η Αθήνα υπολείπεται σε δίκτυα ομβρίων υδάτων. Ενδεικτικά, καλύπτουν μόνο ένα ποσοστό περίπου 20% των υδροροών λόγω παλαιότητας, έλλειψης σχεδιασμού και κακής συντήρησης, καθιστώντας την πόλη πιο ευάλωτη στις καταιγίδες όπως άλλωστε διαπιστώνουμε και οι μη ειδικοί κάθε φορά που βρέχει. Οι ειδικοί έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι για να υπάρξει στοιχειωδώς επαρκή απορροή των υδάτων στην πόλη το σχετικό ποσοστό θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον  διπλάσιο (40%).

Παράλληλα είναι ξεκάθαρο ότι μεγάλο μέρος του δικτύου ομβρίων έχει κατασκευαστεί πριν τις δεκαετίες του 1950-1980 και σχεδιάστηκε με τεχνικά κριτήρια και υψομετρικά δεδομένα εκείνης της εποχής — πολύ πριν την έκταση της σημερινής αστικοποίησης της Αθήνας.

Τι ακριβώς όμως γίνεται με τα αντιπλημμυρικά έργα στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής;

Ας παρακολουθήσουμε τι έχει πει μόλις τους τελευταίους μήνες ο Περιφερειάρχης Αττικής, Νίκος Χαρδαλιάς ο οποίος δεσμεύτηκε ότι μέχρι το τέλος της θητείας του θα έχουν υλοποιηθεί 54, συνολικά, αντιπλημμυρικά έργα.

Που βρισκόμαστε σήμερα; 4 έργα έχουν ολοκληρωθεί, 9 είναι σε εξέλιξη, 3 στο Ελεγκτικό Συνέδριο, 8 σε φάση δημοπράτησης και 30 αναμένεται να έχουν δημοπρατηθεί έως το Σεπτέμβριο του 2026. Συχνά τα έργα καθυστερούν για τεχνικούς, αρχαιολογικούς ή άλλους λόγους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα: Αντιπλημμυρικό έργο στην οδό Κανάρη στον Αλιμο βρίσκεται σε εκκρεμότητα τα τελευταία… 14 χρόνια. Το σημείο πλημμυρίζει συνεχώς, όπως φυσικά πλημμύρισε την περασμένη Τετάρτη. Αλλαξε ο ανάδοχος, βρέθηκαν αρχαία, αποφασίστηκε κάποια στιγμή να μην οχληθούν όσοι χρησιμοποιούν την Παραλιακή λεωφόρο, φτάσαμε στις αρχές του 2026 και ακόμη τίποτα. Οι πρώτοι σχεδιασμοί για το έργο έγιναν το μακρινό πλέον 2012!

Η μορφή των έργων που πρέπει να γίνουν

Τα αντιπλημμυρικά έργα φυσικά μπορούν να έχουν πολλές μορφές. Ένα από τα πιο βασικά μέτρα που προτείνεται από τους ειδικούς και περιλαμβάνεται στα έργα που έχουν προγραμματιστεί είναι η διευθέτηση ρεμάτων — δηλαδή η κατασκευή ή βελτίωση κοίτης, αγωγών και τμημάτων απορροής των φυσικών ροών που έχουν «χαθεί» κάτω από την πόλη. Ένα το κρατούμενο.

Δεύτερον, ένα μεγάλο μέρος των έργων που έχουν ενταχθεί ή μελετώνται αφορά στη διαχείριση των όμβριων υδάτων μέσα στον αστικό ιστό. Αυτό περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, συλλεκτήριους αγωγούς ομβρίων μεγάλης διατομής για την απομάκρυνση του νερού από κεντρικές αρτηρίες και περιοχές υψηλού κινδύνου και υπόγεια δίκτυα σε περιοχές όπου το υπάρχον δίκτυο είναι παρωχημένο, ανεπαρκές ή δεν υπάρχει καθόλου.

Τρίτον, σημαντικά σημεία του αστικού υδρογραφικού δικτύου όπως ο Ιλισός είχαν γεφυρώσεις και παλιές διαβάσεις που “στραγγαλίζουν” την παροχετευτική ικανότητα των ρεμάτων. Τα έργα περιλαμβάνουν την ανακατασκευή/διαπλάτυνση γεφυρών και διελεύσεων ώστε να διέρχεται μεγαλύτερος όγκος νερού και τη βελτίωση υπερχειλιστών και διαβάσεων ώστε σε σοβαρές ποσότητες βροχοπτώσεων να μην προκαλείται εμπλοκή και συσσώρευση υδάτων.

Για όλα τα παραπάνω όμως εκτός από χρήματα, χρειάζεται και πολιτική βούληση μαζί με διάθεση σύγκρουσης. Θα πρέπει να γκρεμιστούν αυθαίρετα ακίνητα, να οχληθούν κάτοικοι για καιρό λόγω των έργων και γενικά να υπάρξει ένα γενικότερο “ξεβόλεμα”.

Ιδού τι έγραψε σχετικά ο καθηγητής του Πολυτεχνείου Νίκος Μπελαβίλας την Τετάρτη ενώ τα πλημμυρικά φαινόμενα βρίσκονταν σε εξέλιξη:

“Ναι, αγαπητές και αγαπητοί, πάλι πλημμυρίσαμε. Πάλι υπερχείλισαν τα φραγμένα ρέματα, πάλι τα ποτάμια βγήκαν στους δρόμους, πάλι το αρχαίο έλος του Λεκανοπεδίου εμφανίστηκε στο Μοσχάτο, στο Φάληρο, στις Τζιτζιφιές. Και η βροχή, αν, ο μη γένοιτο, ξεπεράσει τα 150 χιλιοστά στη λεκάνη του Κηφισού — όπως τείνει να συμβεί αυτή τη στιγμή στου Παπάγου, στο Χαλάνδρι ή όπως συνέβη πριν λίγα χρόνια στη Μάνδρα— ξεχάστε τα ποτάμια: τα νερά θα φτάσουν στη θάλασσα  μέσα από τα σπίτια, από την Πειραιώς και τη Θησέως.

Φίλοι δημοσιογράφοι, αυτή τη φορά καλέστε τους αρμόδιους υπουργούς, όχι τους επιστήμονες που εδώ και χρόνια προειδοποιούν και περιγράφουν με ακρίβεια τι θα συμβεί. Ρωτήστε τους: τι έκαναν; Ποιο πρόγραμμα πολιτικής προστασίας υλοποιήθηκε; Ποια κονδύλια διατέθηκαν; Ποια ρέματα απελευθερώθηκαν; Ποια έργα εγκιβωτισμού εγκαταλείφθηκαν; Ποια αυθαίρετα που φράζουν τη ροή κατεδαφίστηκαν; Ποιες λεκάνες ανάσχεσης κατασκευάστηκαν, ποιές αντιπλημμυρικές ζώνες; Πόσα εκατομμύρια ευρώ δόθηκαν στην Περιφέρεια Αττικής και στους δήμους για να ξεκινήσουν έργα;

Αυτό είναι πλέον το ερώτημα. Όχι τι θα πάθουμε — αυτό το ξέρουμε. Αλλά πώς δεν θα το πάθουμε”.

Ευτυχώς οι δυσοίωνες προβλέψεις του προς το παρόν δεν επιβεβαιώθηκαν. Αλλά κανείς δεν μας εξασφαλίζει ότι δεν θα επιβεβαιωθούν στο άμεσο ή στο απώτερο μέλλον.