Ανήλικοι σε κίνδυνο: Αλκοόλ, βία και η αποτυχία του κράτους για κοινωνική προστασία

Σοκαριστικά στοιχεία από τα νοσοκομεία και βαριές ευθύνες για την απουσία πρόληψης και φροντίδας.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Σκληρά και αποκαλυπτικά στοιχεία για την έκταση της κατάχρησης αλκοόλ από ανηλίκους, αλλά και για τη βαθιά θεσμική αποτυχία του κράτους κοινωνικής προστασίας να προλάβει τη βία και την παραβατικότητα ανηλίκων, φέρνει στο φως ο πρόεδρος της ΠΟΕΔΗΝ, Μιχάλης Γιαννάκος. Δύο διαφορετικά αλλά άρρηκτα συνδεδεμένα ζητήματα, με κοινό παρονομαστή την εγκατάλειψη των παιδιών και των νέων από την Πολιτεία, τις κοινωνικές δομές και –σε πολλές περιπτώσεις– το οικογενειακό περιβάλλον.

14χρονη με οξεία δηλητηρίαση από αλκοόλ στο Παίδων – Ένα περιστατικό που δεν είναι μεμονωμένο

Στις 2 τα ξημερώματα, χτες 7 Ιανουαρίου, ένα 14χρονο κορίτσι διακομίστηκε στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία» σε σοβαρή κατάσταση, με οξεία δηλητηρίαση από κατανάλωση αλκοόλ. Το παιδί συνοδευόταν από τη μητέρα του και δύο αστυνομικούς, ενώ νοσηλεύεται στην πανεπιστημιακή κλινική και, ευτυχώς, η κατάσταση της υγείας του εξελίσσεται ομαλά.

Ωστόσο, το περιστατικό αυτό ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη δραματική πραγματικότητα: οι γονείς του παιδιού συνελήφθησαν, ενώ το ανήλικο φυλάσσεται από αστυνομική δύναμη, γεγονός που καταδεικνύει τη σοβαρότητα της υπόθεσης. Πρόκειται για ακόμη ένα επεισόδιο σε μια αλυσίδα παρόμοιων περιστατικών, που –παρά τις επανειλημμένες καταγγελίες– δεν έχει οδηγήσει σε ουσιαστικά μέτρα πρόληψης.

Αλκοόλ χωρίς έλεγχο: Μπαρ, περίπτερα και μίνι μάρκετ σε καθεστώς ασυλίας

Παρά τις πρόσφατες νομοθετικές ρυθμίσεις και την αυστηροποίηση του πλαισίου, η πώληση και το σερβίρισμα αλκοόλ σε ανηλίκους συνεχίζεται ανεξέλεγκτα. Μπαρ, κλαμπ, μίνι μάρκετ, περίπτερα και σούπερ μάρκετ εξακολουθούν να διαθέτουν αλκοολούχα ποτά σε παιδιά, χωρίς ουσιαστικούς ελέγχους και χωρίς συνέπειες. Συχνά, μάλιστα, πρόκειται για ποτά αμφιβόλου ποιότητας ή νοθευμένα, με ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους για την υγεία.

Η πρακτική αυτή έχει τραγικές συνέπειες. Ανήλικοι καταλήγουν λιπόθυμοι έξω από καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος και, αντί να τους παρασχεθεί άμεση βοήθεια, εγκαταλείπονται στον δρόμο, ώστε να τους παραλάβει το ΕΚΑΒ, προκειμένου τα καταστήματα να αποφύγουν τυχόν κυρώσεις. Μια εικόνα κοινωνικής αναλγησίας που προκαλεί οργή.

Τα στοιχεία των νοσοκομείων προκαλούν σοκ

Τα επίσημα δεδομένα που καταγράφουν τα παιδιατρικά νοσοκομεία είναι αποκαλυπτικά:

·         Μόνο το 2025, στα δύο μεγάλα παιδιατρικά νοσοκομεία της Αθήνας, το «Παίδων Αγία Σοφία» και το «Αγλαΐα Κυριακού», μεταφέρθηκαν περίπου 400 ανήλικοι με προβλήματα υγείας που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ.

·         Σε πανελλαδικό επίπεδο, ο αριθμός των παιδιών που διακομίστηκαν σε νοσοκομεία λόγω χρήσης αλκοόλ αγγίζει τους 1.000 ανήλικους μέσα σε έναν χρόνο.

Και αυτά τα στοιχεία, όπως τονίζει η ΠΟΕΔΗΝ, δεν αποτυπώνουν την πραγματική έκταση του προβλήματος. Πολλοί γονείς αποκρύπτουν τέτοια περιστατικά, φοβούμενοι τη σύλληψη για έκθεση ανηλίκου σε κίνδυνο, με αποτέλεσμα αρκετά παιδιά να μην φτάνουν ποτέ στο νοσοκομείο.

Θάνατοι, ΜΕΘ και… λόγια χωρίς αντίκρισμα

Η κοινωνία έχει ήδη θρηνήσει θύματα. Ο θάνατος ανήλικου κοριτσιού στο Γκάζι, έξω από μπαρ, αλλά και οι νοσηλείες παιδιών σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, δεν στάθηκαν αρκετά για να κινητοποιήσουν ουσιαστικά την Πολιτεία.

Μετά τον θάνατο στο Γκάζι, ακούστηκαν δεσμεύσεις και εξαγγελίες για αυστηροποίηση των ελέγχων. Στην πράξη, όμως, τίποτα δεν άλλαξε. Και, όπως προειδοποιεί με πικρία ο πρόεδρος της ΠΟΕΔΗΝ, στον επόμενο θάνατο ανηλίκου από αλκοόλ θα επαναληφθεί το ίδιο έργο: δηλώσεις, αγανάκτηση και τελικά αδράνεια.

Βία ανηλίκων και κοινωνική αποτυχία: Η τραγωδία στις Σέρρες

Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα που αναδεικνύεται αφορά την ακραία βία μεταξύ ανηλίκων και τις ευθύνες του κράτους κοινωνικής προστασίας. Η υπόθεση στις Σέρρες, όπου ένας 15χρονος σκότωσε με θανάσιμα χτυπήματα έναν 17χρονο, αποτελεί –σύμφωνα με την ΠΟΕΔΗΝ– κραυγαλέα αποτυχία του συστήματος.

Ο ανήλικος δράστης ζούσε σε αποδεδειγμένα άκρως προβληματικό οικογενειακό περιβάλλον, ενώ παρουσίαζε παραβατική συμπεριφορά από την ηλικία των 11 ετών, γεγονός γνωστό στις διωκτικές αρχές. Παρ’ όλα αυτά, δεν αφαιρέθηκε ποτέ η επιμέλεια από τους γονείς, ούτε δρομολογήθηκε η φιλοξενία του παιδιού σε προνοιακή δομή.

Νοσοκομεία αντί για προνοιακές μονάδες

Η ΠΟΕΔΗΝ έχει επανειλημμένα καταγγείλει την έλλειψη επαρκών προνοιακών μονάδων στη χώρα. Το αποτέλεσμα είναι δεκάδες κακοποιημένα, εγκαταλελειμμένα ή παιδιά με σοβαρά οικογενειακά προβλήματα να «παρκάρονται» στα νοσοκομεία με εισαγγελική εντολή, κυρίως στα παιδιατρικά.

Οι εισαγγελικές αρχές, ελλείψει διαθέσιμων δομών, επιλέγουν τη λύση της νοσηλείας, παρότι τα παιδιά αυτά δεν χρήζουν ιατρικής φροντίδας αλλά κοινωνικής προστασίας. Οι κοινωνικές υπηρεσίες των νοσοκομείων καταβάλλουν τεράστιες προσπάθειες να βρουν δομές φιλοξενίας, όμως το σύστημα παραμένει ανεπαρκές.

Τι θα μπορούσε να είχε γίνει – και δεν έγινε

Αν το 15χρονο παιδί στις Σέρρες είχε απομακρυνθεί εγκαίρως από το οικογενειακό του περιβάλλον και είχε φιλοξενηθεί σε προνοιακή μονάδα, θα είχε:

·         σταθερό και ασφαλές πλαίσιο διαβίωσης,

·         πρόσβαση σε σχολείο, φροντιστήρια και δημιουργικές δραστηριότητες,

·         συνεχή παρακολούθηση από ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και παιδοψυχιάτρους.

Παράλληλα, η προνοιακή δομή θα μπορούσε να κινήσει διαδικασίες αναδοχής ή υιοθεσίας, προσφέροντας στο παιδί μια πραγματική δεύτερη ευκαιρία. Αντ’ αυτού, έμεινε σε ένα περιβάλλον που το οδήγησε στην καταστροφή της ζωής του και στον θάνατο ενός άλλου παιδιού.

Όλα λάθος – και το τίμημα βαρύ

Ακόμη και αν δεν αφαιρέθηκε η επιμέλεια, θα έπρεπε –όπως τονίζεται– να έχει διαταχθεί στενή παρακολούθηση της οικογένειας από κοινωνικές υπηρεσίες, με συνεχείς πραγματογνωμοσύνες και αξιολόγηση της κατάστασης. Τίποτα από αυτά δεν έγινε.

Σήμερα, εκατοντάδες παρόμοιες περιπτώσεις ανηλίκων φιλοξενούνται προσωρινά στα νοσοκομεία με εισαγγελική εντολή, αποδεικνύοντας ότι το σύστημα κοινωνικής προστασίας λειτουργεί αποσπασματικά και εκ των υστέρων.Το συμπέρασμα είναι αμείλικτο: όλα έγιναν λάθος. Και το κόστος είναι ανθρώπινες ζωές, κατεστραμμένα παιδιά και μια κοινωνία που συνεχίζει να παρακολουθεί τις τραγωδίες, χωρίς να προλαμβάνει τις αιτίες.