Η επιμονή Κουλκουδίνα, τα 10 ευρώ και η… Μπακογιάννη

Η τοποθέτηση του βουλευτή Πιερίας της ΝΔ Σπύρου Κουλκουδίνα, ο οποίος επιχείρησε να υποστηρίξει ότι η ελληνική οικονομία και οι καταναλωτές εξακολουθούν να αντέχουν τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων εξακολουθεί να προκαλεί πονοκέφαλο στη ΝΔ. Μιλώντας στο Κανάλι της Βουλής, ο βουλευτής επικαλέστηκε ως ένδειξη της ανθεκτικότητας την εικόνα στους δρόμους, με χαρακτηριστική αναφορά στη λεωφόρο Συγγρού.

«Γεμάτη η λεωφόρος Συγγρού. Η κίνηση στους δρόμους είναι ένας δείκτης», ανέφερε, διερωτώμενος εάν υπάρχει κάποιος δείκτης που να καταγράφει μείωση της κίνησης εξαιτίας της αύξησης της τιμής της βενζίνης.

Η συνέχεια, ωστόσο, ήταν αυτή που προκάλεσε τον μεγαλύτερο θόρυβο.

«Όταν κάποιος δεν το αντέχει, χρησιμοποιεί μέσα μεταφοράς», είπε, προσθέτοντας: «Αν δεν αντέχεις να δώσεις 10 ευρώ βενζίνη για να πας και να έρθεις στη δουλειά σου, τα χρησιμοποιείς». Παράλληλα υποστήριξε ότι τα μέσα μαζικής μεταφοράς έχουν εκσυγχρονιστεί και ότι δεν έχει αυξηθεί η κίνησή τους.

Η αποστροφή αυτή μεταφέρθηκε γρήγορα από τα τηλεοπτικά πάνελ και τα sites στα πολιτικά επιτελεία, καθώς εκλήφθηκε ως μια λογική του τύπου «αν δεν μπορείς να πληρώσεις, άλλαξε τρόπο μετακίνησης», σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος καυσίμων αποτελεί κεντρικό πρόβλημα για νοικοκυριά και εργαζόμενους.

Η κριτική της αντιπολίτευσης ήταν ότι ο εργαζόμενος δεν επιλέγει κατ’ ανάγκην το αυτοκίνητο επειδή «αντέχει» τη βενζίνη, αλλά επειδή η εργασία, ο τόπος κατοικίας, το ωράριο ή η έλλειψη επαρκούς συγκοινωνιακής σύνδεσης μπορεί να μην του επιτρέπουν διαφορετική επιλογή.

Η ΕΛ.Α.Σ. και το «σύγχρονο παντεσπάνι»

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η αντίδραση της ΕΛ.Α.Σ., με την αναπληρώτρια εκπρόσωπο Τύπου Άννα Παπαδοπούλου να χαρακτηρίζει τη δήλωση μια σύγχρονη εκδοχή του «αν δεν έχουν ψωμί, ας φάνε παντεσπάνι».

Το πολιτικό μήνυμα της ΕΛ.Α.Σ. ήταν ότι οι γεμάτοι δρόμοι δεν σημαίνουν ότι οι πολίτες κάνουν βόλτες ή ότι περισσεύουν χρήματα. «Οι δρόμοι είναι γεμάτοι γιατί οι πολίτες πρέπει να πάνε στη δουλειά τους», υποστήριξε, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι αντί να αντιμετωπίσει την ακρίβεια εγκαλεί τους πολίτες που δυσκολεύονται να πληρώσουν τα καύσιμα.

Η ίδια χαρακτήρισε τη δήλωση «κυνισμό και αλαζονεία της εξουσίας», προσδίδοντας στην υπόθεση σαφώς ευρύτερη πολιτική διάσταση.

ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ: «Μειώστε τώρα τον ΕΦΚ»

Το ΠΑΣΟΚ επιχείρησε να μεταφέρει τη συζήτηση από το επικοινωνιακό επίπεδο στην ουσία της πολιτικής για τα καύσιμα. Ο Παύλος Χρηστίδης επανέφερε την πρόταση για μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα έχει από τους υψηλότερους ΕΦΚ στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το ΠΑΣΟΚ έχει κοστολογήσει την προσωρινή μείωση στα περίπου 300 εκατ. ευρώ, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για παρέμβαση που θα μπορούσε να προσφέρει άμεση ανακούφιση στους πολίτες.

Από την πλευρά του, ο γραμματέας της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ Νίκος Παππάς μίλησε για «γραμμή Κουλκουδίνα», υποστηρίζοντας ότι το κυβερνητικό σκεπτικό μετατρέπεται σε «αφού οδηγείτε, άρα έχετε, άρα πληρώστε». Παράλληλα επανέφερε την πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για μείωση του ΕΦΚ.

Το δεύτερο κύμα: «Δεν είπα αυτό – με διαστρέβλωσαν»

Μπροστά στις αντιδράσεις, ο Κουλκουδίνας επανήλθε με διευκρινιστική δήλωση, καταγγέλλοντας «συνειδητή προσπάθεια διαστρέβλωσης» των όσων είχε πει.

Υποστήριξε ότι ορισμένα μέσα ενημέρωσης «απομόνωσαν μεμονωμένες φράσεις», αποσιωπώντας την υπόλοιπη επιχειρηματολογία του για την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας και τα κυβερνητικά μέτρα.

Παράλληλα αρνήθηκε ότι είπε πως η κυβέρνηση δεν μειώνει τον ΕΦΚ επειδή υπάρχει κίνηση στους δρόμους, χαρακτηρίζοντας αυτή την ερμηνεία «εντελώς ψευδές αφήγημα» και «φθηνή μικροπολιτική εκμετάλλευση».

Ωστόσο, το ενδιαφέρον είναι ότι στη διευκρίνισή του δεν αποσύρει την επίμαχη αναφορά στα 10 ευρώ. Αντίθετα, επανέρχεται στην ίδια λογική: ότι η εικόνα της κυκλοφορίας δείχνει πως μέχρι στιγμής οι πολίτες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τα αυτοκίνητά τους και ότι όποιος δεν μπορεί να αντέξει το κόστος μπορεί να χρησιμοποιήσει τα ΜΜΜ.

Και δεύτερη τηλεοπτική εμφάνιση – η «ανασκευή» που δεν έσβησε τη φωτιά

Το θέμα δεν έκλεισε με τη γραπτή δήλωση. Ο Κουλκουδίνας επανήλθε και τηλεοπτικά, επιχειρώντας να εξηγήσει τη θέση του.

Σύμφωνα με τη νεότερη τοποθέτησή του, αυτό που ήθελε να πει ήταν ότι οι πολίτες προς το παρόν αντέχουν τις αυξήσεις και συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τα αυτοκίνητά τους, αλλά την ίδια ώρα υπάρχουν κοινωνικές ομάδες, ιδιαίτερα στη βόρεια Ελλάδα, που μπορεί να αντιμετωπίσουν σοβαρό πρόβλημα με το κόστος θέρμανσης.

Όμως ακόμη και σε αυτή τη δεύτερη εκδοχή επανέλαβε το επίμαχο παράδειγμα: εάν κάποιος δεν διαθέτει τα χρήματα για τα περίπου 10 ευρώ ημερησίως, μπορεί να χρησιμοποιήσει τα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Έτσι, η προσπάθεια περιορισμού της ζημιάς δεν εξαφάνισε την αρχική δήλωση. Αντίθετα, δημιούργησε έναν δεύτερο κύκλο συζήτησης για το κατά πόσο επρόκειτο πράγματι για διαστρέβλωση ή για προσπάθεια αλλαγής της πολιτικής ανάγνωσης μιας φράσης που ειπώθηκε αυτούσια.

Το timing με τη Ντόρα και το «καμπανάκι» μέσα στη ΝΔ

Και εδώ βρίσκεται το πολιτικό παρασκήνιο της υπόθεσης.

Μόλις μία ημέρα πριν από το ξέσπασμα της υπόθεσης Κουλκουδίνα, η Ντόρα Μπακογιάννη είχε επανέλθει δημόσια στην κριτική της για τις συμπεριφορές κυβερνητικών στελεχών, μιλώντας για «καβαλημένα καλάμια» και υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση αδικείται από αλαζονικές συμπεριφορές. Είχε μάλιστα επισημάνει ότι δεν ήταν η πρώτη φορά που χρησιμοποιούσε αυτή την έκφραση.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η παρέμβαση Μπακογιάννη δεν έμεινε χωρίς απάντηση από το κυβερνητικό στρατόπεδο. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης κλήθηκε να σχολιάσει τις δηλώσεις της, ενώ ο Μάκης Βορίδης επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους, λέγοντας ότι φαινόμενα αλαζονείας δεν έχουν υποπέσει στην αντίληψή του και ότι η Ντόρα μιλά «από αγάπη».

Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι δηλώσεις του Κουλκουδίνα έμοιασαν να λειτουργούν ως επιβεβαίωση ακριβώς του προβλήματος που είχε περιγράψει η πρώην υπουργός: της εικόνας μιας κυβέρνησης που κινδυνεύει να εμφανίζεται αποκομμένη από τις καθημερινές δυσκολίες των πολιτών.

Δεν είναι τυχαίο ότι η υπόθεση σχολιάστηκε και ως μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για τον «κακό εαυτό» της ΝΔ, την αλαζονεία και την απόσταση από την κοινωνία.

Η Μαρία Συρεγγέλα πάντως ουσιαστικά άδειασε τον βουλευτή της ΝΔ για την επίμαχη δήλωση: «Το θέμα της ακρίβειας πονάει» είπε χαρατηριστικά.

Η αμηχανία στη ΝΔ και το πολιτικό κόστος

Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή η ακρίβεια παραμένει ένα από τα πλέον ευαίσθητα πολιτικά μέτωπα για την κυβέρνηση. Σε αυτό το περιβάλλον, μια δήλωση που μπορεί να αποτυπωθεί εύκολα ως «δεν έχεις 10 ευρώ για βενζίνη; Πάρε το λεωφορείο» έχει πολύ μεγαλύτερη επικοινωνιακή δυναμική από μια συνηθισμένη αντιπαράθεση για τον ΕΦΚ.

Και το πρόβλημα για το Μέγαρο Μαξίμου δεν είναι μόνο τι ακριβώς εννοούσε ο Κουλκουδίνας. Είναι ότι η φράση μπορεί να χρησιμοποιηθεί πολιτικά ως σύμβολο μιας αντίληψης για την κοινωνία, την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί να πείσει ότι αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει το αυξημένο κόστος ζωής.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μιλώντας την ΕΡΤ υποστήριξε ότι η δήλωση παρουσιάστηκε αποσπασματικά.

Υποστήριξε, ακόμη, ότι ο κ. Κουλκουδίνας «και απόλυτη κατανόηση για την κατάσταση έδειξε και ζήτησε να στηριχθούν όσο παραπάνω γίνεται οι πολίτες».