BrainReGain: Φεύγω ή μένω; Η νέα γενιά απαντά

Μια πανελλαδική έρευνα ζητά από τους φοιτητές να πουν ανοιχτά τι περιμένουν από την Ελλάδα. Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για την έξοδο των ετών της κρίσης δείχνουν γιατί η απάντησή τους μετράει. 

Υπάρχει μια στιγμή, συνήθως λίγους μήνες πριν από την αποφοίτηση, που η μελλοντική καριέρα παύει να είναι αφηρημένη ιδέα και γίνεται λίστα με επιλογές: αιτήσεις εδώ, αιτήσεις εκεί, ένα ταξίδι εξω με εισιτήριο μονής διαδρομής ή έστω με ανοιχτή επιστροφή. Για μια ολόκληρη γενιά Ελλήνων, αυτή η στιγμή είχε μία απάντηση που επαναλαμβανόταν. Σήμερα, το Σωματείο «Ελληνισμός εν Δράσει» θέλει να ρωτήσει τους φοιτητές πριν πάρουν την απόφαση. Με το BrainExplore, τη νέα πρωτοβουλία του Σωματείου που είναι γνωστό από το BrainReGain, ξεκινά η πανελλαδική έρευνα NextGen Greece 2026.

Μια έρευνα με πέντε ερωτήματα

Το ερωτηματολόγιο προσπαθεί να χαρτογραφήσει τη σχέση ανάμεσα στις σπουδές, στις δεξιότητες, στην αγορά εργασίας και στις επαγγελματικές επιλογές. Πρώτον, ρωτά τους φοιτητές ποιες δεξιότητες νομίζουν ότι έχουν και πόσο ταιριάζουν με όσα ζητά η αγορά. Δεύτερον, τι αναζητούν σε έναν εργοδότη και πόσο βαραίνουν οι αποδοχές, οι δυνατότητες εξέλιξης και το εργασιακό περιβάλλον. Τρίτον, τι υποστήριξη χρειάζονται στη μετάβαση από το πανεπιστήμιο στη δουλειά. Τέταρτον, πώς αξιολογούν τις ευκαιρίες που προσφέρει σήμερα η ελληνική αγορά. Και πέμπτον, το πιο κρίσιμο: πόσοι εξετάζουν το ενδεχόμενο να φύγουν, τι θα τους έκανε να φύγουν και με ποιες προϋποθέσεις θα έμεναν.

Η έρευνα δεν περιορίζεται σε μια φωτογραφία των τάσεων. Ο στόχος, όπως τον θέτει το Σωματείο, είναι να προκύψει ένα εργαλείο γνώσης για την ακαδημαϊκή κοινότητα, τις επιχειρήσεις και τους θεσμικούς φορείς, ώστε ο διάλογος για τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την εργασία να στηρίζεται σε δεδομένα. Τα συμπεράσματα θα καθοδηγήσουν επίσης τις επόμενες δράσεις του BrainExplore.

Πού ξεκίνησαν όλα: η έξοδος της κρίσης

Για να καταλάβει κανείς γιατί το ερώτημα είναι τόσο φορτισμένο, πρέπει να γυρίσει στα χρόνια της κρίσης. Μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος, που δημοσιεύθηκε το 2016 στο Οικονομικό Δελτίο της (η συγγραφέας είναι η Σοφία Λαζαρέτου), κατέγραψε ότι μεταξύ 2008 και 2013 σχεδόν 223.000 κάτοικοι της Ελλάδας ηλικίας 25-39 ετών έφυγαν μόνιμα προς πιο ανεπτυγμένες οικονομίες, αναζητώντας δουλειά, καλύτερες αποδοχές και καλύτερες προοπτικές. Οι άνθρωποι αυτής της ηλικίας αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το μισό της συνολικής εξόδου, που για τις ηλικίες 15-64 έφτασε τις 427.000. Η μελέτη προειδοποιούσε ότι η τάση συνέχιζε να αυξάνεται.

Με άλλα λόγια, δεν έφευγε ο τυχαίος πολίτης. Έφευγε ακριβώς η ηλικιακή ομάδα που θα στελέχωνε νοσοκομεία, εργαστήρια, επιχειρήσεις και ερευνητικά κέντρα και που, στην περίπτωση των πτυχιούχων, είχε ήδη «στοιχίσει» στην εκπαίδευση της χώρας.

Τι έγινε μετά: οι πρώτες ενδείξεις αντιστροφής

Η εικόνα του σήμερα είναι πιο σύνθετη. Σύμφωνα με νέα μελέτη του ΟΟΣΑ και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης, από τους 734.000 Έλληνες που έφυγαν την τελευταία δεκαπενταετία επέστρεψαν ήδη περίπου 473.000, δηλαδή το 64%. Το 2023 έγινε το πρώτο έτος από το 2009 όπου οι επιστροφές ξεπέρασαν τις αναχωρήσεις. Οι περισσότεροι όσοι γυρίζουν είναι 20-39 ετών, με πανεπιστημιακούς ή και μεταπτυχιακούς τίτλους και ουσιαστική εμπειρία, και προέρχονται κυρίως από τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Δεν λείπουν όμως οι επιφυλάξεις. Η ελληνική διασπορά στις χώρες του ΟΟΣΑ αυξήθηκε κατά 15% σε μια δεκαετία, από περίπου 707.000 σε 811.000 άτομα το 2020-2021, και περίπου το 7,2% όσων γεννήθηκαν στη χώρα ζουν πια στο εξωτερικό, από τα υψηλότερα ποσοστά στις ευρωπαϊκές χώρες του ΟΟΣΑ. Η Γερμανία παραμένει ο μεγαλύτερος προορισμός, με περίπου 236.800 Έλληνες. Η μελέτη καταγράφει επίσης ότι οι Έλληνες γιατροί και επαγγελματίες υγείας στο εξωτερικό έχουν τριπλασιαστεί από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ένδειξη του κόστους για το σύστημα υγείας.

Τι κάνει κάποιον να γυρίσει (και να μείνει)

Ίσως το πιο χρήσιμο εύρημα για όσους σχεδιάζουν πολιτικές είναι η εξήγηση της επιστροφής. Οι αποδοχές, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι μόνο ένας παράγοντας. Οι Έλληνες του εξωτερικού αναζητούν στην πατρίδα ό,τι ζητούν και όσοι έμειναν: αξιοκρατία, σταθερότητα, αποτελεσματικό κράτος, λιγότερη γραφειοκρατία, δυνατότητες εξέλιξης και καλύτερη ποιότητα ζωής. Περίπου τρεις στους τέσσερις που επιστρέφουν δηλώνουν ότι αξιοποιούν στην Ελλάδα τις γνώσεις που απέκτησαν.

Εδώ βρίσκεται και η αξία της NextGen Greece 2026. Ρωτά τους σημερινούς φοιτητές, πριν πάρουν την απόφαση, ποιοι ακριβώς από αυτούς τους παράγοντες θα τους κρατούσαν στη χώρα.

Πώς μπορεί κανείς να συμμετάσχει

Η συμμετοχή είναι ανώνυμη και η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου διαρκεί περίπου 12 λεπτά. Η συλλογή απαντήσεων γίνεται από τις 15 Σεπτεμβρίου έως τις 30 Νοεμβρίου 2026, με τη βοήθεια πανεπιστημίων, φοιτητικών οργανώσεων και συνεργαζόμενων φορέων από όλη τη χώρα. Το ερωτηματολόγιο βρίσκεται στη διεύθυνση https://s.surveyplanet.com/hbwaoo0w.

Η επόμενη μέρα της έρευνας

Όταν κλείσει η συλλογή, τα ευρήματα θα παρουσιαστούν σε ειδική εκδήλωση του Σωματείου, με εκπροσώπους της ακαδημαϊκής και επιχειρηματικής κοινότητας και θεσμικών φορέων. Η εκδήλωση φιλοδοξεί να ανοίξει συζήτηση για τις προσδοκίες της νέας γενιάς, για τη σύνδεση των σπουδών με την αγορά εργασίας και για τις συνθήκες που μπορούν να ενισχύσουν τις επαγγελματικές προοπτικές των νέων στην Ελλάδα.

Ποιος κάνει την έρευνα

Το Σωματείο «Ελληνισμός εν Δράσει» δημιουργεί πρωτοβουλίες που συνδέουν το ανθρώπινο κεφάλαιο της Ελλάδας και της διασποράς με την ακαδημαϊκή και επιχειρηματική κοινότητα, με στόχο περισσότερη γνώση, ευκαιρίες και διασύνδεση ανάμεσα στην Ελλάδα και τον ελληνισμό του εξωτερικού. Το BrainReGain στράφηκε στους Έλληνες του εξωτερικού και στην επιστροφή τους. Το BrainExplore, η νεότερη πρωτοβουλία, στρέφει το βλέμμα στη γενιά που ξεκινά τώρα: να κατανοήσει τις ανάγκες και τις προσδοκίες των φοιτητών, να ενισχύσει τη σύνδεση ακαδημαϊκής εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας και να συμβάλει σε περισσότερες και καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές στη χώρα.