Μέσο κατά της Εξαναγκαστικής Πρακτικής (Anti-Coercion Instrument): Τι είναι το “εμπορικό μπαζούκα” που εξετάζει η ΕΕ να ενεργοποιήσει κατά του Τραμπ

Όπως αναφέρει το CNN, καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται διατεθειμένη να υποχωρήσει. Σε μια οξεία κλιμάκωση του Τραμπ για τη Γροιλανδία, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε το Σάββατο ότι από την 1η Φεβρουαρίου θα επιβληθούν δασμοί 10% σε προϊόντα από τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το ποσοστό θα αυξηθεί στο 25%, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία έως την 1η Ιουνίου.

Η ανακοίνωση προκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση των εκπροσώπων των ευρωπαϊκών χωρών την Κυριακή, ενώ ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν φέρεται να ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενεργοποιήσει το λεγόμενο εργαλείο κατά του οικονομικού εξαναγκασμού, γνωστό ανεπίσημα ως «εμπορικό μπαζούκα». Το συγκεκριμένο εργαλείο θα μπορούσε, μεταξύ άλλων, να περιορίσει την πρόσβαση αμερικανικών επιχειρήσεων στις αγορές της ΕΕ ή να επιβάλει ελέγχους στις εξαγωγές.

Όπως σημείωσε η Έρικα Γιορκ, αντιπρόεδρος ομοσπονδιακής φορολογικής πολιτικής στο Tax Foundation, το μέτρο αυτό σχεδιάστηκε με χώρες όπως η Κίνα στο μυαλό, και όχι με συμμάχους όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Παράλληλα, η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο επιβολής ανταποδοτικών δασμών ύψους 93 δισ. ευρώ σε βάρος των ΗΠΑ, οι οποίοι είχαν ανακοινωθεί στο παρελθόν, αλλά «πάγωσαν», όταν Βρυξέλλες και Ουάσινγκτον κατέληξαν σε μια προσωρινή εμπορική εκεχειρία τον Ιούλιο του περασμένου έτους, σύμφωνα με το Reuters.

«Τουλάχιστον με βάση τις πρώτες αντιδράσεις, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες δείχνουν πρόθυμοι να παίξουν σκληρό παιχνίδι» ανέφερε σε σημείωμά του προς πελάτες ο Κάρστεν Μπρζέσκι, επικεφαλής μακροοικονομικής ανάλυσης της ING. «Για τις επιχειρήσεις, οι εξελίξεις του Σαββατοκύριακου σημαίνουν μια ακόμη περίοδο αβεβαιότητας γύρω από τις επενδύσεις και τις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ».

Η αβεβαιότητα αυτή οδήγησε πολλές αμερικανικές εταιρείες να «παγώσουν» προσλήψεις το 2025, αναζητώντας σαφήνεια εν μέσω των πρωτοφανών, διαρκώς μεταβαλλόμενων δασμολογικών κινήσεων του Τραμπ. Ο Μπρζέσκι εκτιμά ότι οι αυξημένοι δασμοί θα μπορούσαν να αφαιρέσουν περίπου 0,25 ποσοστιαίες μονάδες από το ευρωπαϊκό ΑΕΠ μέσα στο έτος. «Η Ευρώπη παραμένει εξαρτημένη από τις ΗΠΑ με πολλούς τρόπους, τόσο οικονομικά όσο και σε επίπεδο ασφάλειας» σημείωσε.

Η ενεργοποίηση του «εμπορικού μπαζούκα», που θα μπορούσε να αναστείλει άδειες αμερικανικών εταιρειών ή να φορολογήσει αμερικανικές υπηρεσίες, ενδέχεται να απαιτήσει μήνες για να εφαρμοστεί, προειδοποίησε ο Νταν Χάμιλτον, ανώτερος μη μόνιμος ερευνητής στο Brookings Institution. «Οι τελευταίες απειλές του Τραμπ κινδυνεύουν να διαλύσουν τις εμπορικές ρυθμίσεις που οι ΗΠΑ σύναψαν το περασμένο καλοκαίρι με το Ηνωμένο Βασίλειο και την ΕΕ, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις σχέσεις με τους στενότερους συμμάχους της Αμερικής» δήλωσε.

• Παρά το… δραματικό του προσωνύμιο, το λεγόμενο εμπορικό μπαζούκα δεν είναι όπλο με τη συμβατική έννοια.

Είναι συντομογραφία για το πιο ισχυρό νομικό εργαλείο της ΕΕ, προκειμένου να υπερασπιστεί τον εαυτό της, όταν ξένες κυβερνήσεις χρησιμοποιούν οικονομικές απειλές (όπως δασμούς, απαγορεύσεις επενδύσεων ή πίεση της αγοράς), για να εξαναγκάσουν πολιτικές αποφάσεις.

Η ιδέα είναι απλή: εάν η οικονομική πίεση χρησιμοποιείται ως μοχλός, η Ευρώπη θα πρέπει να έχει έναν τρόπο να αντισταθεί.

Αυτό το εργαλείο υπάρχει και έχει επίσημο όνομα: Μέσο κατά της Εξαναγκαστικής Πρακτικής (Anti-Coercion Instrument). Εγκρίθηκε το 2023, έπειτα από χρόνια κατά τα οποία οι Ευρωπαίοι ηγέτες ένιωθαν όλο και πιο ευάλωτοι στην οικονομική πίεση από μεγάλες δυνάμεις, ιδιαίτερα τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Εκείνη την εποχή, ο στόχος ήταν η αποτροπή (για να καταστεί σαφές ότι ο εξαναγκασμός θα είχε κόστος) και όχι τα αντίποινα.

Μέχρι τώρα, το όργανο δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ. Αλλά η απειλή του Τραμπ για δασμούς στη Γροιλανδία άλλαξε τον τόνο της συζήτησης. Αυτό που κάποτε ήταν μια θεωρητική διασφάλιση συζητείται ξαφνικά ως πραγματική επιλογή, με τον Μακρόν να προτρέπει ανοιχτά τις Βρυξέλλες να εξετάσουν το ενδεχόμενο χρήσης του εμπορικού μπαζούκα.

Η ΕΕ εφάρμοσε το εμπορικό πλαίσιο με την κυβέρνηση Τραμπ το περασμένο καλοκαίρι, χωρίς όμως να έχει ακόμη υπογράψει τη συμφωνία. Αν και ορισμένοι ηγέτες, μεταξύ των οποίων και ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, την στήριξαν επειδή απέτρεψε μια μεγάλη κλιμάκωση δασμών, πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι την είχαν επικρίνει από την πρώτη στιγμή. Η νέα κλιμάκωση θέτει πλέον τη συμφωνία εν αμφιβόλω.

«Αυτές οι ενέργειες σηματοδοτούν ουσιαστικά το τέλος της αξιοπιστίας των αμερικανικών δεσμεύσεων και αυτό θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία» δήλωσε ο Στίβεν Ντούρλαουφ, καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Πολιτικής Harris του Πανεπιστημίου του Σικάγο.

• Το 2024, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν εμπορικές συναλλαγές ύψους 236 δισ. δολαρίων με τη Γερμανία, 147,7 δισ. δολαρίων με το Ηνωμένο Βασίλειο, 122,27 δισ. δολαρίων με την Ολλανδία και 103 δισ. δολαρίων με τη Γαλλία, ενώ οι συναλλαγές με τη Σουηδία, τη Νορβηγία και τη Φινλανδία ανήλθαν σε δεκάδες δισ. δολάρια η καθεμία.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα πιθανό «παράθυρο»: οι δασμοί στοχεύουν συγκεκριμένα κράτη-μέλη και όχι το σύνολο της ΕΕ, γεγονός που θα μπορούσε να επιτρέψει αναδρομολόγηση εμπορίου εντός της ενιαίας αγοράς. «Δεν υπάρχει σύνορο ανάμεσα στην Ισπανία, την Ιταλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία. Κάποιος μπορεί εύκολα να διακινήσει ένα προϊόν μέσω άλλης χώρας, αν επιχειρήσουμε να επιβάλουμε δασμούς σε μεμονωμένα κράτη» προειδοποίησε ο Τζόζεφ Φούντι, καθηγητής στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Stern του New York University.

• Ένας άμεσος δασμός 10% δεν θα ταράξει τόσο την οικονομία, όσο οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις μιας τεταμένης σχέσης με τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ.

Η αβεβαιότητα για το αν ο Τραμπ θα κλιμακώσει ή θα αναδιπλωθεί πριν την επιβολή νέων δασμών μπορεί να ωθήσει εταίρους να απομακρυνθούν μακροπρόθεσμα από την αμερικανική αγορά.

«Η αβεβαιότητα είναι ο εχθρός της ανάπτυξης» τόνισε ο Ντούρλαουφ, προσθέτοντας ότι οι άνευ προηγουμένου αποφάσεις του Τραμπ «καθιστούν ορισμένες εξελίξεις μη αναστρέψιμες», καθώς οι σύμμαχοι χάνουν την εμπιστοσύνη τους ακόμη και μετά την ανάληψη καθηκόντων από νέα κυβέρνηση.

Οι δασμοί αυτοί ενδέχεται, επίσης, να ακυρωθούν από επικείμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου σχετικά με τη χρήση έκτακτων εξουσιών από τον Τραμπ. Την ίδια ώρα, οι μεγαλύτεροι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ ενισχύουν τις σχέσεις τους με άλλες χώρες: ο Καναδάς ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα «στρατηγική εταιρική σχέση» με την Κίνα, ενώ η ΕΕ γνωστοποίησε ότι κατέληξε σε συμφωνία με τη Mercosur, ολοκληρώνοντας διαπραγματεύσεις 25 ετών.

«Στην προσπάθεια απόκτησης της Γροιλανδίας, μπορεί παραδόξως να διώχνουμε τους σημαντικότερους συμμάχους μας. Το κόστος αυτής της πολιτικής είναι ότι ενθαρρύνει ακριβώς τους εχθρούς που μας ανησυχούν» δήλωσε ο Φούντι, προσθέτοντας ότι η πολιτική αυτή θα αποδυναμώσει την ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών εξαγωγών και θα οδηγήσει εταιρείες σε αναβολή επενδυτικών αποφάσεων.

«Το πραγματικό κόστος των δασμολογικών συγκρούσεων -όταν οι συντελεστές αλλάζουν σχεδόν καθημερινά- είναι τα εργοστάσια που δεν χτίστηκαν ποτέ, επειδή οι εταιρείες δεν είχαν την απαραίτητη βεβαιότητα» κατέληξε.

Πηγή: CNN