Το εκρηκτικό “Donroe Doctrine”… Από τη Βενεζουέλα στη Γροιλανδία-Μιλούν στο libre Παπασωτηρίου, Υφαντής, Παπάζογλου, Μάζης

Οι τελευταίες εξελίξεις στις αρχές του 2026 με την απροκάλυπτη επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, κάτι που δεν είναι ασυνήθιστο με τις πρακτικές της υπερδύναμης, ωστόσο παρεκκλίνει του παραδοσιακού δόγματος Μονρόε, έχει προκαλέσει παγκόσμια ανησυχία, κυρίως ως προς τις προθέσεις του Αμερικανού προέδρου Ντοναλντ Τραμπ.

Κείμενο: Παναγιώτης Ι. Δρίβας

Συνεντεύξεις: Χρόνης Διαμαντόπουλος

Ειδικά εφόσον η κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου σταθμιστεί με μια συνέχεια που αποτελεί σαφή παραβίαση του δίκαιου στη θάλασσα με τις επιχειρήσεις σε ρωσικά τάνκερ με πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα ενώ πλέουν σε διεθνή ύδατα.

Ίσως γι’ αυτό το λόγο αναλυτές αρχίζουν να αποκαλούν σκωπτικά το νέο αμερικανικό δόγμα ως “Donroe” ένας συνδυασμός του Ντόναλντ και του Μονρόε, θέλοντας να αναδείξουν πάντως με απόλυτη σοβαρότητα την επικινδυνότητα που αποπνέουν οι νέες πολιτικές του προέδρου των ΗΠΑ.

Το… “Donroe Doctrine” συμπίπτει με τη νέα αμερικανική “Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας” η οποία παρουσιάστηκε από τον Λευκό Οίκο και περιγράφει το όραμα “ευέλικτου ρεαλισμού” του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να αναβιώσουν το Δόγμα Μονρόε του 19ου αιώνα, το οποίο ανακήρυξε το Δυτικό Ημισφαίριο ως ζώνη επιρροής της Ουάσιγκτον. Προειδοποίησε επίσης ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει «πολιτισμική διαγραφή» και πρέπει να αλλάξει πορεία.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η πρακτική επαναφορά του νέου δόγματος χαρακτηρίζεται με πιο επιθετικές ρητορικές και στρατιωτικές επιλογές, όπως η πρόσφατη επιχείρηση για τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας και η δήλωση του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα έχουν ενεργό ρόλο στη μεταβατική διακυβέρνηση της χώρας.

Σαφώς, σύμφωνα με αναλυτές και διεθνή Μέσα αυτή η στρατηγική ξεφεύγει από την παραδοσιακή μη παρέμβαση, μεταθέτοντας την έμφαση σε παρεμβατισμό όπου αυτό θεωρείται προς όφελος των ΗΠΑ, επικεντρώνει την προσοχή σε λατινοαμερικανικές υποθέσεις με στρατιωτικά, οικονομικά και πολιτικά μέσα, και μπορεί να εντείνει εντάσεις με χώρες της περιοχής, ευρωπαίους συμμάχους και ανταγωνιστές των ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ στο εξής θα αποτρέπουν την παρουσία ανταγωνιστικών δυνάμεων εκτός του δυτικού ημισφαιρίου όπως π.χ. Κίνας και Ρωσίας και θα «εκκαθαρίζουν» καθεστώτα που θεωρούνται απειλή για τα αμερικανικά συμφέροντα. Στο πρόσφατο παράδειγμα της Βενεζουέλας, το Καράκας εξήγαγε πετρέλαιο στην Κίνα ζητώντας να πληρωθεί σε γουάν, κάτι που έθετε σε κίνδυνο την παγκόσμια δύναμη του δολαρίου.

Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να προστεθούν οι επεκτατικές ορέξεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία, όπως επίσης και οι απειλές αλά Βενεζουέλα για την Κολομβία, το Μεξικό και λιγότερο την Κούβα η οποία… “θα καταρρεύσει μόνη της”.

Επιχειρώντας να προσεγγίσει τη νέα τάξη πραγμάτων υπό το πρίσμα Τραμπ και τις επιπτώσεις μιας νέας αμερικανικής επιθετικότητας, το libre συνομίλησε με τέσσερις πανεπιστημιακούς οι οποίοι επί της ουσίας παρομοιάζουν την παγκόσμια σκηνή, με μια παρτίδα σκάκι, όπου ένας παίκτης αποφασίζει ξαφνικά να αγνοήσει τους κανόνες κίνησης των κομματιών, επιλέγοντας να ανατρέψει τη σκακιέρα προκειμένου να επανατοποθετήσει τα πιόνια σε θέσεις που ευνοούν αποκλειστικά τη δική του κυριαρχία, αδιαφορώντας για τις αντιδράσεις των υπολοίπων παικτών.

Πρόκειται για τους Χ. Παπασωτηρίου, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Κ. Υφαντή, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Μ. Παπάζογλου, αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Συστημάτων Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και Ι. Μάζη, ομότιμος καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας του ΕΚΠΑ.

Η Στρατηγική στη Βενεζουέλα και το Δυτικό Ημισφαίριο

Σύμφωνα με τον Χαράλαμπο Παπασωτηρίου, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και πρόεδρο του ΕΣ του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ), η αμερικανική παρέμβαση στη Βενεζουέλα για την αιχμαλώτιση του Μαδούρο δεν επεδίωξε την πλήρη ανατροπή του καθεστώτος, όπως συνέβη στο Ιράκ, αλλά μια σταδιακή μετάβαση μέσω της αντιπροέδρου Ντέλσι Ροντρίγεζ. Στόχος της προσέγγισης αυτής είναι ο εκτοπισμός της επιρροής της Κίνας, της Ρωσίας και της Κούβας, προκειμένου αμερικανικές εταιρείες να αναλάβουν την αναβίωση της πετρελαϊκής παραγωγής. Ο ίδιος σημειώνει ότι η Κούβα θα βρεθεί σε δυσχερή θέση χωρίς το φθηνό πετρέλαιο της Βενεζουέλας, ενώ παραμένει άγνωστο αν υπάρχει σχέδιο για ανάλογη επιδρομή στην Αβάνα.

Σύμφωνα με τον κ. Παπασωτηρίου «ρητορικά η κυβέρνηση Τραμπ εστίασε στη ασυνέχεια στον στόχο απόκτησης της Γροιλανδίας.  Αυτό που θορύβησε τις ευρωπαϊκές ηγεσίες ήταν, ότι η κυβέρνηση Τραμπ αρνήθηκε να αποκλείσει τη χρήση ένοπλης βίας για την επίτευξη αυτού του στόχου.  Όπως άφησε όμως να εννοηθεί ο υπουργός εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, οι ΗΠΑ σκοπεύουν να αγοράσουν τη Γροιλανδία.  Επομένως, το πιθανότερο είναι, ότι ο Τραμπ δεν αποκλείει τη χρήση ένοπλης βίας ως διαπραγματευτικό χαρτί.  Η νομοθεσία της Δανίας πάντως προβλέπει αλλαγή στο καθεστώς ημι-αυτονομίας της Γροιλανδίας μόνο με δημοψήφισμα του πληθυσμού της, πάνω από το 80% του οποίου σε δημοσκοπήσεις είναι ενάντια στην προσάρτηση από τις ΗΠΑ. Καθώς πάντως ο πληθυσμός αυτός είναι μόλις 56.000, ίσως μπορέσουν οι ΗΠΑ να τον αποζημιώσουν τόσο πλουσιοπάροχα, ώστε να αλλάξει γνώμη.

Ο Μάρκο Ρούμιο, οι γονείς του οποίου μετανάστευσαν από την Κούβα στις ΗΠΑ πριν την άνοδο του καθεστώτος Φιντέλ Κάστρο το 1959, δήλωσε ότι η ηγεσία της Κούβας θα πρέπει τώρα να είναι ανήσυχη. Η Κούβα θα βρεθεί σε άσχημη οικονομική κατάσταση, εφόσον σταματήσει να λαμβάνει φτηνό πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η φρουρά του Μαδούρο ήταν οπλίτες Κουβανοί, που υπέστησαν δεκάδες απώλειες κατά την αμερικανική επιδρομή. Δεν μπορεί να γνωρίζει κανείς πάντως, αν υπάρχει προχωρημένος αμερικανικός σχεδιασμός για ένα εγχείρημα επιδρομής στην Αβάνα».

Οι ΗΠΑ ως Αναθεωρητική Δύναμη

Ο Κώστας Υφαντής, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και διευθυντής του ΙΔΙΣ στο Πάντειο Πανεπιστήμιο αναλύει ότι οι ΗΠΑ εξελίσσονται σε μια κατ’ εξοχήν αναθεωρητική δύναμη, η οποία επιδιώκει την ανασυγκρότηση της παγκόσμιας τάξης στη βάση των σφαιρών επιρροής. Σύμφωνα με τον κ. Υφαντή, ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται για το διεθνές δίκαιο, τον ΟΗΕ ή τις παραδοσιακές συμμαχίες, αλλά επιβάλλει τις στρατηγικές του προτιμήσεις αποκλειστικά μέσω της στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος.

Όπως λέει χαρακτηριστικά ο κ. Υφαντής «πλέον έχουμε μια εξαιρετική εικόνα για το πως ο Πρόεδρος Τραμπ αντιμετωπίζει τον κόσμο και το ποια θεωρεί ότι πρέπει να είναι η θέση και η πολιτική των ΗΠΑ σε αυτόν το κόσμο. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ως στόχο την ανασυγκρότηση της παγκόσμιας τάξης στην βάση των σφαιρών επιρροής με τις ΗΠΑ να μπορούν να επιβάλουν τις στρατηγικές τους προτιμήσεις μέσω αποκλειστικά της τεράστιας ισχύος – στρατιωτικής και οικονομικής. Σε αυτή την αντίληψη, δεν τον ενδιαφέρει το διεθνές δίκαιο ως πυλώνα νομιμοποίησης της παγκόσμιας τάξης, αλλά ούτε και μια συνθήκη ισορροπίας ισχύος που να λειτουργεί μέσα και από θεσμούς, όπως ο ΟΗΕ ή συμμαχίες όπως το ΝΑΤΟ».

Συμπερασματικά ο κ. Υφαντής καταλήγει: «Έτσι, οι επόμενες κινήσεις του στην αμερικανική ήπειρο (Κούβα, Κολομβία, Καναδάς, Μεξικό και αλλού) ή στην Γροιλανδία θα υπακούν σε αυτή την λογική. Οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ εξελίσσονται σε μια κατ΄εξοχήν αναθεωρητική δύναμη, όπου η συμμαχική ή εταιρική σχέση δεν καθορίζει την προσέγγισή τους στα πράγματα».

Το καθεστώς Trump απειλεί τη διεθνή νομιμότητα και τη δημοκρατία διεθνώς

Ο Μάνος Παπάζογλου, αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Συστημάτων Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου ασκεί δριμεία κριτική, θεωρώντας ότι η σύλληψη Μαδούρο αποτελεί πρωτοφανή καταστρατήγηση του διεθνούς δικαίου. Χαρακτηρίζει τη διοίκηση Τραμπ ως «καθεστώς» που απαξιώνει την εθνική κυριαρχία και αναβιώνει το παρωχημένο «Δόγμα Μονρόε», προκαλώντας διεθνή αταξία.

Όπως δηλώνει ο κ. Παπάζογλου «είναι πρωτοφανής η καταστρατήγηση θεμελιωδών κανόνων του διεθνούς δικαίου στην περίπτωση της σύλληψης Μαδούρο από αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις. Το καθεστώς Trump, γιατί περί καθεστώτος πρόκειται αν αντιληφθούμε την οφειλόμενη διάκριση με την κανονική λειτουργία των θεσμών των ΗΠΑ σύμφωνα με τους κανόνες της εγχώριας και διεθνούς τάξης, στην πραγματικότητα υποδαυλίζει συνθήκες διεθνούς αταξίας μέσω της πλήρους απαξίωσης βασικών εννοιών εθνικής κυριαρχίας και διεθνούς δικαίου. Η σκοπούμενη διασφάλιση της αμερικανικής ισχύος στο δυτικό ημισφαίριο, και ιδιαιτέρως σε Βόρεια και Νότιο Αμερική, αποτελεί μια αρκετά παρωχημένη αντίληψη (“Δόγμα Μονρόε”) για τα πραγματικά δεδομένα του σύγχρονου κόσμου. Η απόπειρα δε να προσαρτηθεί η Γροιλανδία de facto θα προκαλέσει την σοβαρότερη ρήξη του δυτικού κόσμου, καθώς θα διαρρήξει τη διατλαντική σχέση και το ουσιαστικό θεμέλιο της συνεργασίας και αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών του ΝΑΤΟ. Η θητεία Trump θα παρέλθει, αλλά θα έχει προκαλέσει σοβαρές, και ίσως μη-αντιμετωπίσιμες, συνέπειες στη διεθνή νομιμότητα και ασφάλεια, αλλά και στα ίδια τα αμερικανικά συμφέροντα».

Όπως εξηγεί ο ίδιος «τηρουμένων των αναλογιών, οι ΗΠΑ, όπως συνέβη με την μεταπολεμική Γερμανία, θα είναι μια χώρα απολογούμενη για τα δεινά και τις απειλές που προκάλεσε μια δική της συγκυριακή ηγεσία, ενώ θα έχει μειωμένη αξιοπιστία για διεθνείς συνεργασίες και συμπράξεις, ακόμα και με τους ιστορικούς συμμάχους της, όπως τα ευρωπαϊκά κράτη. Δυστυχώς, σε έναν πλανήτη στον οποίο κυριαρχούν τα μη-δημοκρατικά καθεστώτα, οι ΗΠΑ, άλλοτε πρότυπο δημοκρατίας κατά τον Tocqueville, μετατρέπεται σε δύναμη περιφρόνησης και αμφισβήτησης θεμελιωδών δημοκρατικών ελευθεριών και αξιών. Αυτό συμβαίνει με την επέμβαση στην Βενεζουέλα, τις απειλές κατά άλλων καθεστώτων της Ν. Αμερικής, τις παρεμβάσεις στην εσωτερική πολιτική κατάσταση στην Ευρώπη υπέρ ακροδεξιών δυνάμεων και την απόπειρα προσεταιρισμού των κατοίκων της Γροιλανδίας υπέρ μιας καταναγκαστικής προσάρτησης, ακόμα και αν έχει το πρόσχημα ενός τοπικού δημοψηφίσματος και χωρίς τη χρήση στρατιωτικής βίας».

Η γεωπολιτική σημασία της Γροιλανδίας

Από την πλευρά του, ο Ιωάννης Μάζης, ομότιμος καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας του ΕΚΠΑ υπογραμμίζει ότι ο Τραμπ επιδιώκει την απόλυτη ηγεμονία των ΗΠΑ στο Δυτικό Ημισφαίριο, βασιζόμενος στην ενεργειακή στήριξη και την προστασία του δολαρίου ως νομισματικής μονάδας. Ο κ. Μάζης εξηγεί ότι οι ΗΠΑ δεν αποδέχονται την υπονόμευση του «πετροδολαρίου», όπως φάνηκε στις περιπτώσεις του Ιράν και της Βενεζουέλας, ακολουθώντας το παράδειγμα των επεμβάσεων στο Ιράκ και τη Λιβύη.

Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία ερμηνεύεται από τον κ. Μάζη ως μια κίνηση για την αύξηση της φυσικής ακτογραμμής των ΗΠΑ στον Αρκτικό Κύκλο. Καθώς η Ρωσία ελέγχει τεράστιο μέρος των αποθεμάτων της Αρκτικής, η προσάρτηση της Γροιλανδίας θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να αυξήσουν τη δικαιοδοσία τους στις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες της περιοχής.

Αναλυτικά, σύμφωνα με τον Ομότιμο καθηγητή «ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί να δημιουργήσει μια ανακατανομή ηγεμονίας σε έναν διαπιστωμένα πολυπολικό πλανήτη. Να εξασφαλίσει, όπως σαφώς αναφέρεται στην Έκθεση για τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών, την απόλυτη ηγεμονία των ΗΠΑ στο Δυτικό Ημισφαίριο. Αυτό είναι σαφές.

Το δεύτερο είναι ότι, για να εξασφαλιστεί αυτή η ηγεμονία, απαιτείται σοβαρή ενεργειακή στήριξη. Μια ενεργειακή στήριξη η οποία θα βασίζεται στο δολάριο ως νομισματική μονάδα. Κάτι το οποίο είχε ήδη αρχίσει να υπονομεύεται τόσο στην περίπτωση του Ιράν όσο και, πιο πρόσφατα, στην περίπτωση της Βενεζουέλας».

Ο κ. Μάζης θυμίζει ότι «ανάλογες περιπτώσεις, με παρόμοιες καταλήξεις, είχαμε στο παρελθόν στο Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν και στη Λιβύη του Καντάφι. Και εκεί οι επεμβάσεις ήταν αδυσώπητες, διότι – από την αμερικανική οπτική – δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή η υπονόμευση του πετροδολαρίου. Είναι αδύνατον».

Και όπως εξηγεί στη συνέχεια «για να ολοκληρωθεί λοιπόν αυτό το σχήμα, πρέπει να εξετάσουμε και το μέλλον του Αρκτικού Κύκλου. Εκεί έχουμε την περίπτωση της Γροιλανδίας. Η Γροιλανδία λειτουργεί ως μια πρόσθετη φυσική ακτογραμμή στον Αρκτικό Ωκεανό για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρέπει να σκεφτούμε ότι η φυσική ακτογραμμή των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αρκτική, η οποία σήμερα βρίσκεται στη διάθεσή τους, είναι ουσιαστικά μόνο η ακτογραμμή της Αλάσκας, ενώ η φυσική ακτογραμμή της Ρωσικής Ομοσπονδίας είναι τεράστια. Αυτό σημαίνει, πολύ απλά, ότι η Ρωσία μπορεί να ελέγχει περίπου το 40% των διεθνών αποθεμάτων της Αρκτικής ζώνης, τα οποία αντιστοιχούν σε πάνω από το 50% των διεθνών αποθεμάτων του πλανήτη. Κάτι λοιπόν πρέπει να κάνει και η πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών προκειμένου να αυξήσει τη δικαιοδοσία της επί των θαλάσσιων ζωνών, όπως αυτές έχουν διαμορφωθεί μέσω των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών στον Αρκτικό Ωκεανό. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο εάν αυξήσει τη φυσική της ακτογραμμή». Η φυσική της ακτογραμμή μπορεί να αυξηθεί μόνο με την προσθήκη της Γροιλανδίας στον αμερικανικό γεωπολιτικό χώρο. Υπό αυτό το πρίσμα, οι πιέσεις προς την πλευρά της Γροιλανδίας είναι απολύτως εξηγήσιμες».