Πώς θα λειτουργεί ο “κουμπαράς” για τα παιδιά που ανακοίνωσε ο Μητσοτάκης

Μια από τις πιο φιλόδοξες και ταυτόχρονα πιο σύνθετες παρεμβάσεις του δημογραφικού πακέτου που παρουσίασε χθες ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη ΔΕΘ είναι ο νέος «Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά». Ένας ατομικός αποταμιευτικός λογαριασμός για κάθε παιδί, στον οποίο το κράτος θα συμμετέχει ισόποσα με τους γονείς.

Η βασική σύλληψη είναι απλή, αλλά οικονομικά ισχυρή. Για κάθε ευρώ που θα καταθέτει η οικογένεια, το Δημόσιο θα προσθέτει άλλο ένα, μέχρι ενός ετήσιου ανώτατου ορίου. Στόχος είναι το παιδί να φτάνει στα 18 του χρόνια έχοντας στη διάθεσή του ένα σημαντικό αρχικό κεφάλαιο, το οποίο, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της ΔΕΘ, μπορεί να ξεπεράσει τις 60.000 ευρώ. 

Πρόκειται ουσιαστικά για μια διαφορετική μορφή κοινωνικής πολιτικής. Αντί το κράτος να περιορίζεται σε ένα επίδομα που καταναλώνεται άμεσα, επιχειρεί να δημιουργήσει ένα κεφάλαιο που θα χτίζεται επί χρόνια και θα παραδίδεται στο παιδί στην αφετηρία της ενήλικης ζωής του.

Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η καινοτομία αλλά και το μεγάλο στοίχημα του μέτρου. Ο «κουμπαράς» δεν σχεδιάζεται ως μια ακόμη οικογενειακή παροχή, αλλά ως μηχανισμός μακροχρόνιας αποταμίευσης με κρατική μόχλευση.

Ένα ευρώ οι γονείς, ένα ευρώ το κράτος

Με βάση όσα έχουν ανακοινωθεί, στο νέο μηχανισμό θα μπορούν να ενταχθούν παιδιά από τη γέννησή τους και μέχρι την ηλικία των δύο ετών. Οι γονείς θα μπορούν να καταθέτουν έως 1.200 ευρώ ετησίως στον ατομικό λογαριασμό του παιδιού και το κράτος θα καταθέτει ισόποσο ποσό. 

Αυτό σημαίνει ότι στην πλήρη αξιοποίηση του μέτρου, μια οικογένεια που βάζει 1.200 ευρώ σε έναν χρόνο δεν θα βλέπει τον κουμπαρά να αυξάνεται κατά 1.200 αλλά κατά 2.400 ευρώ.

Σε μηνιαία βάση, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο εύγλωττη. Εάν οι γονείς αποταμιεύουν κατά μέσο όρο 100 ευρώ τον μήνα, το κράτος θα προσθέτει άλλα 100 ευρώ. Έτσι, 1.200 ευρώ οικογενειακής αποταμίευσης μετατρέπονται σε 2.400 ευρώ ετησίως για το παιδί.

Αν, αντίστοιχα, μια οικογένεια μπορεί να βάλει μόνο 600 ευρώ μέσα στη χρονιά, η κρατική συνεισφορά –με βάση τη λογική της ισόποσης συμμετοχής που ανακοινώθηκε– θα είναι άλλα 600 ευρώ. Ο λογαριασμός θα αυξάνεται δηλαδή κατά 1.200 ευρώ.

Η φιλοσοφία του μέτρου είναι επομένως διαφορετική από μια οριζόντια κρατική επιδότηση. Κι αυτό διότι η κρατική συμμετοχή ενεργοποιείται από την αποταμίευση της ίδιας της οικογένειας.

Αυτό από μόνο του δημιουργεί ένα ισχυρό κίνητρο αποταμίευσης, καθώς στην πράξη το κράτος διπλασιάζει –μέχρι το πλαφόν– το ποσό που επιλέγουν να βάλουν στην άκρη οι γονείς.

Το πλαφόν θα μεγαλώνει όσο μεγαλώνει και το παιδί

Το ανώτατο ποσό των 1.200 ευρώ δεν θα μείνει σταθερό επί 18 χρόνια. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσιάστηκε χθες στη ΔΕΘ, το όριο θα αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία. 

Εφόσον η αύξηση εφαρμοστεί με τον απλούστερο τρόπο πάνω στο αρχικό πλαφόν, το μέγιστο ποσό της ετήσιας γονικής κατάθεσης θα μπορούσε να κινηθεί ενδεικτικά από τα 1.200 ευρώ στα 1.320 ευρώ μετά την πρώτη πενταετία, στα 1.452 ευρώ μετά τη δεύτερη και περίπου στα 1.597 ευρώ μετά την τρίτη.

Και επειδή το κράτος θα ακολουθεί ισόποσα κάθε καταβολή, η συνολική ετήσια εισροή στον λογαριασμό θα μπορούσε αντίστοιχα να διαμορφώνεται στα 2.400, 2.640, 2.904 και περίπου 3.194 ευρώ.

Αυτό είναι και το σημείο που αρχίζει να εξηγεί γιατί ο κυβερνητικός σχεδιασμός μιλά για έναν λογαριασμό που μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικό περιουσιακό απόθεμα.

Τι δείχνει η αριθμητική του «κουμπαρά»

Υπάρχει, πάντως, μία κρίσιμη λεπτομέρεια που θα πρέπει να αποσαφηνιστεί στην τελική νομοθέτηση.

Με μια αυστηρά αριθμητική προσέγγιση των όσων έχουν μέχρι στιγμής ανακοινωθεί, αν μια οικογένεια καταβάλλει κάθε χρόνο το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσό και το κράτος το διπλασιάζει, ενώ το πλαφόν αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία, οι συνολικές καταθέσεις γονέων και Δημοσίου σε 18 χρόνια διαμορφώνονται περίπου στα 49.300 ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται αποδόσεις.

Συνεπώς, για να ξεπεράσει ο λογαριασμός τις 60.000 ευρώ στα 18, όπως ανακοινώθηκε, χρειάζεται να υπάρχει και ένας επιπλέον μηχανισμός συσσώρευσης – κατά πάσα πιθανότητα απόδοση ή κεφαλαιοποίηση των χρημάτων – ή διαφορετική τεχνική εφαρμογή της αύξησης των ορίων. Η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη δημοσιοποιήσει όλες τις λεπτομέρειες για το πώς ακριβώς προκύπτει το τελικό ποσό των 60.000 ευρώ. 

Η διάκριση είναι σημαντική. Μέχρι στιγμής έχει ανακοινωθεί η «συμπλευση» κράτους και γονέων, το αρχικό όριο των 1.200 ευρώ, η αναπροσαρμογή του ανά πενταετία και ο στόχος των 60.000 ευρώ. Δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί επισήμως εάν τα χρήματα θα τοποθετούνται σε απλό αποταμιευτικό προϊόν, σε επενδυτικό λογαριασμό, σε ειδικό κρατικό όχημα ή σε κάποιο μικτό σχήμα.

Το πού θα επενδύονται, λοιπόν, τα χρήματα ίσως αποτελεί το σημαντικότερο τεχνικό ζήτημα που θα πρέπει να απαντηθεί.

Η λέξη «κουμπαράς» παραπέμπει σε έναν ατομικό λογαριασμό, αλλά από μόνη της δεν αποσαφηνίζει τον τρόπο διαχείρισης των χρημάτων. Εάν ο στόχος είναι η συσσώρευση κεφαλαίου σε ορίζοντα 18 ετών, ο τρόπος με τον οποίο θα «δουλεύουν» τα ποσά μέσα στον λογαριασμό θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το τελικό όφελος.

Θα πρέπει επομένως να ξεκαθαριστεί αν θα υπάρχει εγγυημένο κεφάλαιο, αν θα προβλέπεται κάποια ελάχιστη απόδοση, ποιος θα διαχειρίζεται τις καταθέσεις, αν θα υπάρχει επενδυτικό ρίσκο και ποιος θα το αναλαμβάνει.

Υπάρχει ήδη στην ελληνική οικονομία η λογική των ατομικών κεφαλαιοποιητικών λογαριασμών μέσω του ΤΕΚΑ, όπου οι εισφορές των νέων ασφαλισμένων συσσωρεύονται και επενδύονται στον ατομικό τους «κουμπαρά». Πρόκειται όμως για εντελώς διαφορετικό θεσμό, που αφορά την επικουρική ασφάλιση και όχι το νέο παιδικό αποταμιευτικό πρόγραμμα. 

Άρα δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι ο «Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά» θα ακολουθήσει το ίδιο μοντέλο. Η σύγκριση είναι χρήσιμη μόνο για να δείξει ότι το ελληνικό Δημόσιο διαθέτει ήδη εμπειρία στη λειτουργία ατομικών κεφαλαιοποιητικών λογαριασμών.

Ποιος πραγματικά θα μπορεί να φτάσει τις 60.000 ευρώ

Το ανώτατο ποσό των 60.000 ευρώ δεν πρέπει να διαβαστεί ως ένα ποσό που θα δίνεται αυτομάτως σε κάθε παιδί. Είναι δυνητικό τελικό κεφάλαιο, το οποίο προϋποθέτει ότι οι γονείς θα συμμετέχουν συστηματικά στον μηχανισμό και, προφανώς, ότι θα αξιοποιούν σε μεγάλο βαθμό τα ετήσια όρια.

Μια οικογένεια που καταθέτει το μέγιστο ποσό θα αντλεί και τη μέγιστη κρατική συμμετοχή. Μια οικογένεια που αποταμιεύει λιγότερα θα εισπράττει αναλογικά μικρότερη κρατική συνεισφορά.

Επομένως, ο «κουμπαράς» έχει διπλή όψη. Από τη μία προσφέρει εξαιρετικά ισχυρό κίνητρο, αφού το κράτος ουσιαστικά διπλασιάζει την οικογενειακή αποταμίευση. Από την άλλη, το τελικό όφελος συνδέεται αναπόφευκτα και με την οικονομική δυνατότητα των γονέων να βάζουν χρήματα στην άκρη επί σειρά ετών.

Αυτό καθιστά κρίσιμο το ερώτημα εάν στην τελική μορφή του μέτρου θα προβλεφθεί κάποια ελάχιστη κρατική κατάθεση ανεξάρτητα από την εισφορά των γονέων, ειδικά για οικογένειες χαμηλού εισοδήματος. Τέτοια πρόβλεψη δεν περιλαμβάνεται μέχρι στιγμής στις ανακοινωμένες λεπτομέρειες.

Μεταξύ των θεμάτων που αναμένεται να αποσαφηνιστούν επίσης είναι το πότε ακριβώς θα ανοίγει ο λογαριασμός, αν η συμμετοχή των γονέων θα είναι απολύτως προαιρετική, ποιος φορέας θα διαχειρίζεται τα χρήματα, πώς θα υπολογίζονται οι αποδόσεις, εάν θα επιτρέπεται πρόωρη ανάληψη σε ειδικές περιστάσεις, ποια θα είναι η φορολογική μεταχείριση του κεφαλαίου και αν θα υπάρχουν εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια συμμετοχής.

Οι λεπτομέρειες αυτές θα κρίνουν πόσες οικογένειες θα μπορέσουν στην πράξη να αξιοποιήσουν πλήρως το μέτρο και πόσο κοντά θα φτάσει ο πραγματικός «κουμπαράς» κάθε παιδιού στον στόχο των 60.000 ευρώ.

Σε κάθε περίπτωση σε ηλικία 18 ετών, ένα ποσό της τάξης των 60.000 ευρώ μπορεί να λειτουργήσει ως κεφάλαιο εκκίνησης για πανεπιστημιακές σπουδές, μεταπτυχιακή εκπαίδευση, πρώτη κατοικία ή ένα επαγγελματικό ξεκίνημα. 

Ακριβώς γι’ αυτό ο νέος θεσμός μπορεί να αποδειχθεί μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις του δημογραφικού πακέτου της ΔΕΘ, αλλά και μία από τις πιο απαιτητικές στην εφαρμογή.