Ανάλυση Politico: Ήταν η στιγμή που η ΕΕ συμφώνησε ότι πρέπει να προχωρήσει μόνη της

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ενώνουν δυνάμεις για στρατηγική αυτονομία, μετά την αναδίπλωση Τραμπ και τις πρωτοφανείς απειλές για τη Γροιλανδία. Αυτό ήταν το μήνυμα σύμφωνα με το Politco που έστειλαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες στη Βρυξέλλες την Πέμπτη, κατά τη διάρκεια της έκτακτης συνόδου κορυφής.

Κι αν αυτή η συνάντηση, που συγκλήθηκε ως αντίδραση στις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για κατάληψη της Γροιλανδίας, εξελίχθηκε τελικά σε κάτι πολύ λιγότερο δραματικό λόγω της αναδίπλωσης του Αμερικανού προέδρου 24 ώρες νωρίτερα, η ήσυχη διαπίστωση ότι έχει διαβεί ο ευρωπαϊκός Ρουβίκωνας μετά το 1945 ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακή.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και η καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, οι δύο ισχυρότεροι ηγέτες της ΕΕ που τελευταία είχαν διαφωνίες, εμφανίστηκαν ενωμένοι προειδοποιώντας ότι η διατλαντική κρίση οδήγησε την Ένωση σε μια σκληρή νέα πραγματικότητα: την ανάγκη ανεξαρτησίας.

«Γνωρίζουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο τέλος της πεντάωρης συνάντησης.

Σε αντίθεση με πρόσφατες συνόδους κορυφής, αυτή τη φορά δεν υπήρξαν υψηλοί τόνοι ή έντονες διαφωνίες – ούτε καν αποφάσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες της ΕΕ και έναν αξιωματούχο με γνώση των συζητήσεων, επικράτησε μια σιωπηρή κατανόηση πως υπάρχει μια μοιραία ρήξη ανάμεσα στην παλιά τάξη πραγμάτων και στη νέα εποχή που διαμορφώνεται στη Δύση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η μετατόπιση προς την ανεξαρτησία είχε ξεκινήσει χρόνια πριν – από τότε που ο Τραμπ μπήκε στον Λευκό Οίκο το 2017. Όμως οι πρωτοφανείς απειλές για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως καμπανάκι κινδύνου, αναγκάζοντας τους ηγέτες να λάβουν μέτρα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητα.

Όλοι οι αξιωματούχοι που μίλησαν για το θέμα ζήτησαν ανωνυμία ώστε να μιλήσουν ελεύθερα για τη σύνοδο, η οποία πραγματοποιήθηκε κεκλεισμένων των θυρών.

«Αυτό είναι το σημείο χωρίς επιστροφή», είπε διπλωμάτης της ΕΕ από χώρα της ανατολικής πτέρυγας. «Είναι ένα είδος σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει στο χθες. Οι ηγέτες το λένε εδώ και μέρες». Το πώς ακριβώς θα είναι αυτή η νέα πορεία παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Αντίδραση και ενότητα απέναντι στην κρίση Γροιλανδίας

Υπήρξαν ωστόσο ενδείξεις μέσα στην εβδομάδα. Η αρχική απάντηση των ευρωπαίων ηγετών στην κρίση — όπως η αναστολή εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ, η αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία και οι απειλές για εμπορικά αντίμετρα — αποτέλεσαν πρόγευση όσων μπορεί να ακολουθήσουν.

Οι ευρωπαίοι ηγέτες υπογράμμισαν δημόσια και μεταξύ τους ότι αυτή η γρήγορη και ενιαία αντίδραση δεν πρέπει να μείνει μεμονωμένο περιστατικό, αλλά να καθορίσει συνολικά τη στάση της Ένωσης.

«Δεν μπορεί να αφορά μόνο την ενεργειακή ασφάλεια ή την άμυνα, ούτε μόνο την οικονομική ισχύ ή την εξάρτηση από το εμπόριο — πρέπει να τα περιλαμβάνει όλα ταυτόχρονα», σημείωσε ένας από τους διπλωμάτες.

Κομβικό στοιχείο αυτής της νέας ευρωπαϊκής πορείας είναι ο βαθμός ενότητας που παραδοσιακά έλειπε από την ΕΕ.

Ανατολική Ευρώπη και στροφή προς αυτονομία

Για τις χώρες της ανατολικής πτέρυγας, που βρίσκονται αντιμέτωπες με μια επεκτατική Ρωσία, η πίστη στο NATO και στην αμερικανική στρατιωτική εγγύηση ήταν σχεδόν δογματική. Αυτή η εξάρτηση κρατούσε σταθερά αυτές τις χώρες στο πλευρό της Ουάσιγκτον και συχνά προκαλούσε τριβές με χώρες όπως η Γαλλία, που ζητούν «στρατηγική αυτονομία» για την Ευρώπη.

Πλέον όμως ούτε η Γαλλία θεωρείται μεμονωμένη περίπτωση. Ακόμη και κράτη εκτεθειμένα στις ρωσικές πιέσεις αρχίζουν να στηρίζουν τη στροφή προς ανεξαρτησία.

Η Εσθονία, χαρακτηριστικό παράδειγμα, ανακοίνωσε πως θα εξέταζε την αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο αποστολής εξερεύνησης του NATO. Τελικά δεν έστειλε στρατιώτες — αλλά το γεγονός ότι συζητήθηκε ήταν αξιοσημείωτο.

«Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν στεκόμαστε ενωμένοι και δείχνουμε καθαρά τη βούλησή μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε τα αποτελέσματα φαίνονται», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν. «Πιστεύω ότι μάθαμε πολλά τις τελευταίες ημέρες.»

Η μεταστροφή των βόρειων χωρών και της Πολωνίας

Η Πολωνία, ένας από τους πιο πιστούς συμμάχους των ΗΠΑ, επίσης έκανε βήματα έξω από τη ζώνη άνεσής της. Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ, σύμφωνα με διπλωμάτες, εμφανίστηκε θετικός στη χρήση του ευρωπαϊκού εργαλείου αντι-εξαναγκασμού — ενός ισχυρού όπλου εμπορικών αντιποίνων που μπορεί να περιορίζει επενδύσεις από απειλητικές χώρες.

«Πάντα σεβόμασταν την αμερικανική ηγεσία», είπε ο Τουσκ. «Αλλά σήμερα αυτό που χρειάζεται είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ εταίρων — όχι κυριαρχία ή εξαναγκασμός. Αυτό δεν λειτουργεί.»

Δανία, Σουηδία, Ολλανδία, παραδοσιακά επιφυλακτικές σε κινήσεις που θα έθεταν σε κίνδυνο τις εμπορικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, τώρα δείχνουν μεγαλύτερη διάθεση για αντίποινα κατά του Τραμπ.

«Μπαίνουμε σε μια νέα εποχή όπου δεν θα βασιζόμαστε πλέον σε αυτούς», ανέφερε τέταρτος διπλωμάτης της ΕΕ. «Τουλάχιστον όχι για τρία χρόνια όσο θα είναι ο Τραμπ στην εξουσία. Αυτή η κρίση ήταν δοκιμασία — πήραμε το μάθημά μας.»

Η στάση της Γερμανίας και τα επόμενα βήματα

Ακόμη κι η Γερμανία, όπου ο πολιτικός πολιτισμός έχει οικοδομηθεί γύρω από την εμπιστοσύνη στη διατλαντική σχέση επί δεκαετίες, αμφισβητεί πλέον παλιές βεβαιότητες. Ο Μερτς άφησε να εννοηθεί ότι το Βερολίνο θα μπορούσε να στηρίξει σκληρή εμπορική απάντηση προς τις ΗΠΑ.

Διπλωμάτες και αξιωματούχοι εκτιμούν πως οι κινήσεις αυτές συνέβαλαν στην αλλαγή στάσης του Τραμπ ως προς τους δασμούς· ωστόσο προειδοποιούν ότι απαιτούνται ακόμη δυσκολότερες αποφάσεις στο εξής.

«Πρέπει να χαράξουμε τη δική μας ατζέντα», συμπλήρωσε ο τέταρτος διπλωμάτης. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία — το μάθημα είναι να μην λέμε πάντα “όχι” σε όλα.»