Αποκαλυπτική έρευνα Al Jazzera για Σουηδία: Ανεξέλεγκτη η δράση συμμοριών- Πώς στρατολογούνται παιδιά για “συμβόλαια θανάτου”- “Τιμοκατάλογος”

Η ραγδαία κλιμάκωση της βίας ανάμεσα στις συμμορίες στη Σουηδία διαμορφώνει ένα σκηνικό που θυμίζει αστικό πόλεμο, με τις αρχές να προειδοποιούν ότι η κατάσταση έχει πλέον ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Πέρα από το διεθνές λαθρεμπόριο κοκαΐνης και άλλων ναρκωτικών υψηλής αξίας, ο παράγοντας που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι η στρατολόγηση ανηλίκων, οι οποίοι χρησιμοποιούνται ως εκτελεστές σε «συμβόλαια θανάτου» λόγω της ελαστικότερης ποινικής μεταχείρισης που προβλέπει ο σουηδικός νόμος.

Σε εκτενή έρευνα του Al Jazeera αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο τα εγκληματικά δίκτυα έχουν υιοθετήσει τη συγκεκριμένη πρακτική, η οποία κερδίζει συνεχώς έδαφος. Τα δεδομένα αποτυπώνουν μια ανησυχητική πραγματικότητα: τόσο ο αριθμός των ανηλίκων που εμπλέκονται σε εγκληματικές ενέργειες, όσο και η ηλικία στρατολόγησης, βαίνουν μειούμενα. Έκθεση της αστυνομίας για το 2023 εκτίμησε ότι περίπου 1.700 κάτω των 18 ετών συμμετείχαν ενεργά σε δίκτυα συμμοριών, αριθμός που θεωρείται πλέον ξεπερασμένος.

Σύμφωνα με στοιχεία της αστυνομίας, από Ιανουάριο έως Αύγουστο φέτος, 66 παιδιά ηλικίας 13-14 ετών συνελήφθησαν για υποθέσεις σχετιζόμενες με οργανωμένο έγκλημα, έναντι 27 την αντίστοιχη περίοδο του 2024. Το προφίλ των στρατολογούμενων έχει επίσης αλλάξει: παλαιότερα στοχοποιούνταν κυρίως παιδιά από περιοχές χαμηλού εισοδήματος, πλέον όμως στοχοποιούνται ανήλικοι ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης ή γειτονιάς.

Η Σουηδία, με πληθυσμό 10,6 εκατ. κατοίκους, καταγράφει σήμερα από τα υψηλότερα ποσοστά θανατηφόρας ένοπλης βίας στην Ευρώπη. Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά όπλα των συμμοριών είναι οι χειροβομβίδες, προϊόν λαθρεμπορίου από τα Βαλκάνια μετά τους πολέμους της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Χρησιμοποιούνται εκφοβιστικά, συχνά για να «προειδοποιήσουν» αντίπαλες ομάδες, με μικρότερες ποινικές συνέπειες για όποιον συλληφθεί.

Η αστυνομία κάνει λόγο για ένα «επιχειρηματικό μοντέλο» εγκλήματος: ανήλικοι καλούνται να μεταφέρουν όπλα, να ξεπλένουν ίχνη ή να πραγματοποιούν στοχευμένες επιθέσεις, προστατεύοντας τους αρχηγούς των συμμοριών από τις διώξεις.

Βάσει νόμου:

• Παιδιά κάτω των 15 ετών δεν φυλακίζονται.
• Ανήλικοι 15-17 ετών οδηγούνται σε κλειστές δομές ανηλίκων (SiS) και όχι σε φυλακές ενηλίκων.

Η διερεύνηση υποθέσεων με ανηλίκους είναι περίπλοκη και χρονοβόρα: οι αρχές περιορίζονται από τη νομοθεσία στις ανακρίσεις, ενώ η έλλειψη τυπικών αποτυπωμάτων (τραπεζικοί λογαριασμοί, άδειες οδήγησης, ιστορικό εργασίας) δυσχεραίνει τον εντοπισμό των ενήλικων εντολέων.

Η «ψηφιακή βιτρίνα» στρατολόγησης

Η διαδικασία στρατολόγησης εντοπίζεται κυρίως σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και κρυπτογραφημένες εφαρμογές όπως το Telegram. Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το κανάλι Samurai Barnen (Παιδιά Σαμουράι), με περίπου 11.000 μέλη, το οποίο έκλεισε στα τέλη του 2024.

Σε αυτό δημοσιεύονταν ανοιχτά «προσφορές» για εκτέλεση συμβολαίων:

• Μάλμε – δολοφονία: 800.000-1.000.000 κορώνες
• Στοκχόλμη – δολοφονία: 500.000 κορώνες
• Δανία – δολοφονία: 1 εκατομμύριο κορώνες
• Μάλμε – ρίψη χειροβομβίδας: 30.000-50.000 κορώνες

Οι αναρτήσεις παρουσιάζονταν ως «προκλήσεις» ή «αποστολές», μια μορφή ψηφιακής παιχνιδοποίησης για να μειώνεται ο φόβος του εκτελεστή.

Ο Salman Khan, επικεφαλής προγράμματος απεμπλοκής νέων από συμμορίες στο Fryshuset, περιγράφει τη στρατολόγηση ως «εκφοβιστική παγίδα κύρους»:

• Παιδιά, ακόμα και 12 ετών, παρασύρονται
• Δεν διακρίνουν το «παιχνίδι» από τη θανατηφόρα πράξη
• Η συμμετοχή ισοδυναμεί με κύρος, χρήμα και lifestyle (ρούχα, αυτοκίνητα, κινητά, πολυτέλειες)

Η νέα ιεραρχία στρατολόγησης

Η αστυνομία εντοπίζει τέσσερις κρίσιμους ρόλους:

1. Ηθικός αυτουργός – ο αρχηγός που διατάζει και χρηματοδοτεί.
2. Στρατολόγος – εντοπίζει και προσεγγίζει ανήλικους.
3. Διευκολυντής – όπλα, υποστήριξη, logistics.
4. Δράστης – συνήθως παιδί, χωρίς παρελθόν ή δεσμούς.

Κοινωνική βάση στρατολόγησης και νέες τάσεις

Αρχικός στόχος των συμμοριών ήταν τα παιδιά σε δομές HVB, φιλοξενίας ευάλωτων ανηλίκων. Πλέον, όμως, οι στρατολογητές επεκτείνονται και σε μεσαία και ανώτερα κοινωνικά στρώματα, ακόμη και σε περιοχές υψηλού εισοδήματος όπως Όστερμαλμ και Μπρόμα στη Στοκχόλμη.

Η αύξηση της ανισότητας πλούτου, που σύμφωνα με μελέτη της UBS τοποθετεί τη Σουηδία στην κορυφή της Ευρώπης, δημιουργεί εύφορο έδαφος για τέτοιες στρατηγικές: κοινωνικός αποκλεισμός, παράλληλες δομές εξουσίας, απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς.

Η πολιτική απάντηση και οι φόβοι των ειδικών

Η κυβέρνηση έχει υιοθετήσει σκληρότερο πλαίσιο καταστολής:

• Κατάργηση μειωμένων ποινών για 18-20 ετών
• Πρόταση για ποινική ευθύνη από τα 13 έτη
• Δημιουργία φυλακών ανηλίκων

Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι τα μέτρα μπορεί να αντιστραφούν σε όφελος των συμμοριών, οδηγώντας περισσότερα παιδιά στη μόνιμη παραβατικότητα αντί της επανένταξης.