Ενεργειακή φτώχεια: Δυσοίωνα τα στοιχεία για την Ελλάδα-Το Social Climate Plan δεν μοιάζει αρκετό
✨Το 2025, το 18,1% των Ελλήνων δήλωσε αδυναμία να διατηρήσει το σπίτι του ζεστό, ποσοστό διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
✨Η ενεργειακή φτώχεια περιλαμβάνει πλέον και τη δυσκολία ψύξης το καλοκαίρι, με το 26% των ευρωπαϊκών νοικοκυριών να μην αντέχουν το κόστος κλιματισμού.
✨Μόλις το 9,5% των ελληνικών κατοικιών είχε ενεργειακή αναβάθμιση την τελευταία πενταετία, ενώ το νέο Social Climate Plan προβλέπει επενδύσεις ύψους 4,77 δισ. ευρώ έως το 2032.
✨Στόχος είναι η ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών και η στήριξη 460.000 ευάλωτων νοικοκυριών, με την ενεργειακή φτώχεια να παραμένει σημαντική κοινωνική ανισότητα.
Φθινοπώριασε πια και ο νους όλων μας στράφηκε στην εξής σκέψη: Πως θα ζεστάνουμε τα σπίτια με το πετρέλαιο θέρμανσης στα ύψη και τις θερμοκρασίες να πέφτουν τόσο νωρίς; Λογική η σκέψη, λογική και η αγωνία, πρέπει να ξέρουμε όμως ότι οι Έλληνες και οι Ευρωπαίοι πλέον προβληματίζονται όχι μόνο το χειμώνα αλλά όλες τις εποχές του έτους. Διότι η ενεργειακή φτώχεια περιλαμβάνει πια και την πράξη της ψύξης.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Το 2025, το 18,1% του πληθυσμού στην Ελλάδα δήλωσε ότι δεν μπορούσε να διατηρήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό, έναντι 8,8% στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ελλάδα βρισκόταν έτσι μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη.
Το αντίστοιχο ποσοστό το 2024 ήταν 19%, γεγονός που δείχνει μια μικρή βελτίωση, αλλά από ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο.
Ενεργειακή φτώχεια
Η εικόνα όμως γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν η συζήτηση μετατοπίζεται από τη θέρμανση στην ψύξη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει πλέον ρητά τη θερινή ενεργειακή φτώχεια ως αναδυόμενο πρόβλημα.
Σύμφωνα με έκθεση του Energy Poverty Advisory Hub, το 2022 περίπου 26% των ευρωπαϊκών νοικοκυριών δήλωναν ότι δεν μπορούσαν να διατηρήσουν το σπίτι τους σε άνετη θερμοκρασία το καλοκαίρι, ποσοστό που έφτανε σχεδόν το 35% στα νοικοκυριά με τα χαμηλότερα εισοδήματα.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο λογαριασμός του ηλεκτρικού ρεύματος. Είναι και το ίδιο το κτίριο. Ένα παλιό διαμέρισμα χωρίς επαρκή μόνωση, με παλιά κουφώματα και υψηλές ανάγκες θέρμανσης και ψύξης σίγουρα απαιτεί περισσότερη ενέργεια για να φτάσει στην ίδια θερμική άνεση με ένα ενεργειακά αναβαθμισμένο σπίτι.
Και αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: τα νοικοκυριά με μικρότερο διαθέσιμο εισόδημα έχουν συχνά λιγότερη δυνατότητα να επενδύσουν στην ενεργειακή αναβάθμιση του σπιτιού τους, ενώ ταυτόχρονα είναι περισσότερο εκτεθειμένα στο κόστος της ενέργειας.
Τα στοιχεία για τις ανακαινίσεις δείχνουν αυτή την ανισότητα. Το 2025 μόλις 9,5% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε κατοικία στην οποία είχε γίνει ενεργειακή βελτίωση την προηγούμενη πενταετία, έναντι 23,9% στην ΕΕ.
Οι παρεμβάσεις που καταγράφονται περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων θερμομόνωση, αντικατάσταση μονών υαλοπινάκων με διπλά ή τριπλά τζάμια και αποδοτικότερα συστήματα θέρμανσης.
Ελληνικό Social Climate Plan
Το πρόβλημα έχει πλέον αποκτήσει και μεγάλη δημοσιονομική διάσταση.
Στις 27 Αυγούστου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το ελληνικό Social Climate Plan, συνολικού ύψους 4,77 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026–2032. Από αυτά, 3,58 δισ. προέρχονται από το ευρωπαϊκό Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και 1,19 δισ. από την Ελλάδα.
Ουσιαστικά μιλάμε για τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα θα αξιοποιήσει το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο της ΕΕ. Το Ταμείο δημιουργήθηκε ενόψει του νέου συστήματος ETS2, δηλαδή της επέκτασης της τιμολόγησης άνθρακα στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται για κτίρια και οδικές μεταφορές. Το ETS2 αναμένεται να λειτουργήσει από το 2028.
Το σχέδιο θεωρεί ότι περίπου 1,76 εκατομμύρια νοικοκυριά ζουν σε ενεργειακά μη αποδοτικές κατοικίες και είναι ευάλωτα στις αυξήσεις του ενεργειακού κόστους.
Στόχος είναι, μεταξύ άλλων, να αναβαθμιστούν ενεργειακά 62.000 κατοικίες, ενώ προβλέπονται συνολικά 280.000 αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες σε κατοικίες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι έως το 2032 περίπου 460.000 ευάλωτα νοικοκυριά θα έχουν βγει από την ενεργειακή φτώχεια.
Η λογική είναι ότι αφού η πράσινη μετάβαση μπορεί να αυξήσει το κόστος θέρμανσης και μετακίνησης για ορισμένα νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις, άρα ένα μέρος των πόρων από την τιμολόγηση άνθρακα επιστρέφει στην κοινωνία με επενδύσεις και ενισχύσεις.
Το ενδιαφέρον, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στα δισεκατομμύρια που πρόκειται να διατεθούν, αλλά στο ερώτημα ποιοι θα μπορέσουν τελικά να επωφεληθούν από αυτά. Γιατί η ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα δεν είναι πλέον μόνο η αδυναμία να ανάψει κάποιος το καλοριφέρ τον Ιανουάριο. Είναι και η αδυναμία να λειτουργήσει το κλιματιστικό τον Ιούλιο.
Σε μια χώρα όπως η δική μας στην οποία η θερμοκρασία ανεβαίνει και ταυτόχρονα ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στο κόστος ενέργειας, το σπίτι μετατρέπεται σταδιακά σε έναν ακόμη δείκτη κοινωνικής ανισότητας.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει η ενέργεια. Είναι ποιος έχει τη δυνατότητα να ζει μέσα σε ένα σπίτι που τον προστατεύει από αυτήν.
Ειρήσθω εν παρόδω, το πρόγραμμα προβλέπει 2.350 νέες κατοικίες μηδενικών εκπομπών και ακόμη 450 κατοικίες μέσω ανακαίνισης δημόσιων κτιρίων, δηλαδή συνολικά 2.800 κοινωνικές κατοικίες στο σύνολο. Είναι όμως αρκετές; Σε καμία περίπτωση είναι η απάντηση.
SiteDesign