Συνέντευξη Ιλ. Μουσαράι (ΕΚΠΑ): Η μετανάστευση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως κοινωνικό φαινόμενο που υπήρχε ανέκαθεν

Η τιμητική πολιτογράφηση του Γκόγκα Λεντιάν για την πραγματικά ηρωική προσπάθειά του να σώσει τα δύο αγόρια στον Αραχθο ποταμό άνοιξε και πάλι το δημόσιο διάλογο για τη μεταναστευτική πολιτική και την επιλογή της κυβέρνησης να αυστηροποιήσει το σχετικό νομικό πλαίσιο.

Το Libre συζήτησε το ζήτημα σε βάθος με την αλβανικής καταγωγής υποψήφια διδακτόρισσα κοινωνιολογίας του ΕΚΠΑ, Ιλιρίντα Μουσαράι και πήρε απαντήσεις που αξίζει να διαβαστούν.

Συνέντευξη

Νίκος Γιαννόπουλος

–Την ώρα που ο Γκόγκα Λεντιάν πήρε -και ορθώς- την ελληνική ιθαγένεια, χιλιάδες άνθρωποι που βρίσκονται πολλά χρόνια στη χώρα δεν μπορούν να γίνουν Ελληνες πολίτες. Τι συναισθήματα αφήνει το γεγονός αυτό πρώτα απ’ όλα;

Η τιμητική πολιτογράφηση του Γκόγκα Λεντιάν είναι ένα θετικό γεγονός. Χαιρόμαστε ιδιαίτερα που ένας συμμετανάστης μας κατάφερε επιτέλους να λάβει ιθαγένεια, μετά από 25 χρόνια διαμονής στην Ελλάδα. Γνωρίζουμε όμως ότι αν δεν είχε προηγηθεί η προσπάθεια διάσωσης των δύο παιδιών στον Αραχθό, με κίνδυνο την ίδια του την ζωή και η προβολή που πήρε το συμβάν αυτό, ο ίδιος δεν θα κατάφερνε μάλλον να λάβει ιθαγένεια και μάλλον θα ταλαιπωρούνταν με συνεχείς ανανεώσεις άδειας διαμονής. Και εδώ τελειώνει η χαρά και αρχίζει η πικρία και η οργή.

Πρώτον, για την επικοινωνιακή εργαλειοποίηση της πολιτογράφησης του Λεντιάν από την κυβέρνηση, για να επιδείξει ένα προοδευτικό προφίλ και ενδεχομένως να καλλιεργήσει κάποια επαφή με τους ψηφοφόρους μεταναστευτικής καταγωγής, ενώ την ίδια στιγμή έχει εντείνει τις αντιμεταναστευτικές πολιτικές και τον αντιμεταναστευτικό λόγο για να περιορίσει την διαρροή ψήφων προς τα ακροδεξιά.

 Δεύτερον, η κατ’ εξαίρεση αυτή πολιτογράφηση αντιμετωπίζει τους μετανάστες-τριες ως άξιους εισόδου στο πολιτικό σώμα, αλλά και εν γένει ως άξιους, μόνο όταν αυτοί δείχνουν εχέγγυα εθνικοφροσύνης, αριστείας και ηρωισμού. Οι μετανάστες-τριες δεν αρκεί να υπάρχουν, να ζουν, να εργάζονται, να δημιουργούν οικογένεια και φιλίες για να μπορούν να αξιώσουν την ισότιμη κοινωνική/οικονομική/ πολιτική ένταξή τους.

Πρέπει να είναι πολλά παραπάνω, να αποδίδουν πολύ περισσότερο και να καλλιεργούν συνέχεια ένα θετικό προφίλ, για να αντισταθμίσουν τις αρνητικές συνέπειες των προκαταλήψεων και του ρατσισμού. Αυτή η τιμητική πολιτογράφηση λοιπόν, δεν έχει τίποτα τιμητικό. Δεν τιμά το ελληνικό κράτος ούτε την κυβέρνηση της ΝΔ που πριν από λίγες μέρες κατήργησε την μοναδική διαδικασία νομιμοποίησης μεταναστών-τριών, την άδεια παραμονής για εξαιρετικούς λόγους.

Δεν τιμά το ελληνικό κράτος ούτε και εμάς, και σίγουρα ούτε τον Λεντιάν, γιατί ο Λεντιάν και ο κάθε Λεντιάν θα έπρεπε να είχε ήδη ελληνική ιθαγένεια στην βάση της διαβίωσης και συνεισφοράς του στην ελληνική κοινωνία.

Δεκάδες χιλιάδες μετανάστες-ριες όπως ο Λεντιάν δεν θα λάβουν ποτέ ιθαγένεια, γιατί ο νόμος ζητά από ανθρώπους που δουλεύουν μια ζωή μαύρα ελάχιστο επαρκές εισόδημα και γελοία τεστ πιστοποίησης ελληνομάθειας. Οι μετανάστες-τριες δεν αξίζουν την ελληνική πολιτειότητα επειδή είναι ήρωες ή καλοί αθλητές ή καλοί φοιτητές-τριες. Η αριστεία δεν είναι αυτό που τους καθιστά άξιους Έλληνες, αλλά η βιωμένη πραγματικότητα. Και το αξίζουν όντως και με το παραπάνω όλοι οι μετανάστες-τριες.

–Το νομικό πλαίσιο εν τω μεταξύ αλλάζει επί τα χείρω. Τι συνέπειες βλέπεις να έχει η αυστηροποίησή του;

Η αυστηροποίηση του νομικού πλαισίου συμβαίνει σταδιακά τα τελευταία χρόνια με αποκορύφωμα την πιο πρόσφατη κατάργηση της άδειας παραμονής για εξαιρετικούς λόγους, που θα επιτείνει το παράτυπο στάτους χιλιάδων μεταναστών-τριών που ζουν στην Ελλάδα, αντί να τους προσφέρει την δυνατότητα νομιμοποίησης και νόμιμης ένταξης στην αγορά εργασίας και ευρύτερα στην κοινωνία.

Πριν από αυτό, το 2020 είχαμε την εισαγωγή του ελάχιστου επαρκούς ετήσιου εισοδήματος για την απόκτηση της ιθαγένειας πρώτης γενιάς που απέκλειε δεκάδες χιλιάδες μετανάστες-τριες που εργάζονται μεν, αλλά εργάζονται παράτυπα. Ειδικά αυτό επιβαρύνει δυσανάλογα τις γυναίκες μετανάστριες που απασχολούνται κυρίως στον κλάδο της οικιακής εργασίας, χωρίς καμία ασφαλιστική κάλυψη.

Αν προσθέσουμε και τα γελοία τεστ πιστοποίησης ελληνομάθειας, η απόκτηση ιθαγένειας καθίσταται (επίτηδες) σχεδόν αδύνατη για ένα σημαντικό ποσοστό μεταναστών-τριών πρώτης γενιάς.

Παράλληλα, η έκδοση των αδειών παραμονής για ακόμα μια φορά έχει σημειώσει καθυστερήσεις ακόμη και δύο ετών, αφήνοντας τους αιτούντες μετέωρους με μια απλή βεβαίωση και μειωμένες δυνατότητες. Όσον αφορά τη διαχείριση του προσφυγικού, η κατάσταση παραμένει ζοφερή. Στις 14 Ιούλη 2025 ψηφίστηκε η τρίμηνη αναστολή του δικαιώματος υποβολής αιτήματος ασύλου για όσους εισέρχονται στην χώρα παράνομα από την Βόρεια Αφρική και εντείνει κι άλλο τις παράνομες επαναπροωθήσεις.

Οι συνέπειες αυτών των μέτρων είναι αρνητικές σε πολλαπλά επίπεδα. Έχουν άμεσο αντίκτυπο στις ζωές των “παλιών” μεταναστών-τριών που ζουν και δουλεύουν δεκαετίες στην Ελλάδα και παρόλα αυτά αντιμετωπίζουν συνέχεια γραφειοκρατικά εμπόδια και θεσμικό ρατσισμό και στις ζωές των ατόμων δεύτερης γενιάς που βιώνουν σε πρακτικό και ψυχολογικό επίπεδο την επισφάλεια των γονιών τους.

Επίσης, έχουν αντίκτυπο στους “νέους” μετανάστες-τριες και πρόσφυγες-ισσες που αδυνατούν να βρουν έναν νόμιμο τρόπο εισόδου και παράνομης στην χώρα και αναγκάζονται να διακινδυνεύσουν την ζωή τους και να πεθάνουν στην Μεσόγειο στην χειρότερη των περιπτώσεων και στην καλύτερη να βρεθούν εγκλωβισμένοι στα camps ή να ζουν παράτυποι στην Ελλάδα. Αυτές όμως είναι οι συνέπειες που η διαχείριση της μετανάστευσης και του προσφυγικού έχει στα ίδια τα άτομα.

Υπάρχουν και οι άλλες επιπτώσεις που φέρει η αντιμεταναστευτική πολιτική στο σύνολο της ελληνικής κοινωνίας, όπως η άρνηση εύρεσης νέου εργατικού δυναμικού για να καλυφθούν τα εκατοντάδες χιλιάδες κενά στην αγορά εργασίας και φυσικά η σταδιακή υιοθέτηση του ακροδεξιού λόγου από κόμματα σε όλο το εύρος του πολιτικού φάσματος ως τακτική εκλογικής συντήρησης ή εκλογικής ανόδου, που φυσικά μακροπρόθεσμα ωφελεί αποκλειστικά μόνο την ίδια την ακροδεξιά.

–Από όσα στοιχεία που έχετε στα χέρια σας και από την εμπειρία σας πόσο βοήθησε το ελληνικό κράτος η μαζική μετανάστευση των Αλβανών κυρίως στις αρχές και τα μέσα της δεκαετίας του 90;

Η μετανάστευση εν γενεί μπορεί να έχει σημαντική θετική οικονομική και κοινωνική επίδραση στις κοινωνίες εισόδου. Ως προς το οικονομικό σκέλος, εγγυάται την πλήρωση κενών θέσεων στην αγορά εργασίας, προσφέροντας ένα ευέλικτο και δυστυχώς για τα ίδια τα άτομα, συχνά ανασφάλιστο και κακοπληρωμένο εργατικό δυναμικό.

Παράλληλα, η νομιμοποίηση των μεταναστών-τριών και η παροχή εργασίας με ασφαλιστική κάλυψη ενισχύει τα ασφαλιστικά ταμεία και διασφαλίζει την ομαλή λειτουργία του συνταξιοδοτικού συστήματος. Σημαντικός είναι και ο ρόλος της εργασίας των μεταναστριών στο κομμάτι της αναπαραγωγής και της φροντίδας.

Η φτηνή οικιακή εργασία που προσέφεραν κυρίως μετανάστριες από την Αλβανία και την Βουλγαρία, λειτούργησε αντισταθμιστικά στο όλο και πιο συρρικνωμένο σύστημα κρατικής πρόνοιας και έδρασε χειραφετητικά για τις Ελληνίδες εργοδότριες που κατάφερναν να αποσυνδεθούν από αυτό το κομμάτι με σχετικά μικρό κόστος.

Τα κοινωνικά οφέλη που μπορεί να επιφέρει η μετανάστευση επίσης είναι πάρα πολλά. Αναφέρω ενδεικτικά την αναζωογόνηση επαρχιακών πόλεων και χωριών, τον πολιτισμικό εμπλουτισμό και την καλλιτεχνική παραγωγή από άτομα με μεταναστευτική καταγωγή και το πιο προσφιλές της κυβέρνησης, της διακρίσεις στον αθλητικό χώρο.

–Ποιες μεταναστευτικές πολιτικές θα μπορούσαν να λειτουργήσουν στην Ελλάδα και θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε;

Η διαχείριση της μετανάστευσης, ή αλλιώς της ανθρώπινης κινητικότητας πρέπει να αποστιγματιστεί και να αντιμετωπιστεί σταδιακά ως αυτό που είναι: ένα κοινωνικό φαινόμενο που υπήρχε ανέκαθεν.

Προφανώς δεν αρκούν οι μεμονωμένες μεταναστευτικές πολιτικές μιας χώρας για να επιλύσουν το ζήτημα αυτό, όμως υπάρχουν αναγκαία βήματα που μπορεί και πρέπει να παρθούν στην Ελλάδα.

Επιγραμματικά τα πιο βασικά είναι η νομοθέτηση μιας συγκεκριμένης και απλουστευμένης διαδικασίας νόμιμης εισόδου στην χώρα, η κατάργηση των καμπς, η αντιμετώπιση της παράτυπης εργασίας και η ισότιμη είσοδος των μεταναστών-τριών στην αγορά εργασίας, η απλούστευση του νόμου ιθαγένειας, η επίλυση του συνταξιοδοτικού ζητήματος και η γρήγορη απόδοση ασύλου σε πρόσφυγες.

Η αντιμετώπιση της μετανάστευσης ως απειλής και ζημιογόνας διαδικασίας για τα κράτη υποδοχής δεν αντικατοπτρίζει την αντικειμενική πραγματικότητα. Είναι ιδεολογική τακτική για να μετατοπίσει το κέντρο βάρους για τις επιπτώσεις των αποτυχημένων εγχώριων πολιτικών στους ευάλωτους “άλλους”. Τρόποι και λύσεις υπάρχουν, αρκεί να υπάρχει η πολιτική και κοινωνική βούληση να διασφαλιστούν ίσα δικαιώματα για όλους τους πολίτες και μη και να υπάρξει μια οικονομική αναδιανομή ωφέλιμη για τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα.