Μλάντιτς: Ποιος ήταν ο “χασάπης της Βοσνίας”–Γιατί τα εγκλήματα που έκανε, δεν θα ξεχαστούν

Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο άλλοτε ισχυρός άνδρας και στρατιωτικός ηγέτης των Σερβοβόσνιων κατά τον πόλεμο της Βοσνίας, έμεινε στην ιστορία ως μία από τις πιο σκοτεινές μορφές των πολέμων της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Το όνομά του συνδέθηκε με μία από τις πιο σκοτεινές περιόδους μεταξύ 1992-95. Η καταδίκη του επικυρώθηκε το 2021 και έμεινε γνωστός και ως «ο χασάπης της Βοσνίας».

Το όνομά του συνδέθηκε πάνω απ’ όλα με τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995. Μετά την κατάληψη της πόλης από τις δυνάμεις των Σερβοβόσνιων, περίπου 25.000 Βόσνιοι Μουσουλμάνοι, κυρίως γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι, οδηγήθηκαν βίαια μακριά από την περιοχή. Την ίδια ώρα, άνδρες και αγόρια διαχωρίστηκαν από τις οικογένειές τους. Χιλιάδες από αυτούς δολοφονήθηκαν συστηματικά τις επόμενες ημέρες. Οι νεκροί ξεπέρασαν τους 8.000.

Οι μαζικές εκτελέσεις πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικά σημεία. Στην Κράβιτσα, περίπου 1.000 άοπλοι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι εκτελέστηκαν σε αποθήκη, ενώ στο στρατιωτικό αγρόκτημα Μπράνιεβο εκτελέστηκαν ακόμη 1.000 έως 1.200 άνθρωποι. Στην Πίλιτσα, περίπου 500 άνδρες και δύο γυναίκες έχασαν επίσης τη ζωή τους. Ανάμεσα στα θύματα υπήρχαν ανήλικοι και ηλικιωμένοι.

Ακολούθησε προσπάθεια απόκρυψης των εγκλημάτων.

Πτώματα εκταφιάστηκαν από ομαδικούς τάφους και μεταφέρθηκαν σε άλλες, πιο απομακρυσμένες τοποθεσίες, σε μια προσπάθεια να κρυφτούν τα ίχνη των μαζικών δολοφονιών.

Ο Μλάντιτς συνδέθηκε επίσης άμεσα με την πολιορκία του Σαράγεβο, η οποία διήρκεσε από το 1992 έως το 1995. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι δυνάμεις των Σερβοβόσνιων πραγματοποίησαν εσκεμμένη εκστρατεία βομβαρδισμών και πυρών ελεύθερων σκοπευτών εναντίον αμάχων, με σκοπό την τρομοκράτηση του πληθυσμού. Κατά τη διάρκεια της 43μηνης πολιορκίας, περίπου 10.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν.

Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά εγκλήματα ήταν η επίθεση στην αγορά Μαρκάλε, στο Σαράγεβο, στις 5 Φεβρουαρίου 1994. Ένα βλήμα έπληξε την πολυσύχναστη αγορά, σκοτώνοντας 68 ανθρώπους και τραυματίζοντας περισσότερους από 140. Σχεδόν όλα τα θύματα ήταν άμαχοι, μεταξύ των οποίων γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι.

Τα εγκλήματα δεν περιορίστηκαν στη Σρεμπρένιτσα και το Σαράγεβο. Το δικαστήριο διαπίστωσε την ύπαρξη κοινού εγκληματικού σχεδίου για τη μόνιμη απομάκρυνση Βόσνιων Μουσουλμάνων και Κροατών από περιοχές που διεκδικούσαν οι Σερβοβόσνιοι. Οι μέθοδοι περιλάμβαναν διώξεις, δολοφονίες, εξόντωση, βίαιες μετακινήσεις και απελάσεις.

Στα στρατόπεδα κράτησης, οι κρατούμενοι αντιμετώπισαν ακραίες συνθήκες. Το ICTY κατέγραψε πείνα, έλλειψη νερού, σοβαρό υποσιτισμό, ανεπαρκείς συνθήκες υγιεινής, ξυλοδαρμούς και βασανισμούς, ενώ καταγράφηκαν και περιστατικά βιασμών και σεξουαλικής βίας. Στη Φότσα, γυναίκες και κορίτσια, ορισμένα μόλις 12 ετών, υπέστησαν επανειλημμένους βιασμούς.

Ακόμη και προσωπικό του ΟΗΕ χρησιμοποιήθηκε ως όμηρος. Μάλιστα, το δικαστήριο έκρινε ότι εκατοντάδες στρατιωτικοί παρατηρητές και μέλη της UNPROFOR συνελήφθησαν και κρατήθηκαν από τις δυνάμεις των Σερβοβόσνιων, ορισμένοι δεμένοι ή αλυσοδεμένοι. Στόχος ήταν να χρησιμοποιηθούν ως ανθρώπινη ασπίδα και μέσο πίεσης προς το ΝΑΤΟ ώστε να σταματήσουν οι αεροπορικές επιδρομές.

Το ICTY έκρινε ότι ο Μλάντιτς είχε ηγετικό και σοβαρό ρόλο σε τέσσερα κοινά εγκληματικά σχέδια: την εκδίωξη μη Σέρβων από περιοχές της Βοσνίας, την τρομοκράτηση του πληθυσμού του Σαράγεβο, την εξόντωση των Βόσνιων Μουσουλμάνων της Σρεμπρένιτσα και την ομηρεία προσωπικού του ΟΗΕ.

Γι’ αυτό και η καταδίκη του δεν αφορούσε ένα μεμονωμένο έγκλημα, αλλά ένα ευρύτερο σύστημα εγκλημάτων που διαπράχθηκαν στη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας. Η Σρεμπρένιτσα, με τους χιλιάδες άνδρες και αγόρια που δολοφονήθηκαν επειδή ήταν Βόσνιοι Μουσουλμάνοι, παραμένει το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο αυτής της θηριωδίας.

Τα εγκλήματα αυτά δεν θα ξεχαστούν ποτέ όχι μόνο εξαιτίας του αριθμού των θυμάτων, αλλά και επειδή μέχρι σήμερα οικογένειες ακόμη αναζητούν τα ίχνη των δικών τους ανθρώπων. Οι μνήμες των επιζώντων αποτελούν διαρκή υπενθύμιση μιας από τις μεγαλύτερες τραγωδίες που γνώρισε η Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.