ΗΠΑ – Ιράν: “Καμία διαπραγμάτευση” λέει η Ουάσινγκτον, “κλειστά τα Στενά του Ορμούζ” η Τεχεράνη

Σε νέο, ιδιαίτερα επικίνδυνο σημείο φαίνεται να εισέρχονται οι σχέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, καθώς οι προσπάθειες για την επανεκκίνηση του διαλόγου οδηγούνται σε αδιέξοδο, την ώρα που η αντιπαράθεση γύρω από το Στενό του Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή συνομιλίες με την Τεχεράνη και ότι δεν έχει προγραμματιστεί νέος γύρος διαπραγματεύσεων. Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι διπλωματικές προσπάθειες για μια πιο μόνιμη συμφωνία φαίνεται να έχουν περιέλθει σε τέλμα. 

 «Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ και είναι απόλυτα αποτελεσματικός. Το στενό είναι ανοικτό και λειτουργεί. Όλες οι θαλάσσιες νάρκες έχουν αρθεί ή πυροδοτηθεί», διαβεβαίωσε χθες ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ μέσω Truth Social.

   Σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην αμερικανική πλευρά, οι συνομιλίες ανεστάλησαν. Ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ απαίτησε από τις ομάδες του να μην συνεχίσουν τον διάλογο με το Ιράν όσο αυτό το τελευταίο δεν αποδέχεται τις αμερικανικές θέσεις

Η συμφωνία του Ιουνίου δεν άντεξε

Οι δύο πλευρές είχαν καταλήξει τον Ιούνιο σε ένα προσωρινό πλαίσιο συμφωνίας, με στόχο την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης και την έναρξη διαπραγματεύσεων για μια ευρύτερη συμφωνία, μεταξύ άλλων και για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ωστόσο, η συμφωνία άρχισε σύντομα να καταρρέει, καθώς Ουάσινγκτον και Τεχεράνη αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβιάσεις των δεσμεύσεών τους. Τον Ιούλιο η αμερικανική πλευρά ανακοίνωσε ουσιαστικά το τέλος της συμφωνίας, ενώ το Ιράν στη συνέχεια ανέστειλε τη δική του συμμετοχή. 

Έκτοτε, οι προσπάθειες για επαναφορά των συνομιλιών πραγματοποιούνται κυρίως μέσω περιφερειακών διαμεσολαβητών, με χώρες όπως το Ομάν, το Κατάρ και το Πακιστάν να επιχειρούν να κρατήσουν ανοικτό έναν δίαυλο επικοινωνίας.

Το Ορμούζ στο επίκεντρο της κρίσης

Το σημαντικότερο ίσως μέτωπο της αντιπαράθεσης είναι πλέον το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου και φυσικού αερίου.

   Οι ιρανικές αρχές δεν στέλνουν το παραμικρό μήνυμα πως έχουν πρόθεση να κάνουν πίσω.

   Ο ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επέμεινε χθες πως το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει όσο η αμερικανική κυβέρνηση δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε με το λεγόμενο μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ που υπογράφτηκε από τους προέδρους των δυο χωρών. «Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία», σχολίασε μέσω X, αλλά η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, που χαρακτήρισε «μπουλούκι γελωτοποιών», δεν θα μπορέσει να βγάλει «λαγό από το καπέλο», συμπλήρωσε.

   Η συμφωνία του Ιουνίου προέβλεπε προθεσμία 60 ημερών –έληξε προχθές Δευτέρα–, ανανεώσιμη, για να γίνουν διαπραγματεύσεις ώστε να επιλυθούν όλες οι διενέξεις, καθώς και κατάπαυση του πυρός, αλλά εκτροχιάστηκε πολύ γρήγορα.

   Εξάλλου ο κ. Γαλιμπάφ θύμισε πως ανάμεσα στους ιρανικούς όρους είναι «η άρση του (αμερικανικού) ναυτικού αποκλεισμού, η άμεση αποδέσμευση των παγωμένων πόρων (του Ιράν), η άρση του πετρελαϊκού εμπάργκο» και «το τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα».

Η Τεχεράνη συνδέει το άνοιγμα του περάσματος με την εφαρμογή των όρων της προηγούμενης συμφωνίας. Σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο, μεταξύ των απαιτήσεων περιλαμβάνονται η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, η χαλάρωση των πετρελαϊκών κυρώσεων, η αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και ο τερματισμός των στρατιωτικών απειλών. 

Από την άλλη πλευρά, ο Τραμπ επιμένει ότι το Ορμούζ παραμένει ανοικτό, αν και η πραγματική ναυτιλιακή κίνηση στην περιοχή έχει περιοριστεί σημαντικά. Η διάσταση μεταξύ των δύο πλευρών ενισχύει την αβεβαιότητα για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις αγορές ενέργειας. 

Η κλιμάκωση έχει ήδη αντίκτυπο στις τιμές του πετρελαίου, καθώς οι αγορές φοβούνται ότι μια παρατεταμένη διαταραχή στη λειτουργία του Ορμούζ θα μπορούσε να περιορίσει τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.

Την Τετάρτη 19 Αυγούστου, το Brent κινήθηκε ανοδικά για τέταρτη συνεχόμενη ημέρα, φτάνοντας περίπου στα 91 δολάρια το βαρέλι, ενώ και το αμερικανικό WTI κατέγραψε άνοδο. Παράλληλα, ορισμένες ναυτιλιακές εταιρείες εξετάζουν εναλλακτικές διαδρομές για την αποφυγή των επικίνδυνων σημείων της περιοχής. 

Υπάρχει ακόμη περιθώριο για διάλογο;

Παρά τη σκληρή ρητορική, η διπλωματική πόρτα δεν θεωρείται οριστικά κλειστή. Περιφερειακές χώρες συνεχίζουν τις προσπάθειες διαμεσολάβησης, ενώ το Ομάν βρίσκεται σε ιδιαίτερα σημαντική θέση λόγω των επαφών του τόσο με την Ουάσινγκτον όσο και με την Τεχεράνη.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι δύο πλευρές εμφανίζονται να έχουν εντελώς διαφορετικές προϋποθέσεις για την επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Το Ιράν ζητά συγκεκριμένες εγγυήσεις και υποχώρηση της αμερικανικής πίεσης, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση επιδιώκει μια συμφωνία με ευρύτερες δεσμεύσεις από την Τεχεράνη. 

Έτσι, η κρίση ΗΠΑ–Ιράν βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη καμπή. Η διακοπή του επίσημου διαλόγου, η αβεβαιότητα γύρω από το Στενό του Ορμούζ και η άνοδος των τιμών ενέργειας δημιουργούν ένα εκρηκτικό σκηνικό, ενώ οι επόμενες κινήσεις της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης θα κρίνουν εάν θα υπάρξει νέα προσπάθεια διπλωματικής αποκλιμάκωσης ή περαιτέρω κλιμάκωση στην περιοχή.