Η δουλειά μπροστά στην οθόνη και οι σοβαροί κίνδυνοι- Δικαιώματα και νομοθετικό πλαίσιο

Κάνετε εργασία η οποία απαιτεί πολλές ώρες παραμονής μπροστά από τον υπολογιστή και κάθε είδους οθόνη; Πρέπει να έχετε κατά νου δύο βασικά δεδομένα. Πρώτον η εργασία σας θεωρείται εν δυνάμει επικίνδυνη για την υγεία σας και δεύτερο δικαιούστε να κάνετε χρήση συγκεκριμένων μέτρων ανακούφισης.

Το πρώτο είναι εύκολο να το εξηγήσει κανείς, άλλωστε η σχετική βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά πλούσια.

Ειδική επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αναγνωρίσει συγκεκριμένους κινδύνους από την παρατεταμένη εργασία μπροστά σε οθόνη οποιουδήποτε τύπου.

Οι τέσσερις πιο σημαντικοί όπως έχουν καταγραφεί:

1. Μυοσκελετικές παθήσεις

Η συνεχής χρήση πληκτρολογίου και ιδιαίτερα ποντικιού, η στατική στάση και η κακή εργονομία μπορούν να επιβαρύνουν αυχένα, ώμους, βραχίονες, καρπούς και μέση. Η αρμόδια επιτροπή κάνει λόγο, μεταξύ άλλων, τενοντίτιδες, επικονδυλίτιδα και σύνδρομα των άνω άκρων.

2. Καταπόνηση όρασης

Η παρατεταμένη εργασία σε οθόνη συνδέεται με αυτό που στα αγγλικά ονομάζουμς digital eye strain: ξηροφθαλμία, οπτική κόπωση, δυσκολία εστίασης, πονοκεφάλους κ.ά.

3. Παρατεταμένη καθιστική εργασία

Η εργασία στον υπολογιστή είναι κατεξοχήν καθιστική και η παρατεταμένη ακινησία αποτελεί ξεχωριστό παράγοντα επαγγελματικού κινδύνου.

4. Ψυχοκοινωνική επιβάρυνση

Η υψηλή ταχύτητα εργασίας, ο μεγάλος όγκος εργασίας, η πίεση χρόνου και η συνεχής συγκέντρωση μπορούν επίσης να επιβαρύνουν τα μυοσκελετικά προβλήματα.

Για αυτούς τους λόγους (και όχι μόνο καθώς η γκάμα παθήσεων που σχετίζεται με την εργασία μπροστά από υπολογιστή είναι πολύ μεγάλη) στους εργοδότες έχει επιβληθεί συγκεκριμένη γκάμα μέτρων από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σ’ αυτά συμπεριλαμβάνονται η αξιολόγηση των κινδύνων της θέσης εργασίας, η παροχή κατάλληλου εξοπλισμού και εργονομικής θέσης εργασίας, η περιοδική διακοπή της εργασίας στην οθόνη με διαλείμματα, η σχετική εκπαίδευση του εργαζόμενους, η διενέργεια οφθαλμολογικών ελέγχων καθώς και η επιβολή, όταν απαιτείται, διορθωτικών μέτρων κατά την εργασία, χωρίς φυσικά κανένα κόστος για τον εργαζόμενο.

Το ερώτημα είναι που όλα τα παραπάνω εφαρμόζονται. Και όμως όλες οι χώρες έχουν ενσωματώσει στην εργασιακή τους νομοθεσία σχετικά μέτρα. Εννοείται ότι σ’ αυτές συμπεριλαμβάνεται και η Ελλάδα.

Στη χώρα μας προβλέπεται διακοπή 15 λεπτών ανά δίωρο, με την ιδιαιτερότητα ότι η νομοθεσία θεωρεί προτιμητέα την εναλλαγή με άλλη δραστηριότητα αντί για καθαρό διάλειμμα.

Στην Αυστρία η αντίστοιχη πρόβλεψη είναι για 10 λεπτά κάθε 50 λεπτά. Στην Ουγγαρία 10 λεπτά την ώρα, στην Πολωνία 5 λεπτά την ώρα και στην Ιταλία 15 λεπτά κάθε δύο ώρες.

Ειδικότερα, για την Ελλάδα υπήρχε ιστορικά ειδική άδεια μίας ημέρας ανά δίμηνο για εργαζομένους σε οθόνες, μέσω συλλογικών συμβάσεων. Ο Άρειος Πάγος έχει εξετάσει ρητά το ζήτημα. Δεν επρόκειτο όμως για γενικό δικαίωμα όλων των εργαζομένων που χρησιμοποιούν υπολογιστή, αλλά για πρόσθετη παροχή συγκεκριμένων συλλογικών ρυθμίσεων.

Σε κάθε περίπτωση το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει κρίνει, ήδη από το 2021, ότι η υποχρέωση του εργοδότη να οργανώνει διαλείμματα ή αλλαγή δραστηριότητας είναι υποχρεωτική προδιαγραφή υγείας και ασφάλειας και όχι απλή σύσταση.

Τι πρέπει να κάνει ο εργαζόμενος

Εφόσον η εργασία του περιλαμβάνει τακτική και μη αμελητέα χρήση οθόνης, ο εργοδότης οφείλει να οργανώνει την εργασία έτσι ώστε η συνεχής εργασία στην οθόνη να διακόπτεται κατά προτίμηση με αλλαγή δραστηριότητας, ή αν αυτό δεν είναι εφικτό, με διάλειμμα.

Το ΣτΕ αναφέρει ως ανώτατο χρονικό όριο απομάκρυνσης από την οθόνη έως 15 λεπτά ανά δίωρο απασχόλησης μπροστά στην οθόνη. Πολύ σημαντικό: το δικαστήριο χαρακτηρίζει το μέτρο υποχρεωτικό και ουχί προαιρετικό.

Επιπλέον, ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα σε  εξετάσεις όρασης και, όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο, σε ειδικά διορθωτικά γυαλιά για την εργασία.

Ο εργοδότης οφείλει να αξιολογεί τους κινδύνους της θέσης ως προς την όραση, τη σωματική/μυοσκελετική καταπόνηση και την πνευματική επιβάρυνση. Το ΣτΕ μάλιστα λέει ότι ο εργοδότης οφείλει να διαβουλεύεται με τους εργαζόμενους ή τους εκπροσώπους τους για την οργάνωση της εργασίας.

Εάν μάλιστα αποδειχθεί συγκεκριμένη βλάβη της υγείας του εργαζόμενου που συνδέεται με την παράλειψη των μέτρων, ανοίγει ζήτημα αποζημίωσης. Το δικαστήριο κάνει λόγο επίσης για χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη από την έκθεση του εργαζομένου στους σχετικούς κινδύνους.

Οσοι, λοιπόν, εργάζεστε μπροστά σε οθόνη να γνωρίζετε ότι έχει πολύ συγκεκριμένα, κατοχυρωμένα δικαιώματα τόσο για την προστασία της υγεία σας όσο και για τη θεραπεία ενός πιθανού προβλήματος.