Ανάλυση: Η απουσία Ζελένσκι από το Νταβός, αποκαλύπτει το οργιώδες παρασκήνιο στο Μαϊάμι

Η απουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι από το φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός δεν ήταν απλώς μια αλλαγή προγράμματος τελευταίας στιγμής. Ήταν ένα πολιτικό μήνυμα, προσεκτικά διατυπωμένο αλλά σαφές, που αντανακλά τη δυσκολία των διαπραγματεύσεων, τη σκλήρυνση της στάσης της Ουάσιγκτον και τις ρωγμές στη συλλογική Δύση. Για πρώτη φορά μετά το επεισόδιο που είχε προκαλέσει έντονη αμηχανία στον Λευκό Οίκο, ο Ουκρανός πρόεδρος άφησε να διαφανεί δημόσια μια συγκρατημένη, πλην εμφανής, δυσαρέσκεια απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ, χωρίς ωστόσο να περάσει σε ανοιχτή σύγκρουση.

Σπύρος Σιδέρης

Τα σημάδια ότι κάτι δεν πήγαινε καλά είχαν φανεί ήδη από το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, όταν ουκρανική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε το Μαϊάμι για επαφές με Αμερικανούς αξιωματούχους. Το Κίεβο επέλεξε να σχολιάσει το ταξίδι με εξαιρετική φειδώ, ενώ η Ουάσιγκτον κράτησε απόλυτη σιωπή.

Σύμφωνα με τις αρχικές προσδοκίες, εκείνη η συνάντηση θα προετοίμαζε το έδαφος για την υπογραφή σημαντικών συμφωνιών στο Νταβός, ανάμεσά τους και τη δημιουργία ενός ταμείου ανοικοδόμησης της Ουκρανίας, καθώς και κρίσιμες εγγυήσεις ασφαλείας που ζητούσε η ουκρανική πλευρά.

• Ωστόσο, στο παρασκήνιο των συνομιλιών παρέμενε το πλέον ακανθώδες ζήτημα: η απαίτηση της Μόσχας για αποχώρηση των ουκρανικών στρατευμάτων από ολόκληρο το Ντονμπάς. Η ουκρανική ηγεσία δεν δείχνει διατεθειμένη να αποδεχθεί μια τέτοια εξέλιξη, καθώς θα ισοδυναμούσε, πολιτικά και στρατιωτικά, με στρατηγική ήττα. Το γεγονός ότι δεν υπήρξαν ανακοινώσεις ή διαρροές μετά το Μαϊάμι οδήγησε πολλούς αναλυτές στο συμπέρασμα ότι συμφωνία δεν επετεύχθη – και οι εξελίξεις των επόμενων ημερών επιβεβαίωσαν αυτή την εκτίμηση.

Το πρωί της επόμενης ημέρας, πληροφορίες από διεθνή μέσα ανέφεραν ότι ο Ζελένσκι ενδέχεται να μην ταξιδέψει στο Νταβός και ότι η προγραμματισμένη υπογραφή της συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες αναβαλλόταν. Λίγο αργότερα, ο ίδιος ο Ουκρανός πρόεδρος επιβεβαίωσε πως θα παραμείνει στη χώρα του, επικαλούμενος την ανάγκη να διαχειριστεί τις συνέπειες ρωσικών επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές. Η αιτιολόγηση αυτή, αν και θεμιτή, σχολιάστηκε σκωπτικά, καθώς στο παρελθόν αντίστοιχες επιθέσεις δεν τον είχαν αποτρέψει από κρίσιμα διεθνή ταξίδια.

Ο Ζελένσκι, πάντως, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να μεταβεί στο Νταβός εφόσον υπάρξουν έτοιμα προς υπογραφή έγγραφα, συγκεκριμένες δεσμεύσεις για συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και πυραύλους, καθώς και ουσιαστική βοήθεια για τη στήριξη του ενεργειακού τομέα. Με τον τρόπο αυτό επιβεβαίωσε εμμέσως ότι τίποτα από αυτά δεν είχε ακόμη διασφαλιστεί.

• Παράλληλα, προχώρησε σε προσεκτικά διατυπωμένες αλλά σαφώς κριτικές αιχμές προς την αμερικανική πολιτική, σημειώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να αναχαιτίσουν τη Ρωσία. Επιπλέον, εξέφρασε στήριξη στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας, αναφερόμενος έμμεσα στο ζήτημα της Γροιλανδίας, το οποίο ο Τραμπ έχει επαναφέρει με τρόπο που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη.

Η Γροιλανδία, μάλιστα, φαίνεται να αποτέλεσε έναν ακόμη λόγο για τον οποίο ο Ζελένσκι προτίμησε να μην εμφανιστεί στο Νταβός. Βασικός στόχος της παρουσίας του θα ήταν να συντονιστεί με Ευρωπαίους ηγέτες σε μια προσπάθεια μεταστροφής της αμερικανικής στάσης ως προς το πλαίσιο μιας ειρηνευτικής διευθέτησης: αμερικανικές εγγυήσεις για ευρωπαϊκές δυνάμεις που θα αναπτυχθούν στην Ουκρανία μετά το τέλος του πολέμου και εγκατάλειψη της απαίτησης για αποχώρηση από το Ντονμπάς. Μετά το Μαϊάμι, ωστόσο, έγινε σαφές ότι η θέση του Τραμπ δεν μεταβλήθηκε.

Στο ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας, ο Τραμπ ήταν εξαρχής αρνητικός. Και καθώς η αντιπαράθεση με την Ευρώπη για τη Γροιλανδία οξύνεται, η πιθανότητα μιας θετικής απάντησης από την Ουάσιγκτον μειώνεται ακόμη περισσότερο. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Ζελένσκι θα βρισκόταν στο Νταβός μεταξύ σφύρας και άκμονος, αναγκασμένος να τοποθετηθεί σε μια σύγκρουση που θα υποβάθμιζε αναπόφευκτα το ουκρανικό ζήτημα.

• Αν και ο Ουκρανός πρόεδρος αφήνει να εννοηθεί ότι κλίνει προς την ευρωπαϊκή γραμμή, αποφεύγει προς το παρόν μια ξεκάθαρη δήλωση, ώστε να μη προκαλέσει την οργή του Τραμπ. Στο εσωτερικό της Ουκρανίας, πάντως, συζητείται θετικά η ιδέα ενός ευρωπαϊκού στρατιωτικού συνασπισμού με την Ουκρανία, χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες – ένα σενάριο που, όπως επισημαίνουν αναλυτές, κρύβει σοβαρούς γεωπολιτικούς κινδύνους.

Το βέβαιο είναι ότι τα προβλήματα στις διαπραγματεύσεις συσσωρεύονται. Η πρόσφατη δήλωση του Τραμπ ότι ο Ζελένσκι «καθυστερεί την ειρήνη» δεν ήταν τυχαία. Και αν η αντιπαράθεση Ευρώπης-ΗΠΑ για τη Γροιλανδία οδηγηθεί σε βαθύτερη ρήξη, τότε η αρχιτεκτονική στήριξης του Κιέβου ενδέχεται να καταρρεύσει, ανοίγοντας τον δρόμο για απρόβλεπτες και ενδεχομένως δραματικές γεωπολιτικές ανατροπές.