Συρία: Το σκληρό παζάρι για τις ρωσικές βάσεις

Η ανακοίνωση έπεσε στη Δαμασκό σαν διπλωματική βόμβα. Ύστερα από δεκαοκτώ μήνες σκληρών διαπραγματεύσεων, η Συρία και η Ρωσία συμφώνησαν για το μέλλον των βάσεων στη Χμεϊμίμ και την Ταρτούς, των δύο στρατηγικών προγεφυρωμάτων που επί χρόνια συμβόλιζαν τη ρωσική ισχύ στην ανατολική Μεσόγειο. Επισήμως, πρόκειται για «αναδιοργάνωση» της παρουσίας της Μόσχας. Στην πράξη, η νέα συριακή ηγεσία ανακτά το αεροδρόμιο της Λαττάκειας, εμπορικές εγκαταστάσεις και την τέταρτη προβλήτα του λιμανιού της Ταρτούς. Παράλληλα, οι στρατιωτικές βάσεις θα μετατραπούν μέσα σε τρεις μήνες σε κοινά κέντρα εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Σπύρος Σιδέρης

Η ρωσική σημαία δεν υποστέλλεται μπροστά στις κάμερες, αλλά η περίοδος κατά την οποία η Μόσχα κινούνταν στη συριακή ακτή σχεδόν χωρίς έλεγχο φαίνεται να κλείνει. Πίσω από την προσεκτική διατύπωση του μνημονίου παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσα παραχώρησε η Δαμασκός για να ανακτήσει τις εγκαταστάσεις και τι εξασφάλισε ο Βλαντίμιρ Πούτιν για να κρατήσει τη Ρωσία στη Συρία;

Η Δαμασκός επιστρέφει στη συριακή ακτή

Το μνημόνιο προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις πολιτικού χαρακτήρα περνούν στη συριακή διοίκηση και θα ενταχθούν σταδιακά στο εθνικό σύστημα αερομεταφορών και λιμένων. Ο επικεφαλής της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, Ομάρ αλ Χόσρι, ανακοίνωσε την παραλαβή του διεθνούς αεροδρομίου της Λαττάκειας, ενώ ο Μάζεν Αλούς επιβεβαίωσε ότι η συριακή πλευρά ανέλαβε τους εμπορικούς χώρους της Ταρτούς, μαζί με τις αποθήκες και τις συναφείς εγκαταστάσεις.

Ο υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ Χασάν αλ Σαϊμπανί περιόδευσε στα σημεία που περιλαμβάνονται στη συμφωνία. Οι εικόνες της επίσκεψης είχαν σαφή πολιτική στόχευση: η νέα εξουσία ήθελε να δείξει ότι η συριακή κυριαρχία δεν αποτελεί πλέον σύνθημα διαπραγμάτευσης, αλλά επιστρέφει στο έδαφος. Η επίσημη ανακοίνωση κάνει λόγο για διαφορετική φάση στις σχέσεις των δύο χωρών.

Τι χάνει και τι διασώζει η Ρωσία

Για τη Μόσχα, η απώλεια του αποκλειστικού ελέγχου αποτελεί στρατηγική υποχώρηση. Η Χμεϊμίμ λειτουργούσε από το 2015 ως κέντρο των ρωσικών αεροπορικών επιχειρήσεων, ενώ η Ταρτούς εξασφάλιζε πρόσβαση στη Μεσόγειο και στήριζε τις κινήσεις της Ρωσίας προς την Αφρική. Το μοντέλο αυτό περιορίζεται και οι σχετικές δραστηριότητες περνούν υπό αυστηρότερη συριακή εποπτεία.

Ο Πούτιν, πάντως, απέφυγε μια πλήρη και ταπεινωτική αποχώρηση. Η μετατροπή των βάσεων σε κοινά εκπαιδευτικά κέντρα αφήνει περιθώριο για παραμονή Ρώσων στρατιωτικών, εκπαιδευτών και τεχνικών. Οι λεπτομέρειες για το προσωπικό, τον οπλισμό και τη διοίκηση δεν έχουν δημοσιοποιηθεί — μια σιωπή που επιτρέπει σε κάθε πλευρά να παρουσιάζει τη συμφωνία με τον δικό της τρόπο. Η Ρωσία χάνει την προηγούμενη ελευθερία κινήσεων, αλλά δεν αποκόπτεται από τη συριακή ακτή.

Ο επικίνδυνος ελιγμός του Αχμέντ αλ Σαράα

Ο πρόεδρος Αχμέντ αλ Σαράα προσπαθεί να κινηθεί ανάμεσα σε αντικρουόμενα συμφέροντα. Ανοίγει διαύλους με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και τις αραβικές πρωτεύουσες, χωρίς να διαλύει τις σχέσεις με τη χώρα που στήριξε στρατιωτικά τον ανατραπέντα Μπασάρ αλ Άσαντ.

Οι επισκέψεις του αλ Σάρα στη Μόσχα, τον Οκτώβριο του 2025 και τον Ιανουάριο του 2026, δείχνουν ότι η τελική διαπραγμάτευση διεξήχθη στο ανώτατο επίπεδο. Η Δαμασκός εξακολουθεί να χρειάζεται ρωσικά ανταλλακτικά, συντήρηση οπλικών συστημάτων και τεχνική υποστήριξη. Χρειάζεται επίσης έναν δίαυλο με μια μόνιμη δύναμη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για τη Ρωσία, το ζητούμενο ήταν διαφορετικό: να αποδείξει ότι η πτώση του Άσαντ δεν διέγραψε αυτομάτως δεκαετίες πολιτικής και στρατιωτικής επιρροής.

Η σκιά του Μπασάρ αλ Άσαντ

Από το μνημόνιο απουσιάζει ένα όνομα που βαραίνει περισσότερο από τις τεχνικές του διατυπώσεις: Μπασάρ αλ Άσαντ. Ο πρώην πρόεδρος παραμένει στη Ρωσία, όπου έχει λάβει άσυλο, ενώ το ενδεχόμενο παράδοσής του εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο ευαίσθητες εκκρεμότητες στις σχέσεις των δύο χωρών.

Η Μόσχα δύσκολα θα παραδώσει έναν παλιό σύμμαχο, καθώς μια τέτοια απόφαση θα προκαλούσε ανησυχία σε κυβερνήσεις που στηρίζονται στη ρωσική προστασία. Η Δαμασκός, ωστόσο, διαθέτει πλέον ισχυρότερα διαπραγματευτικά χαρτιά: τις βάσεις, τις οικονομικές συμφωνίες και την πρόσβαση της Ρωσίας στη Μεσόγειο. Το αν το θέμα Άσαντ συζητήθηκε πίσω από κλειστές πόρτες παραμένει άγνωστο.

Οι νέες ισορροπίες στην ανατολική Μεσόγειο

Οι συνέπειες ξεπερνούν τα συριακά σύνορα. Η Τουρκία βλέπει να περιορίζεται η αυτονομία της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στα νότια της επικράτειάς της. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη παρακολουθούν μια Δαμασκό που απομακρύνεται από το προηγούμενο καθεστώς εξάρτησης, χωρίς να περνά ολοκληρωτικά στο δυτικό στρατόπεδο. Το Ισραήλ θα εξετάσει με ιδιαίτερη προσοχή πόσοι Ρώσοι θα παραμείνουν, με ποιον εξοπλισμό και υπό ποια αλυσίδα διοίκησης.

Η Συρία αποκτά μεγαλύτερο έλεγχο, πιθανές νέες πηγές εσόδων και ένα ισχυρό σύμβολο πολιτικής αυτονομίας. Η Ρωσία διατηρεί μια περιορισμένη, αλλά χρήσιμη παρουσία. Η συμφωνία αποτρέπει τη ρήξη, χωρίς να λύνει τις βαθύτερες διαφορές. Το επόμενο τρίμηνο, όταν θα αρχίσει η εφαρμογή της, θα δείξει ποιος πραγματικά κέρδισε στο τραπέζι των δεκαοκτώ μηνών.