Παρασκήνιο: Η κρυφή πρόταση Τραμπ στον Ζελένσκι κατά τη συνάντηση τους στο Νταβός

Με φόντο τις εντεινόμενες διεθνείς διεργασίες για τον πόλεμο στην Ουκρανία, η αιφνιδιαστική παρουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Νταβός και η κλειστή συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ αποκτούν ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Ο Ουκρανός πρόεδρος, που μέχρι την τελευταία στιγμή δεν είχε προγραμματίσει ταξίδι στην ελβετική πόλη, αποφάσισε τελικά να μεταβεί μετά από σαφή επιθυμία του Αμερικανού προέδρου για απευθείας επαφή. Το γεγονός ότι η συνάντηση πραγματοποιήθηκε λίγες ώρες πριν από την επικείμενη επίσκεψη των ειδικών απεσταλμένων των ΗΠΑ στη Μόσχα ενισχύει την εκτίμηση πως το Νταβός αποτέλεσε έναν ενδιάμεσο κρίκο σε μια ευρύτερη διπλωματική αλυσίδα.

Σπύρος Σιδέρης

Τι ανακοινώθηκε – και τι έμεινε στο σκοτάδι

Η κατ’ ιδίαν συνομιλία Ζελένσκι–Τραμπ διήρκεσε λιγότερο από μία ώρα και δεν συνοδεύτηκε από κοινές δηλώσεις ή συγκεκριμένες ανακοινώσεις. Το μόνο σαφές στοιχείο που επιβεβαιώθηκε δημοσίως ήταν ότι, μετά τις επαφές των Αμερικανών απεσταλμένων στη Μόσχα, θα ακολουθήσουν συναντήσεις εργασιακών ομάδων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Ουκρανίας, της Ρωσίας και των ΗΠΑ. Πρόκειται για μια φόρμουλα που υποδηλώνει πως, παρά την απουσία άμεσων αποτελεσμάτων, ο διαπραγματευτικός δίαυλος παραμένει ανοικτός.

Το μήνυμα προς την Ευρώπη και το υπόγειο αφήγημα

Στην ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, ο Ζελένσκι υιοθέτησε ιδιαίτερα αιχμηρό τόνο απέναντι στην Ευρώπη, κατηγορώντας την για έλλειψη αποφασιστικότητας απέναντι στη Ρωσία. Σε μια αποστροφή που προκάλεσε συζητήσεις, υποστήριξε ότι χωρίς την Ουκρανία η Ευρώπη δεν μπορεί να γίνει πραγματικά ισχυρή και ότι μόνο με την ουκρανική συμμετοχή θα αποκτήσει διεθνές βάρος. Οι δηλώσεις αυτές ερμηνεύτηκαν από αναλυτές ως προσπάθεια του Κιέβου να προωθήσει εκ νέου την ιδέα ενός ευρωπαϊκού αμυντικού άξονα με κεντρικό ρόλο της Ουκρανίας, ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ – μια ιδέα που, ωστόσο, παραμένει θεωρητική όσο συνεχίζεται ο πόλεμος.

Το «κλειδί» των συνομιλιών: εδάφη και Ντονμπάς

Το κρίσιμο ερώτημα που πλανάται πίσω από τις δημόσιες τοποθετήσεις αφορά το πραγματικό περιεχόμενο των συνομιλιών με τον Τραμπ. Σύμφωνα με δηλώσεις του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ, η επίλυση της σύγκρουσης έχει ουσιαστικά περιοριστεί σε ένα βασικό ζήτημα, το οποίο ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει ως το πιο δύσκολο: το θέμα των εδαφών. Πιο συγκεκριμένα, στο επίκεντρο φαίνεται να βρίσκεται η απαίτηση της Ρωσίας –και, σύμφωνα με διαρροές, και των ΗΠΑ– για αποχώρηση των ουκρανικών στρατευμάτων από το Ντονμπάς.

«Κόκκινη γραμμή» και το παζάρι των εγγυήσεων

Για τον Ζελένσκι, η συγκεκριμένη απαίτηση συνιστά κόκκινη γραμμή. Η μέχρι σήμερα στάση του Κιέβου απορρίπτει κάθε ιδέα αποχώρησης χωρίς ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ουκρανός πρόεδρος επιδιώκει τη δημιουργία ευρωπαϊκής στρατιωτικής δύναμης που θα αναπτυχθεί στην Ουκρανία μετά από μια πιθανή εκεχειρία, με ρητή στήριξη των ΗΠΑ. Ωστόσο, ο Τραμπ δεν έχει δείξει διάθεση να δεσμευθεί σε εγγυήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε άμεση αντιπαράθεση με τη Ρωσία, γεγονός που καθιστά το ουκρανικό αίτημα εξαιρετικά δύσκολο.

Το «οικονομικό πακέτο» και η έλλειψη υπογραφών

Σύμφωνα με πληροφορίες που κυκλοφορούν σε δυτικά μέσα, στο Νταβός ο Ζελένσκι φέρεται να δέχθηκε πρόταση για αποχώρηση από το Ντονμπάς χωρίς την παρουσία ευρωπαϊκών στρατευμάτων, με αντάλλαγμα ένα ευρύ οικονομικό πακέτο στήριξης.

Στο τραπέζι φέρεται να τέθηκαν σχέδια για ταμείο ανοικοδόμησης της Ουκρανίας ύψους έως και 800 δισ. δολαρίων, καθώς και προοπτική ζώνης ελεύθερου εμπορίου με τις ΗΠΑ. Παράλληλα, συζητήθηκαν υποσχέσεις πολιτικής και οικονομικής υποστήριξης σε περίπτωση νέας ρωσικής επίθεσης, χωρίς όμως σαφείς στρατιωτικές δεσμεύσεις.

Το αν ο Ζελένσκι αποδέχθηκε ή απέρριψε αυτή τη λογική παραμένει ασαφές. Η έντονη ρητορική του στο Νταβός δείχνει ότι δεν έχει μετακινηθεί δημοσίως από τις βασικές του θέσεις. Από την άλλη, η απουσία οποιασδήποτε συμφωνίας ή υπογεγραμμένου εγγράφου, όπως επισημαίνει η εφημερίδα Financial Times, ενισχύει την αίσθηση ότι οι συνομιλίες δεν οδήγησαν σε σύγκλιση. Αρχικά υπήρχαν προσδοκίες για υπογραφή συμφωνιών ασφάλειας και μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, κάτι που τελικά δεν συνέβη.

Το επόμενο 48ωρο: Μόσχα, Πούτιν και πραγματικοί μοχλοί πίεσης

Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι η επίσκεψη των Αμερικανών απεσταλμένων στη Μόσχα και οι επαφές τους με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Από εκεί θα φανεί αν η Ρωσία είναι διατεθειμένη να κινηθεί σε έναν συμβιβασμό ή αν οι συνομιλίες θα περιοριστούν σε επαναβεβαίωση παγιωμένων θέσεων. Σε κάθε περίπτωση, η τελική στάση της Ουκρανίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο ο Τραμπ θα επιχειρήσει να ασκήσει πραγματική πίεση στο Κίεβο, είτε μέσω περιορισμού της στρατιωτικής βοήθειας είτε μέσω αναστολής παροχής κρίσιμων πληροφοριών.

Χωρίς τέτοιου είδους μοχλούς πίεσης, θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο ο Ζελένσκι να αποδεχθεί αποχώρηση από το Ντονμπάς. Αντίθετα, το πιο πιθανό σενάριο είναι η συνέχιση των διαπραγματεύσεων, με την ελπίδα ότι οι διεθνείς συσχετισμοί θα επιτρέψουν στο Κίεβο να διατηρήσει τις βασικές του θέσεις και να αποσπάσει μεγαλύτερη στήριξη από τη Δύση. Το Νταβός, τελικά, δεν έδωσε απαντήσεις, αλλά ανέδειξε με σαφήνεια ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται σε μια νέα, πιο σύνθετη διπλωματική φάση, όπου οι αποφάσεις δεν θα κριθούν μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά κυρίως στα παρασκήνια της διεθνούς πολιτικής.