Ενεργειακή κρίση: Η Κομισιόν απορρίπτει πανευρωπαϊκό windfall tax και παραπέμπει στα κράτη – μέλη

Βραχυπρόθεσμα η Ευρώπη αναζητά τρόπους να συγκρατήσει τους λογαριασμούς – μεταξύ άλλων μέσω φορολογικών μειώσεων – ενώ μακροπρόθεσμα επιχειρεί να μειώσει την ίδια την εξάρτηση που καθιστά την ευρωπαϊκή οικονομία ευάλωτη στις διεθνείς ενεργειακές κρίσεις. Αυτό είναι το μήνυμα από το Δουβλίνο όπου συνεδρίασαν οι υπουργοί ενέργειας της ΕΕ.

Η Κομισιόν ενόψει ενός δύσκολου χειμώνα αναγνωρίζει πλέον ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι τόσο ο άμεσος κίνδυνος έλλειψης καυσίμων όσο το υψηλό κόστος της ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Ο επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης Νταν Γιόργκενσεν ανέφερε ότι η Ευρώπη έχει ήδη δαπανήσει πάνω από 100 δισ. ευρώ επιπλέον για ενέργεια μέσα στο 2026, χωρίς να έχει εξασφαλίσει ούτε μία επιπλέον ποσότητα πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Για την Κομισιόν, αυτό αποδεικνύει το κόστος της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Στο τραπέζι η μείωση φόρων στο ηλεκτρικό ρεύμα

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι Βρυξέλλες θα προχωρήσουν σε φορολογικές παρεμβάσεις για να περιοριστούν οι λογαριασμοί. Η απάντηση είναι ότι η Κομισιόν έχει ήδη χαράξει αυτή την κατεύθυνση, αλλά μεγάλο μέρος της εφαρμογής παραμένει στην ευχέρεια των κρατών-μελών.

Από τον Απρίλιο η Επιτροπή έχει προτείνει την περαιτέρω μείωση των φόρων και των επιβαρύνσεων στην ηλεκτρική ενέργεια, με στόχο το ηλεκτρικό ρεύμα να φορολογείται χαμηλότερα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Παράλληλα, έχει δώσει στα κράτη μεγαλύτερη ευελιξία για προσωρινή στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Η λογική των Βρυξελλών είναι διπλή: αφενός να μειωθεί άμεσα η πίεση στους καταναλωτές και αφετέρου να γίνει η ηλεκτρική ενέργεια οικονομικά ελκυστικότερη από τα ορυκτά καύσιμα, ώστε να επιταχυνθεί η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, η ηλεκτροκίνηση και η χρήση ΑΠΕ. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι οι χώρες που μείωσαν τη φορολογία του ηλεκτρικού είδαν σημαντική αύξηση στις πωλήσεις αντλιών θερμότητας.

Πίεση για λιγότερη κατανάλωση πριν από τον χειμώνα

Στο Δουβλίνο, ο Γιόργκενσεν ζήτησε από τα κράτη-μέλη να συνεχίσουν ή να υιοθετήσουν μέτρα για μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου. Μεταξύ των προτάσεων βρίσκονται η μετατόπιση της κατανάλωσης εκτός ωρών αιχμής, η αξιοποίηση «έξυπνων» μετρητών, ο περιορισμός της κατανάλωσης στα δημόσια κτίρια και η μείωση του μη απαραίτητου φωτισμού.

Παράλληλα, η Κομισιόν εξετάζει μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τους στόχους αποθήκευσης φυσικού αερίου, καθώς οι σημερινές συνθήκες στις διεθνείς αγορές καθιστούν ακριβότερη την πλήρωση των αποθηκών.

Το μεγάλο δίλημμα: φόροι ή υπερκέρδη;

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συζήτηση για τη φορολόγηση των ενεργειακών εταιρειών. Πέντε κράτη-μέλη έχουν ζητήσει ευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη των ενεργειακών επιχειρήσεων, ώστε τα έσοδα να χρησιμοποιηθούν για την προστασία των καταναλωτών.

Ωστόσο, η Κομισιόν δεν φαίνεται σήμερα να κινείται προς ένα νέο πανευρωπαϊκό windfall tax, ενώ ο Γιόργκενσεν έχει απορρίψει την προοπτική ενός τέτοιου μέτρου σε επίπεδο ΕΕ.

Η αντίφαση είναι εμφανής: οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν την ανάγκη να μειωθεί το ενεργειακό κόστος, αλλά δεν προκρίνουν μια ενιαία ευρωπαϊκή φορολογική λύση. Αντίθετα, αφήνουν σημαντικό περιθώριο στις εθνικές κυβερνήσεις να μειώσουν φόρους και επιβαρύνσεις.

Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική

Η ευρωπαϊκή απάντηση δεν περιορίζεται, επομένως, σε έκτακτες επιδοτήσεις. Η Κομισιόν θέλει να αξιοποιήσει την κρίση για να επιταχύνει την απεξάρτηση από πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αυξάνοντας τις ΑΠΕ, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις και την αποθήκευση ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, εξετάζεται ακόμη και η προσωρινή αναβολή της εφαρμογής των νέων κανόνων για τις εκπομπές μεθανίου στις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, προκειμένου να αποφευχθεί πρόσθετη πίεση στις προμήθειες ενόψει του χειμώνα.

Τ