Ρεπορτάζ libre:Τι συνέβη με το “Trust your Stars”-Ερωτήματα για το “ναυάγιο” και την κρατική αξιοπιστία

Η προ ημερών ανάρτηση του καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών για το πρόγραμμα Trust your Stars και την κρατική ασυνέπεια γύρω από αυτό συζητήθηκε, η αλήθεια είναι, εντόνως. Όχι άδικα. Ο κ. Χατζής εξέφραζε την αγανάκτησή του και καλούσε, μάλιστα, τους Ελληνες γονείς να μην κρατούν τα παιδιά τους στην Ελλάδα.

Νίκος Γιαννόπουλος

Αν και η ανάρτησή δεν εντοπίζεται πια στον προσωπικό λογαριασμό του καθηγητή Χατζή στο facebook, το θέμα που δημιούργησε παραμένει καυτό γιατί, εκτός των άλλων, έχει να κάνει με τη διαχείριση δημοσίου χρήματος.

Ο κ. Χατζής, μεταξύ άλλων, κατήγγειλε τα εξής:

“Στις 22 Ιουλίου 2025 ανακοινώθηκαν στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ τα αποτελέσματα του πιο φιλόδοξου ερευνητικού προγράμματος που προκηρύχθηκε ποτέ στην Ελλάδα. Μήνες προετοιμάζαμε την αίτησή μας, πάνω από χρόνο περιμέναμε τα αποτελέσματα και επιτέλους ανακοινώθηκαν. Και το πήραμε! Κι εμείς και άλλες 80-90 ομάδες, στελεχωμένες (σχεδόν αποκλειστικά) από νέες και νέους επιστήμονες.

Σύμφωνα με την απάντηση που βλέπετε, την ίδια ημέρα (!!!), στις 22 Ιουλίου 2025, “κατόπιν πρότασης του Υπουργείου ευθύνης [δηλαδή του Υπουργείου Παιδείας!] το εν λόγω έργο αφαιρέθηκε από το ΕΣΑΑ [Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας], λόγω αδυναμίας ολοκλήρωσής του εντός του χρονοδιαγράμματος του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

“Ναι, ναι, όπως ακριβώς το διαβάζετε! Την ίδια ημέρα που μας ανακοίνωσαν τα αποτελέσματα, την ίδια ημέρα το έργο αφαιρέθηκε από το ΕΣΑΑ! Όσο εξοργιστικό κι αν είναι αυτό, όσο πρωτοφανές, όσο φρικαλέο, υπάρχουν και πολύ χειρότερα.

Θα υπέθετε κανείς πως την άλλη μέρα, στις 23 Ιουλίου 2025, θα μας ενημέρωναν: “Μην χαίρεστε. Το έργο του οποίου τα αποτελέσματα μόλις ανακοινώσαμε, το αφαιρέσαμε γιατί ήμασταν τόσο ανίκανοι ώστε χάσαμε τις προθεσμίες.

“Και όμως.Περιμέναμε έναν χρόνο χωρίς καμία, ΚΑΜΙΑ, ενημέρωση. Μέχρι που μετά από δικές μας ενέργειες (συγκέντρωση υπογραφών, εξώδικα κλπ.), εδέησαν να μας απαντήσουν.Και πως μας απάντησαν; Με ένα χυδαίο gaslighting”.

Τι ήταν το “Trust your Stars”

Το «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας – Trust your Stars» ήταν ένα μεγάλο πρόγραμμα χρηματοδότησης της έρευνας, ενταγμένο στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), με στόχο να χρηματοδοτήσει νέες ερευνητικές ομάδες και επιστήμονες στην Ελλάδα.

Το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού έφθανε περίπου τα 40 εκατ. ευρώ. Eίχαν σχηματιστεί μεγάλες ομάδες επιστημόνων και είχαν συνολικά υποβληθεί 1241 ερευνητικές προτάσεις από τις οποίες εγκρίθηκαν οι 145. Κατατέθηκαν επίσης 203 ενστάσεις.

Από το καλοκαίρι του 2025, όπως άλλωστε τόνισε και ο καθηγητής Χατζής στην ανάρτησή του, άρχισαν να διαφαίνονται πολύ σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία του προγράμματος. Μεγάλο μέρος της πανεπιστημιακής κοινότητας της χώρας κατήγγειλε ότι οι αξιολογήσεις έγιναν με μεγάλη καθυστέρηση και ότι υπήρχαν αξιολογήσει με εμφανή πραγματολογικά λάθη. Υπήρξαν δε υπονοούμενα ότι για τις αξιολογήσεις αυτές χρησιμοποιήθηκαν αφειδώς εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης χωρίς επαρκή ανθρώπινο έλεγχο.

Τον Απρίλιο του 2026 ανακλήθηκε η ένταξη του έργου και στις 6 Μαΐου 2026 το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε επίσημα ότι το πρόγραμμα απεντάσσεται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Το Υπουργείο διέψευσε κατηγορηματικά αναφορές περί δήθεν καταβολών συνολικού ποσού 40 εκατομμυρίων ευρώ που έχουν λάβει χώρα στο πλαίσιο του έργου και μίλησε για προσπάθεια παραπλάνησης.

Όμως μία μεγάλη ζημιά για την έρευνα στην Ελλάδα είχε ήδη γίνει. Δεν τηρήθηκαν οι προθεσμίες, οι αξιολογήσεις δεν ήταν αυτές που θα έπρεπε και μία μεγάλη ερευνητική ευκαιρία με εξασφαλισμένη μάλιστα χρηματοδότηση χάθηκε.

Είναι χαρακτηριστική η ανακοίνωση του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Διδασκόντων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ζητούσε η αξιολόγηση των ερευνητικών προτάσεων να πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. και με πλήρη διαφάνεια, απαιτούσε την άμεση χρηματοδότηση όλων των θετικά αξιολογημένων προτάσεων μέσω διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως ΕΣΠΑ, ΠΔΕ και εθνικοί πόροι και καλούσε τις Πρυτανικές Αρχές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τη Σύνοδο Πρυτάνεων και την ΠΟΣΔΕΠ σε κοινή και συντονισμένη διεκδίκηση για την αποκατάσταση της αξιοπιστίας της ερευνητικής πολιτικής.

Το θέμα στη Βουλή

Το θέμα, απολύτως λογικά, έφτασε στη Βουλή. Η Σοφία Ζαχαράκη όμως, όπως ανέφεραν οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ που κατέθεσαν την σχετική ερώτηση, περιορίστηκε σε μία παράθεση γεγονότων που έτσι και αλλιώς ήταν γνωστά. Τόνισε πάντως, και επέμεινε σ’ αυτό, ότι δεν καταβλήθηκαν τα 40εκ ευρώ και χαρακτήρισε παραπλανητικές αναφορές περί εκταμίευσης του ποσού.

Το ερώτημα πάντως που τίθεται έπειτα από όλα αυτά είναι το εξής: 

Πώς ένα κράτος που θέλει να ενισχύσει την έρευνα σχεδιάζει ένα πρόγραμμα 40 εκατ. ευρώ, το αφήνει να φτάσει μέχρι την αξιολόγηση εκατοντάδων ερευνητών και μετά το αποσύρει;

Σε κάθε περίπτωση, το “Trust your Stars” εξελίχθηκε σε υπόθεση προβληματικού σχεδιασμού, ελλιπούς επικοινωνίας και κρίσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στην Πολιτεία και την ερευνητική κοινότητα. Και αυτό είναι προβληματικό εκ φύσεως. Πως θα εμπιστευτούν το ελληνικό κράτος τα επόμενα χρόνια οι Ελληνες ερευνητές και πως η πολιτεία θα κερδίσει τη χαμένη στην ακαδημαϊκή κοινότητα αξιοπιστία της;