Ανάλυση Politico για συμφωνία ΕΕ-Mercosur: Νικητές και ηττημένοι του μεγάλου εμπορικού deal

Ύστερα από ένα τέταρτο του αιώνα διαπραγματεύσεων και αλλεπάλληλες πολιτικές και τεχνικές εμπλοκές, η μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία που έχει συναφθεί ποτέ στην Ευρώπη πήρε τελικά το «πράσινο φως». Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκριναν την Παρασκευή τη συμφωνία με το μπλοκ της Mercosur, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία μιας τεράστιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών που εκτείνεται από την Ευρώπη έως τη Λατινική Αμερική και καλύπτει περισσότερους από 700 εκατομμύρια πολίτες.

Η συμφωνία, η οποία απομένει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προβλέπει την κατάργηση άνω του 90% των δασμών στις εξαγωγές της ΕΕ προς τις χώρες της Mercosur. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η εφαρμογή της αναμένεται να προσθέσει περίπου 77,6 δισ. ευρώ στην ευρωπαϊκή οικονομία έως το 2040, ενισχύοντας –έστω και οριακά– το συνολικό ΑΕΠ της Ένωσης κατά 0,05%.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Politico, πίσω από τους πανηγυρισμούς για την ιστορική συμφωνία κρύβεται ένα ιδιαίτερα σύνθετο πολιτικό και οικονομικό παρασκήνιο. Η μακρά πορεία προς την υπογραφή συνοδεύτηκε από έντονες αντιδράσεις, κυρίως από χώρες με ισχυρό αγροτικό τομέα, που εκφράζουν φόβους για αυξημένο ανταγωνισμό από φθηνότερα αγροτικά προϊόντα της Λατινικής Αμερικής.

Όπως συμβαίνει σχεδόν σε κάθε μεγάλη εμπορική συμφωνία, έτσι και στην περίπτωση της ΕΕ–Mercosur δεν υπάρχουν μόνο κερδισμένοι. Βιομηχανικοί κλάδοι, εξαγωγικές επιχειρήσεις και πολυεθνικές αναμένεται να επωφεληθούν σημαντικά από τη διεύρυνση των αγορών και τη μείωση των δασμών, την ώρα που αγρότες και κτηνοτρόφοι σε αρκετά κράτη-μέλη βλέπουν τη συμφωνία ως απειλή για τη βιωσιμότητά τους.

Οι εμπορικά κερδισμένοι

Τζόρτζια Μελόνι

Η Τζόρτζια Μελόνι είδε προς τα πού… φυσούσαν οι πολιτικοί άνεμοι και απέσπασε επιδέξια παραχωρήσεις της τελευταίας στιγμής για τους Ιταλούς αγρότες, αφού απείλησε να υποστηρίξει τη γαλλική αντίθεση στη συμφωνία. Το τελικό αποτέλεσμα; Σε αντάλλαγμα για την υποστήριξή της, η Ρώμη κέρδισε διασφαλίσεις για την αγορά αγροτικών προϊόντων και υποσχέσεις για νέα χρηματοδότηση της γεωργίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή – νίκες που η ιταλική κυβέρνηση μπορεί να διατυμπανίσει ενώπιον των ψηφοφόρων της χώρας. Σημαίνει επίσης ότι η Μελόνι επέλεξε για άλλη μια φορά την νικήτρια πλευρά, εμφανιζόμενη ως «παίκτης της ομάδας», παρά την καθυστέρηση της τελευταίας στιγμής.

Γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία

Η Das Auto δεν είχε πολλούς λόγους να πανηγυρίζει τελευταία, αλλά η Mercosur δίνει επιτέλους ευκαιρίες για να γιορτάσει. Ο φημισμένος αυτοκινητοβιομηχανικός τομέας της Γερμανίας θα έχει ευκολότερη πρόσβαση σε επίδοξους πελάτες στη Λατινική Αμερική.

Οι χαμηλότεροι δασμοί σημαίνουν, περισσότερες πωλήσεις και ώθηση στα κέρδη για εταιρείες. Υπάρχουν, όμως και ορισμένες παγίδες. Οι δασμοί, που τώρα ανέρχονται στο 35%, δεν θα μειωθούν μονομιάς. Κατόπιν αιτήματος της Βραζιλίας, η οποία διαθέτει τη δική της αυτοκινητοβιομηχανία, η άρση των εμπορικών φραγμών θα γίνει σταδιακά. Τα ηλεκτρικά οχήματα θα τύχουν προτίμησης, ένας τομέας στον οποίο η Ευρώπη υστερεί.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Η Mercosur είναι ένας «γλυκόπικρος θρίαμβος» για την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Από τότε που έδωσε τα χέρια με τους ηγέτες της Mercosur για τη συμφωνία πριν από περισσότερο από ένα χρόνο, η ομάδα της έχει κάνει τα πάντα για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις των σκεπτικιστών και να οικοδομήσει την πολύ σημαντική ειδική πλειοψηφία που τελικά επετεύχθη την Παρασκευή. Αναμένεται ένας «γύρος θριάμβου» από την ίδια την επόμενη εβδομάδα, όταν ο επικεφαλής της Berlaymont ταξιδέψει στην Παραγουάη για να υπογράψει τη συμφωνία.

Στη διεθνή σκηνή, βοηθά επίσης στην ενίσχυση της θέσης των Βρυξελλών σε μια εποχή που το μπλοκ μοιάζει με έναν «αργό δεινόσαυρο», που συνεχώς μένει πίσω από ΗΠΑ και Κίνα.

Αυτή η μεγάλης κλίμακας εμπορική συμφωνία, δείχνει ότι η βασισμένη σε διεθνείς κανόνες τάξη της ΕΕ παραμένει δυνατή, ακόμη και όταν οι ΗΠΑ δείχνουν ότι μπορούν να συλλάβουν έναν πρόεδρο χώρας της Νότιας Αμερικής μέσα σε ξένο έδαφος.

Ωστόσο, η συμφωνία ήρθε με υψηλό κόστος. Η φον ντερ Λάιεν αναγκάστηκε να υποσχεθεί στους αγρότες της ΕΕ επιδοτήσεις ύψους 45 δισ. ευρώ για να τους «κερδίσει», υποχωρώντας από τις προσπάθειες περιορισμού της γεωργικής στήριξης στον προϋπολογισμό της ΕΕ και επενδύοντας περισσότερο στην καινοτομία και την ανάπτυξη.

Οι Ευρωπαίοι αγρότες

Μιλώντας για αγρότες, με βάση τους κάποιους αρνητικούς τίτλους που έχουν κυκλοφορήσει, θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι η «Mercosur» είναι μια ολοκληρωτική καταστροφή. Κάποιοι θα σκεφτούν ότι αμέτρητοι τόνοι προϊόντων της Νότιας Αμερικής που πωλούνται σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές πρόκειται να λυγίσουν τον σκληρά εργαζόμενο Γάλλο ή Πολωνό γεωργό από τη γη του.

Η πραγματικότητα όμως δεν είναι έτσι. Η συμφωνία συνοδεύεται από αυστηρές ποσοστώσεις για κατηγορίες που κυμαίνονται από το βοδινό κρέας έως τα πουλερικά.

Στην πραγματικότητα, οι λατινοαμερικανοί αγρότες θα περιοριστούν στην εξαγωγή μερικών στήθη κοτόπουλου ανά Ευρωπαίο άτομο ετησίως. Εν τω μεταξύ, η συμφωνία αναγνωρίζει ειδικές προστασίες για τους Ευρωπαίους παραγωγούς ειδικών προϊόντων όπως η ιταλική παρμεζάνα ή το γαλλικό κρασί, οι οποίοι πρόκειται να επωφεληθούν από την διευρυμένη αγορά.

Έπειτα, υπάρχει το θέμα των 45 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις που πηγαίνουν στις τσέπες των αγροτών, και είναι δύσκολο να μην συμπεράνουμε ότι – παρά όλες τις διαμαρτυρίες για τα τρακτέρ και τις μάχες για την κοπριά στο κέντρο των Βρυξελλών – η συμφωνία δεν… μυρίζει και τόσο άσχημα τελικά.

Και αυτοί που δεν ήθελαν το deal

Εμανουέλ Μακρόν

Δεν υπήρξε κανένας υψηλόβαθμος πολιτικός πιο ακλόνητος στην αντίθεσή του στην εμπορική συμφωνία από τον Πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος, υπό τεράστια εσωτερική πολιτική πίεση, αντιτίθεται σταθερά στη συμφωνία. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν το γεγονός ότι η Γαλλία συντάχθηκε με την Πολωνία, την Αυστρία, την Ιρλανδία και την Ουγγαρία για να ψηφίσουν ανεπιτυχώς κατά της Mercosur. Ο Μακρόν έχει σημειώσει πολύ λίγες «νίκες» πρόσφατα. O τορπιλισμός της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου, ή τουλάχιστον η περαιτέρω καθυστέρησή της, θα ήταν απόδειξη ότι ο Γάλλος πρόεδρος είχε ακόμα κάποια επιρροή στην ευρωπαϊκή σκηνή.

Ο Μακρόν έκανε μια «γενναία προσπάθεια» να συσπειρώσει τα στρατεύματα για μια αντεπίθεση της τελευταίας στιγμής, και σε κάποιο σημείο φαινόταν ότι είχε μια καλή ευκαιρία να το πετύχει. Όλα αυτά, όμως απέτυχαν. Μετά από αυτή την τελευταία ήττα, αναμένονται περισσότερες επικρίσεις κατά του Γάλλου προέδρου στα εθνικά μέσα ενημέρωσης, καθώς ο Μακρόν συνεχίζει την αργή του πτώση από το Μέγαρο των Ηλυσίων.

Ντόναλντ Τραμπ

Λίγες ημέρες μετά την επιχείρηση των ΗΠΑ και τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο και τη δίκη στη Νέα Υόρκη, η συμφωνία της Mercosur δείχνει επιτέλους ότι η Ευρώπη δεν φοβάται να συνεργαστεί με ομοϊδεάτες εταίρους. Οποιαδήποτε εμπορική συμφωνία θα πρέπει να θεωρείται ως μια «win-win» πρόταση και για τις δύο πλευρές, και αυτός δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ στη γεωπολιτική τακτική του. Την ίδια ώρα, βλέπει επίσης την ενίσχυση αντιπάλων του – συμπεριλαμβανομένου του προέδρου της Βραζιλίας και επικεφαλής της Mercosur, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα – ο οποίος έδειξε εξαιρετική υπομονή καθώς περίμενε την ΕΕ να συνέλθει.

Κίνα

Η Κίνα επεκτείνει τις εξαγωγές της προς τη Λατινική Αμερική, ιδίως τη Βραζιλία, κατά τη διάρκεια των δεκαετιών που η ΕΕ διαπραγματευόταν την εμπορική συμφωνία Mercosur. Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur αποτελεί ευκαιρία για την Ευρώπη να ανακτήσει κάποιο μερίδιο αγοράς, ειδικά σε ανταγωνιστικούς τομείς, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και η αεροπορία. Η συμφωνία ενισχύει επίσης την ικανότητα της ΕΕ να παραμένει στην κορυφή όσον αφορά τις άμεσες επενδύσεις, έναν τομέα όπου οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να υπερτερούν των κινεζικών ανταγωνιστών τους.