Οικουμενικό Πατριαρχείο σε Μόσχα: Ευφάνταστα σενάρια-Σκληρή απάντηση μετά τη σφοδρή ρωσική επίθεση-Το χρονικό της διαμάχης

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο απάντησε στη νέα σφοδρή επίθεση από τη Μόσχα με βαρύτατες, κατηγορίες, στο επίκεντρο των οποίων βρέθηκε ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Μεταξύ άλλων αναφέρει: “Τα ευφάνταστα σενάρια, οι ψευδείς ειδήσεις, οι ύβρεις και οι κατασκευασμένες πληροφορίες κάθε είδους προπαγανδιστών δεν αποθαρρύνουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο από τη συνέχιση της διακονίας και της οικουμενικής αποστολής του”. 

Το γραφείο τύπου της Ρωσικής Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR) χαρακτηρίζει τον κ. Βαρθολομαίο ως όργανο των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών και τον κατηγορεί ότι συνεργάζεται με ακραία εθνικιστικά στοιχεία, ακόμη και νεοναζί.

Η ανακοίνωση του Οικουμενικού Πατριαρχείου 

«Η Μήτηρ Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως – Μήτηρ και αυτής της Εκκλησίας της Ρωσσίας – εκφράζει τη βαθύτατη θλίψη της για τη νέα ρωσσική επίθεση κατά του προσώπου της Α.Θ. Παναγιότητος του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, την οποία εξαπέλυσαν, αυτή τη φορά, κρατικές υπηρεσίες της χώρας. Από το 2018, οπότε το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποφάσισε την παραχώρηση Αυτοκεφάλου καθεστώτος στην Εκκλησία της Ουκρανίας, η Μήτηρ Εκκλησία απέφυγε να σχολιάσει τις αναρίθμητες παρόμοιες επιθέσεις που προήλθαν είτε από εκκλησιαστικά είτε από πολιτικά κέντρα και πρόσωπα της Ρωσσίας. Το ίδιο πράττει και σήμερα.

»Τα ευφάνταστα σενάρια, οι ψευδείς ειδήσεις, οι ύβρεις και οι κατασκευασμένες πληροφορίες κάθε είδους προπαγανδιστών δεν αποθαρρύνουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο από τη συνέχιση της διακονίας και της οικουμενικής αποστολής του». 

Τι κρύβεται πίσω από τη νέα ρωσική επίθεση

Η Ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR) αναφέρει ότι οκ. Βαρθολομαίος αποσκοπέι στο να εξοντώσει την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ρωσίας, με την απόσπαση από το Πατριαρχείο της Μόσχας μιας σειράς εκκλησιών από τη Λιθουανία, τη Λετονία και την Εσθονία.

Ο κ. Βαρθολομαίος κατηγορείται από τους Ρώσους ότι «η επιθετικότητα του Οικουμενικού Πατριάρχη δεν περιορίζεται στην Ουκρανία και τις χώρες της Βαλτικής. Η ύπουλη συμπεριφορά του εξαπλώνεται σταδιακά σε όλες τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Μιλούν για «ύπουλο πνεύμα» εκ μέρους του Πατριάρχη που «εξαπλώνεται σταδιακά στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Σχεδιάζει να παραχωρήσει αυτοκεφαλία στην μη αναγνωρισμένη Ορθόδοξη Εκκλησία του Μαυροβουνίου, προκειμένου να ξεκινήσει εκστρατεία καταστολής εις βάρος της ‘ιδιαίτερα ξεροκέφαλης’ Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ενεργεί όπως οι ψευδο-προφήτες, όπως αυτοί περιγράφονται στην Επί του Όρους Ομιλία. Δηλαδή, ‘σας προσεγγίζουν ντυμένοι πρόβατα, αλλά εσωτερικά είναι αιμοβόροι λύκοι. Με αυτά που κάνει, ο Βαρθολομαίος διαλύει το ζωντανό Σώμα της Εκκλησίας -κυριολεκτικά».

Το βουλγαρικό πρακτορείο ειδήσεων BGNES αναφέρει ότι η Μόσχα στηρίζει ανοιχτά το Βελιγράδι, σε μια προσπάθεια να αποσταθεροποιήσει το Μαυροβούνιο, γι’ αυτό και επιτίθεται στον Οικουμενικό Πατριάρχη. Οι Βούλγαροι συναρτούν τον ιερό πόλεμο ανάμεσα σε Μόσχα και Κωνσταντινούπολη, με τον πολιτικό αναβρασμό που επικρατεί αυτή την περίοδο στο Μαυροβούνιο και τη δύναμη που έχει αποκτήσει εσχάτως το φιλορωσικό και φιλοσερβικό κόμμα του Μίλαν Κνέζεβιτς.

Επίσης, το 2016 στο Μαυροβούνιο είχε γίνει απόπειρα πραξικοπήματος, προκειμένου να αποτραπεί η φιλοδυτική τροχιά της χώρας. Η συνωμοσία, στην οποίαν συμμετείχαν Ρώσοι και Σέρβοι, είχε στόχο να ανατρέψει την κυβέρνηση και να δολοφονήσει τον πρωθυπουργό Μίλο Τζουκάνοβιτς. Η κίνηση αυτή ετύγχανε της ενεργού υποστήριξης από τη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Το Μαυροβούνιο είναι το (σχετικά) νέο σημείο τριβής ανάμεσα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και το Πατριαρχείο της Μόσχας, ενώ το μεγάλο αγκάθι παραμένει η Ουκρανία. Ωστόσο, ήδη από το 2016, ο κ. Βαρθολομαίος φέρεται να προσπαθούσε να συγκρατήσει τους Ρώσους, οι οποίοι σκόπευαν να προσφέρουν ηθική και θρησκευτική κάλυψη στην επικείμενη εισβολή, χαρακτηρίζοντάς την σαν «ιερό πόλεμο».

Ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος είναι, ένθερμος υποστηρικτής της εισβολής.

Το 2022, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος επέκρινε με δριμύτητα τον Κύριλλο, τονίζοντας μεταξύ άλλων ότι «ως θρησκευτικός ηγέτης, ο Κύριλλος έπρεπε να αντισταθεί στην πίεση που δέχεται από τον Πούτιν και να αποκηρύξει τον πόλεμο. Αλλά δεν το έκανε, γεγονός που με θλίβει. Δεν ξέρω πώς θα δικαιολογηθεί στη συνείδησή του, εμένα όμως ο Πατριάρχης Κύριλλος με απογοήτευσε βαθιά. Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι ούτε ευλογημένος ούτε ιερός. Είναι μια άγρια, ανθρωποκτόνος διαμάχη -και εμείς προσευχόμαστε να λήξει το ταχύτερο δυνατόν».

Η διαμάχη

Το 2013 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ρωσίας εξέδωσε ανακοινωθέν, κάτι σαν εκκλησιαστική εγκύκλιο, ειδικά για το ζήτημα του Πρωτείου, όπως αυτό αντιμετωπίζεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Εν ολίγοις, η ουσία της άποψης που προέβαλε ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος ήταν η ευθεία αμφισβήτηση του θεμελιώδους προνομίου του Οικουμενικού Πατριάρχη. Ο Κύριλλος υποστήριξε ότι στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν υπάρχει κανενὸς είδους Πρωτείο, αλλά απλώς μια σειρά Προκαθεδρίας μεταξύ των Ορθοδόξων Προκαθημένων.

Το επόμενο περιστατικό έντονης αντιπαράθεσης ανάμεσα στον αρχιεπίσκοπο Μόσχας Κύριλλο και τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίου είχε ως αφορμή την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδόξου Εκκλησίας τον Ιούνιο του 2016 στο Κολυμπάρι Χανίων, στην Κρήτη.

Ο Αρχιεπίσκοπος Μόσχας γύρισε επιδεικτικά την πλάτη του σε μία ιστορικής σημασίας συνάθροιση των επικεφαλής ορθοδόξων εκκλησιών από ολόκληρο τον πλανήτη. Ενώ μόλις πριν από μερικούς μήνες, τον Ιανουάριο του 2016, ο Κύριλλος είχε υπογράψει τη σύγκληση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου στην Κρήτη -και, μάλιστα, είχε υπογράψει επίσης όλα τα σχετικὰ κείμενα, τα οποία είχαν επί 40 ολόκληρα χρόνια προετοιμαστεί σε 5 διαφορετικές Πανορθόδοξες Προσυνοδικὲς Διασκέψεις (την περίοδο 1976-2015), τελικὰ ο επικεφαλής της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας απείχε από τις εργασίες της Συνόδου.

Κύκλοι του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, μίλησαν για «αήθη συμπεριφορά» και «η απουσία από τη Σύνοδο συνιστά απόδειξη αυτονομιστικής τάσης εκ μέρους του Κυρίλλου και των Ρώσων».

Μείζων θέμα τριβής αποτελεί η αυτοκεφαλία της ουκρανικής Εκκλησίας, ένα ζήτημα, προφανώς πολιτικό. Τον Απρίλιο του 2018 η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως αποφάσισε τη χορήγηση αυτοκεφάλου στην Εκκλησία της Ουκρανίας. Ο Κύριλλος, σε πλήρη εναρμόνιση με τη βούληση του Βλάντιμιρ Πούτιν, καταδίκασε αμέσως και απερίφραστα τη σχετική πρωτοβουλία του Βαρθολομαίου.

Η τεκμηρίωση γιατί το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν έπρεπε -και δεν είχε το δικαίωμα, επί της ουσίας- να αναγνωρίσει εκκλησιαστική αυτοκεφαλία στην Ουκρανία, ήταν μακροσκελής. Ο Κύριλλος και οι συνεργάτες του συνέταξαν το κείμενο αμφισβήτησης της απόφασης του Βαρθολομαίου επικαλούμενοι το «δεδικασμένο», βάσει του οποίου το Οικουμενικό Πατριαρχείο εμφανιζόταν σαν ανακόλουθο με το παρελθόν. Τα παραδείγματα που χρησιμοποιήθηκαν από τους Ρώσους για να εκθέσουν τον Βαρθολομαίο αναφέρονταν σε υποθέσεις που εξετάστηκαν σε Συνόδους προ αιώνων. Ενώ ως προς τα πιο σύγχρονα, ο Κύριλλος υπενθύμιζε στον Βαρθολομαίο ότι το 1992 είχε καθαιρέσει και το 1997, ακόμη χειρότερα, είχε αναθεματίσει επισήμως τον πρώην αρχιεπίσκοπο Κιέβου, Φιλάρετο.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο αντέτεινε ότι ο Κύριλλος και το Πατριαρχείο Μόσχας θεωρούν την Ουκρανία ρωσικό έδαφος, εξού και δεν επιθυμούν τη δημιουργία αυτοκεφάλου Εκκλησίας εκεί, παρόλον ότι η κατάσταση των ορθοδόξων Ουκρανών, λόγω της τριχοτόμησης της τοπικής Εκκλησίας, είχε δημιουργήσει μια χαοτική κατάσταση για τους πιστούς.”Η παρασχεθείσα αυτοκεφαλία στην Ουκρανία προσβλέπει αποκλειστικά και μόνο στην ενότητα” ανέφεραν κύκλοι του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ενδιαμέσως υπήρξε μια ελπίδα γεφύρωσης του χάσματος, καθώς στις 31 Αυγούστου του 2018 ο Αρχιεπίσκοπος Μόσχας, με δική του πρωτοβουλία, μετέβη στην έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Από ό,τι φάνηκε όμως εκ των υστέρων, δεν βρέθηκε σημείο σύγκλισης ανάμεσα στον Βαρθολομαίο και τον Κύριλλο.