Η “δίκη του αιώνα” κατά του Instagram και του Facebook- Η Meta αντιμέτωπη με αγωγές 200 δισ.$!- Κατηγορείται ότι εθίζει σκοπίμως τους χρήστες

Ο εμπνευστής και ιδιοκτήτης της Meta Μαρκ Ζάκερμπεργκ βρίσκεται αντιμέτωπος με θηριώδεις αποζημιώσεις που φθάνουν τα 200 δισ. $ σε μία δίκη που θα μπορούσε να προκαλέσει τσουνάμι εναντίον των κολοσσών της τεχνολογίας υπό την κατηγορία ότι οι πλατφόρμες (όπως το Instagram και το Facebook) έχουν σχεδιαστεί σκοπίμως εθιστικά ώστε να παρασύρουν τους νέους. Την εποχή που παγκοσμίως έχει ξεκινήσει η συζήτηση για μέτρα που θα απαγορεύουν ή θα δυσκολεύουν την πρόσβαση των ανηλίκων η εξέλιξη μπορεί να σημάνει πολλά. Η δίκη σηματοδοτεί μια κρίσιμη αφύπνιση της κοινωνίας, που θυμίζει τη μεταστροφή της κοινής γνώμης απέναντι στους κολοσσούς της καπνοβιομηχανίας πριν από 30 χρόνια.

Όπως αποκαλύπτει η Le Monde, η Meta είχε ενημερωθεί επανειλημμένα για τη ζημιά που κάνουν σε παιδιά και εφήβους το Facebook και το Instagram αλλά δεν έκανε τίποτα, για να μην μειωθούν τα κέρδη της από τα διαφημιστικά έσοδα, κατέθεσε ο Αρτ. Μπεζάρ, επί οκτώ συναπτά έτη μηχανικός ασφαλείας της Meta.

Η δίκη άρχισε προχτές στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας και θα έχει διάρκεια. Εναντίον της εταιρείας του Μ. Ζάκερμπεργκ έχουν στραφεί 29 πολιτείες των ΗΠΑ και διεκδικούν αποζημιώσεις ύψους 200 δισ. δολ., κατηγορώντας την ότι σχεδίασε τις πλατφόρμες έτσι ώστε να είναι εθιστικές για παιδιά και εφήβους, γνωρίζοντας τους κινδύνους για την ψυχική τους υγεία,

Κύριο άρθρο της Le Monde

Κατηγορούμενες ότι ενισχύουν τον εθισμό των εφήβων, αποκρύπτουν τις επιβλαβείς συνέπειες των πλατφορμών τους –οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν νεαρούς χρήστες ακόμη και στην κατάθλιψη– και συλλέγουν παράνομα προσωπικά δεδομένα παιδιών, η Meta και τα κοινωνικά της δίκτυα, Instagram και Facebook, βρίσκονται αντιμέτωπα με τη σοβαρότερη μέχρι σήμερα δικαστική δοκιμασία τους. Από τις 18 Αυγούστου, στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας, 29 αμερικανικές πολιτείες έχουν στραφεί δικαστικά εναντίον της εταιρείας του Μαρκ Ζάκερμπεργκ, διεκδικώντας 200 δισ. δολάρια (περίπου 170 δισ. ευρώ) – ποσό που, σύμφωνα με τους New York Times, αντιστοιχεί στο 14% της χρηματιστηριακής της αξίας.

Πρόκειται για μια δίκη που αφορά το «μαύρο κουτί» των ίδιων των πλατφορμών και όχι το περιεχόμενο που φιλοξενούν. Όποια κι αν είναι η έκβασή της, αποτελεί μια καθοριστική στιγμή κοινωνικής αφύπνισης, συγκρίσιμη με τη μεταστροφή της κοινής γνώμης απέναντι στην καπνοβιομηχανία πριν από τρεις δεκαετίες.

Οι κατηγορίες κατά του Instagram παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες με την ομαδική αγωγή που ασκήθηκε στις ΗΠΑ το 1994 εναντίον των μεγάλων καπνοβιομηχανιών, οι οποίες κατηγορήθηκαν ότι εθίζουν εκατομμύρια καπνιστές, ενώ ταυτόχρονα αποκρύπτουν τους κινδύνους του καπνίσματος. Ακόμη και το 2004, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση διεκδικούσε 280 δισ. δολάρια, μεταξύ άλλων για την εκστρατεία που είχε ξεκινήσει η καπνοβιομηχανία ήδη από το 1950 προκειμένου να αντικρούσει τα ολοένα περισσότερα στοιχεία που συνέδεαν το κάπνισμα με σοβαρές ασθένειες.

Στο Όκλαντ, ο δικηγόρος της Meta αρνήθηκε ότι υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς τον εθισμό των νέων. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι απαγορεύει τη χρήση του Instagram από παιδιά κάτω των 13 ετών. Ωστόσο, από το 2012 έως το 2024 εγγράφηκαν 4,6 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 13 ετών στις τέσσερις πολιτείες που πρωτοστατούν στην προσφυγή – Καλιφόρνια, Κολοράντο, Νιου Τζέρσεϊ και Κεντάκι.

Οι κατηγορίες κατά της Meta παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες με την ομαδική αγωγή που είχε ασκηθεί στις ΗΠΑ το 1994 εναντίον των μεγάλων καπνοβιομηχανιών τότε, με την κατηγορία ότι εθίζουν εκατομμύρια ανθρώπους στο κάπνισμα αποκρύπτοντας τους κινδύνους και τις βλάβες που προκαλεί.

Ο όμιλος του Ζάκερμπεργκ κατέγραψε καθαρά κέρδη 68 δισ. δολαρίων επί διαφημιστικών εσόδων 228 δισ. δολαρίων το τελευταίο έτος, εν μέρει χάρη στους χρήστες ηλικίας 10 έως 12 ετών. Σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας της Meta που επικαλείται η Le Monde, κάθε εβδομάδα το 10% έως 20% των εφήβων ηλικίας 13 έως 15 ετών εκτίθεται σε βίαιο περιεχόμενο ή γυμνό. Και μόλις το 0,2% των εφήβων χρησιμοποιεί τη λειτουργία «κάνε ένα διάλειμμα» («take a break») που προωθεί η εταιρεία.

Τα στοιχεία αυτά είναι καταδικαστικά. Η πραγματικότητα είναι ότι η απληστία των ψηφιακών κολοσσών, που παρακάμπτουν τους κανόνες δεοντολογίας και την εμπορική νομοθεσία, αποτελεί απειλή. Υπονομεύει τον αρχικό σκοπό των κοινωνικών δικτύων –να βοηθούν τους νέους να επικοινωνούν με τον στενό τους κύκλο– και τον αντικαθιστά με ανώνυμες συνομιλίες που καθοδηγούνται από αλγορίθμους.

Θα ακολουθήσουν δικαστικές προσφυγές κατά του YouTube, του Snapchat και του TikTok. Και αυτό πρέπει να θεωρηθεί θετική εξέλιξη, εφόσον οδηγήσει σε καλύτερες πρακτικές. Οικογένειες, σχολεία, νοσοκομεία, αστυνομικές αρχές: οι πλατφόρμες δημιουργούν πλέον ένα «κοινό κοινωνικό βάρος», όπως επισήμανε δικαστής του Νέου Μεξικού σε άλλη υπόθεση.

Η πρόκληση της ρύθμισης των πλατφορμών αποκτά πλέον νέα διάσταση, χάρη στην αυξανόμενη πίεση της κοινής γνώμης. Η προσοχή, όμως, πρέπει ήδη να στραφεί στο επόμενο μέτωπο όσον αφορά τον κίνδυνο εθισμού των νέων: την τεχνητή νοημοσύνη. Το ChatGPT έχει λανσάρει μια «έκδοση για ηλικίες 13-17 ετών», με στόχο να περιορίσει την έκθεση των ανηλίκων σε περιεχόμενο που σχετίζεται με τον κίνδυνο αυτοκτονίας ή με το σεξουαλικό περιεχόμενο. Μένει να αποδειχθεί στην πράξη πόσο αποτελεσματική θα είναι.

Η Γαλλία, η οποία κάποτε φιλοδοξούσε να πρωτοπορεί στην προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, μένει πλέον πίσω. Η κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να ξαναγράψει τον νόμο που απαγορεύει τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 15 ετών – ένα νομοθέτημα τόσο κακοσχεδιασμένο ώστε το Συνταγματικό Συμβούλιο, η ανώτατη συνταγματική αρχή της χώρας, έκρινε ότι παραβιάζει τις ατομικές ελευθερίες και το ακύρωσε.