Ουκρανία: Παρασκηνιακές διαβουλεύσεις μετά το Παρίσι- Ο λόγος και πάλι στο Κρεμλίνο

Την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία εξακολουθεί να διαμορφώνει γεωπολιτικές ισορροπίες και εσωτερικές πολιτικές ατζέντες σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες, οι διαβουλεύσεις στο Παρίσι εισέρχονται –τουλάχιστον σε επίπεδο δηλώσεων– σε μια «τελική φάση». Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι το έγγραφο για τις εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ προς την Ουκρανία είναι «σχεδόν έτοιμο προς οριστικοποίηση», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η πολυαναμενόμενη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να κλειδώσει ένα νέο πλαίσιο για το τέλος του πολέμου. Όμως, πίσω από τις διατυπώσεις περί «προόδου», το παρασκήνιο παραμένει πυκνό, γεμάτο αντιφάσεις, κόκκινες γραμμές και αμοιβαίες δοκιμές αντοχής.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τον Ουκρανό πρόεδρο, η αισιοδοξία του βασίζεται στην ενημέρωση που έλαβε από τον γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας, Ρουστέμ Ουμέροφ, ο οποίος τις τελευταίες δύο ημέρες είχε εντατικές συνομιλίες με Αμερικανούς αξιωματούχους στο Παρίσι. Οι συζητήσεις, όπως παραδέχθηκε ο ίδιος ο Ζελένσκι, αφορούσαν «δύσκολα ζητήματα της βασικής αρχιτεκτονικής για τον τερματισμό του πολέμου», με το Κίεβο να καταθέτει εναλλακτικές προτάσεις για την τελική διαμόρφωση του εγγράφου.

• Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα μετατίθεται πλέον αλλού: ποια θα είναι η αντίδραση της Μόσχας. Ο Ζελένσκι προανήγγειλε ουσιαστικά έναν νέο γύρο επαφών μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, υπονοώντας ότι το σχέδιο που συζητήθηκε με την Ουκρανία θα μεταφερθεί –με τροποποιήσεις ή χωρίς– στο Κρεμλίνο. Το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν συνυπέγραψαν τη διακήρυξη Κιέβου–Παρισιού–Λονδίνου για πιθανή ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων στην Ουκρανία αποτελεί ένδειξη ότι η Ουάσινγκτον κρατά αποστάσεις από τις πιο φιλόδοξες ευρωπαϊκές ιδέες.

Ο ίδιος ο Ζελένσκι, άλλωστε, παραδέχθηκε εμμέσως ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει δώσει πράσινο φως για την αποστολή στρατευμάτων. Παρά ταύτα, βρετανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι Γαλλία και Βρετανία εξετάζουν την αποστολή έως 15.000 στρατιωτών στην Ουκρανία, αριθμός σημαντικά χαμηλότερος από προηγούμενες εκτιμήσεις.

Σύμφωνα με τους Times, λιγότεροι από 7.500 θα προέρχονται από τη Βρετανία, γεγονός που αναδεικνύει και τα όρια των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του Λονδίνου, με τον συνολικό αριθμό εκπαιδευμένων στρατιωτών να ανέρχεται σε περίπου 71.000. Το υπόλοιπο βάρος θα αναλάβει η Γαλλία, με ανάπτυξη δυνάμεων κυρίως στη δυτική Ουκρανία.

Ακόμη και αυτό το σενάριο, ωστόσο, χαρακτηρίζεται από στρατιωτικές πηγές ως «αισιόδοξο». Η Γερμανία εμφανίζεται πιο επιφυλακτική, εξετάζοντας το ενδεχόμενο ανάπτυξης δυνάμεων όχι εντός της Ουκρανίας, αλλά σε γειτονικές χώρες, όπως η Πολωνία ή η Ρουμανία. Ο ρόλος των δυτικών στρατευμάτων, σύμφωνα με τα ίδια σενάρια, δεν θα είναι άμεση εμπλοκή στο μέτωπο, αλλά εκπαίδευση των ουκρανικών δυνάμεων και έλεγχος της κατασκευής «προστατευμένων εγκαταστάσεων» αποθήκευσης οπλισμού.

• Σε αυτό το πλαίσιο παρενέβη και ο Φρίντριχ Μερτς, ξεκαθαρίζοντας ότι οποιαδήποτε ανάπτυξη στρατευμάτων μπορεί να γίνει μόνο μετά από κατάπαυση του πυρός και, κυρίως, μόνο με τη συναίνεση της Ρωσίας. Η τοποθέτησή του έθεσε με σαφήνεια τη διαδοχή: πρώτα εκεχειρία, μετά εγγυήσεις ασφαλείας και, τέλος, μακροπρόθεσμη συμφωνία με τη Μόσχα. «Χωρίς τη συγκατάθεση της Ρωσίας, όλα αυτά είναι αδύνατα», παραδέχθηκε, υπονοώντας ότι η απόσταση από ένα τέτοιο σημείο παραμένει μεγάλη.

Η Μόσχα, πάντως, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ, Μαρία Ζαχάροβα, δήλωσε ότι η ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων ή στρατιωτικών υποδομών στην Ουκρανία θα θεωρηθεί επέμβαση και απειλή για τη ρωσική ασφάλεια, προειδοποιώντας ότι τέτοιοι στόχοι θα αντιμετωπιστούν ως «νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι».

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν, τέλος, και οι συνομιλίες στο Παρίσι μεταξύ του εκπροσώπου του Βλαντίμιρ Πούτιν, Κίριλ Ντμίτριεφ, και Αμερικανών αξιωματούχων. Το γεγονός ότι πραγματοποιήθηκαν μετά τις διήμερες επαφές ΗΠΑ–Ουκρανίας ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι στη ρωσική πλευρά παρουσιάστηκε ένα επικαιροποιημένο αμερικανικό σχέδιο, το οποίο ο Ντμίτριεφ μετέφερε στη Μόσχα. Το ερώτημα είναι αν αυτό το σχέδιο περιλαμβάνει στοιχεία που η Ρωσία θεωρεί «τοξικά».

• Οι πρόσφατες κινήσεις των ΗΠΑ, με κρατήσεις ρωσικών δεξαμενόπλοιων και απειλές για νέες δευτερογενείς κυρώσεις, ενδέχεται να λειτουργούν ως μοχλός πίεσης. Παρά ταύτα, ο Ντόναλντ Τραμπ αποφεύγει μέχρι στιγμής τη δημόσια κλιμάκωση απέναντι στη Ρωσία, κρατώντας ανοιχτό το ερώτημα αν πρόκειται για στρατηγική αναμονής ή για προετοιμασία ενός πιο σκληρού παζαριού.

Η απάντηση, όπως όλα δείχνουν, θα δοθεί όχι στο Παρίσι, αλλά στη Μόσχα – και κυρίως στον τρόπο με τον οποίο το Κρεμλίνο θα αντιδράσει σε όσα μετέφερε ο Ντμίτριεφ. Εκεί θα φανεί αν η «τελική φάση» είναι πράγματι κοντά ή αν πρόκειται για έναν ακόμη γύρο διαπραγματευτικής ίντριγκας σε έναν πόλεμο που αρνείται πεισματικά να κλείσει.