Το Al Jazeera σκιαγραφεί τις διαδηλώσεις στο Ιράν- 5 πράγματα που πρέπει να ξέρουμε

Έως τώρα, τουλάχιστον επτά άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και 44 έχουν συλληφθεί στις διαμαρτυρίες για την οικονομική κρίση στο Ιράν. Μετά τους νεκρούς στις συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και υπηρεσιών ασφαλείας, η κυβέρνηση του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν έκανε έκκληση για ενότητα και κατηγόρησε τους «εχθρούς» της Τεχεράνης για την οικονομική πίεση.

Παρά τις υποσχέσεις της κυβέρνησης για οικονομικές μεταρρυθμίσεις και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της διαφθοράς, οι κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν.

Το Al Jazeera συνόψισε 5 πράγματα που θα έπρεπε να ξέρουμε για το νέο κύμα διαδηλώσεων στο Ιράν.

Η οικονομική κρίση

Το Ιράν είναι ανάμεσα στις χώρες στις οποίες έχουν επιβληθεί οι περισσότερες κυρώσεις. Λόγω των διεθνών περιορισμών η Τεχεράνη πασχίζει να έχει πρόσβαση στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές και τα «παγωμένα» περιουσιακά στοιχεία. Η αυξανόμενη εξάρτηση της χώρας από τις εισαγωγές επιδεινώνει την κατάσταση και τροφοδοτεί τον πληθωρισμό.

Την Κυριακή, το ιρανικό ριάλ υποχώρησε στα 1,42 εκατ. έναντι του δολαρίου και η αξία του έχει καταγράψει πτώση 56% το τελευταίο εξάμηνο. Η κατακόρυφη πτώση του νομίσματος τροφοδοτεί τον πληθωρισμό και οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί 72% κατά μέσο όρο σε σύγκριση με πέρυσι.

Διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα

Ξεκίνησε ως διαμαρτυρία για την κατάρρευση της οικονομίας από καταστηματάρχες στο μεγάλο παζάρι της Τεχεράνης την Κυριακή, αλλά εξαπλώθηκε σε 17 από 31 επαρχίες του Ιράν έως την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, με τη συμμετοχή φοιτητών και όλης της κοινωνίας.

Χιλιάδες άνθρωποι έχουν κινητοποιηθεί σε όλη τη χώρα και σε κάποιες περιπτώσεις οι δυνάμεις ασφαλείας έχουν «απαντήσει» με βία. Την Πέμπτη, το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars μετέδωσε ότι τρεις άνθρωποι σκοτώθηκαν σε συγκρούσεις στο Λορντεγκάν, στο νοτιοδυτικό Ιράν. Άλλοι τρεις άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην Άζνα και ένας στο Κουζντάστ, περιοχές του κεντρικού Ιράν.

Δύσκολο να προβλεφθεί η αντίδραση της κυβέρνησης

Στο παρελθόν η σκληρή αντίδραση της Τεχεράνης σε διαδηλώσεις έχει αφήσει πίσω της νεκρούς διαδηλωτές. Μέχρι στιγμής, παρότι έχουν καταγραφεί νεκροί σε μεμονωμένες συγκρούσεις διαδηλωτές με τις δυνάμεις ασφαλείας, η κυβέρνηση έχει αποφύγει την άμεση καταστολή και φαίνεται έτοιμη να ακούσει τα «λογικά αιτήματα» των διαδηλωτών.

Σε μια προσπάθεια να απαντήσει στις ανησυχίες των πολιτών, η κυβέρνηση διόρισε την Τετάρτη νέο διοικητή της κεντρικής τράπεζας. Ο Αμπντολνασέρ Χεμάτι δεσμεύθηκε να αποκαταστήσει την οικονομική σταθερότητα.

Την Τρίτη, το υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης απομάκρυνε τους διευθυντές ασφαλείας τριών μεγάλων πανεπιστημίων, ανάμεσά τους εκείνο της Τεχεράνης. Σύμφωνα με τοπικά ΜΜΕ, ο λόγος ήταν «παραπτώματα» και ότι δεν υπήρξε «σωστή διαχείριση» των πρόσφατων φοιτητικών διαμαρτυριών.

Μιλώντας σε εκδήλωση στην Τεχεράνη την Πέμπτη, ο Πεζεσκιάν τόνισε τη δέσμευση της κυβέρνησής του για οικονομικές μεταρρυθμίσεις και την αντιμετώπιση της διαφθοράς.

Έχουν ξαναγίνει μαζικές διαμαρτυρίες στο Ιράν

Το 2022 ξέσπασε κύμα διαμαρτυριών στο Ιράν μετά τον θάνατο της 22χρονης Μασά Αμινί, έπειτα από τη σύλληψή της επειδή δεν φορούσε σωστά το χιτζάμπ της.

Η βίαιη αντίδραση σε εκείνο το κίνημα περιελάμβανε τις αυθαίρετες συλλήψεις δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων, την εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων, τη χρήση πραγματικών πυρών και- σύμφωνα με οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα- τους θανάτους εκατοντάδων ανθρώπων.

Έρευνα του 2024 από εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ κατέληξε ότι οι ενέργειες της ιρανικής κυβέρνησης ισοδυναμούσαν με «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας», κατηγορία που απέρριψε η Τεχεράνη.

Η λεγόμενη αστυνομία Ηθών ανεστάλη τον Δεκέμβριο του 2022, μετά τις διαδηλώσεις, αλλά επαναλειτούργησε την επόμενη χρονιά. Έκτοτε, η επιβολή του ενδυματολογικού κώδικα φέρεται να έχει γίνει πιο χαλαρή, ωστόσο πολλές γυναίκες εξακολουθούν να φοβούνται.

Οι διαμαρτυρίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν κλιμάκωση

Την Πέμπτη ο Ντόναλντ Τραμπ παρενέβη και μέσω ανάρτησης προειδοποίησε πως «εάν το Ιράν πυροβολήσει και σκοτώσει βίαια ειρηνικούς διαδηλωτές, όπως συνηθίζει, οι ΗΠΑ θα σώσουν την κατάσταση. Έχουμε οπλίσει και είμαστε έτοιμοι».

Επίσης, σε λογαριασμό του ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών του Χ στα φαρσί έχουν γίνει διαδοχικές αναρτήσεις υπέρ των διαδηλωτών. Σε μία από αυτές δημοσιεύθηκε σκίτσο με έναν ήλιο και ένα λιοντάρι- εμβλήματα του Ιράν πριν από την επανάσταση. Το λιοντάρι ακουμπά πάνω σε μία κλεψύδρα, όπου η άμμος πέφτει πάνω στη σημερινή σημαία του Ιράν και η λεζάντα αναφέρει «Η άνοδος των λιονταριών και των λεαινών του Ιράν για να πολεμήσουν το σκοτάδι. Το φως θριαμβεύει επί του σκότους».

Τον Ιούνιο, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν επιθέσεις στο Ιράν. Ο πόλεμος των 12 ημερών ανάμεσα στο Ιράν και το Ισραήλ τελείωσε με αυτό που η Ουάσινγκτον χαρακτήρισε ως αποφασιστικό χτύπημα εναντίον των πυρηνικών της Τεχεράνης. Όμως, αυτή την εβδομάδα το Axios έγραψε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου συζήτησαν περαιτέρω επιθέσεις στο Ιράν, όπως και το ενδεχόμενο να μπει στο στόχαστρο η σύμμαχος της Τεχεράνης στον Λίβανο, η Χεζμπολάχ.

Ο Πεζεσκιάν απάντησε γράφοντας στα social media: «Η απάντηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν σε όποια βάναυση επιθετικότητα θα είναι σκληρή και αποθαρρυντική».