Ανασχεδιάζοντας το μέλλον της δημόσιας υγείας: Ο στρατηγικός χάρτης για την έγκαιρη διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων στην Ελλάδα

Τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα αποτελούν μια σιωπηρή αλλά διαρκή απειλή για τα συστήματα υγείας παγκοσμίως, απορροφώντας τη συντριπτική πλειονότητα των διαθέσιμων υγειονομικών πόρων και επηρεάζοντας καθοριστικά την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων πολιτών. Στη χώρα μας, η διαχείριση της χρόνιας νοσηρότητας αναδεικνύεται πλέον ως η μεγαλύτερη πρόκληση για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και τη διατήρηση της εθνικής οικονομικής σταθερότητας.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Σε αυτό το κομβικό σημείο, η ολοκλήρωση της δεύτερης εθνικής μελέτης στο πλαίσιο της διεθνούς πρωτοβουλίας Partnership for Health System Sustainability and Resilience (PHSSR) έρχεται να μετατοπίσει το ενδιαφέρον από τη διαπίστωση των προβλημάτων στη διαμόρφωση συγκεκριμένων, εφαρμόσιμων λύσεων, εγκαινιάζοντας έναν ουσιαστικό διάλογο για τον μετασχηματισμό του υγειονομικού μας χάρτη. 

Η διεθνής συμμαχία PHSSR και η δυναμική ελληνική παρουσία

Η πρωτοβουλία PHSSR συγκροτήθηκε στον απόηχο της πανδημικής κρίσης της COVID-19, έχοντας ως θεμελιώδη στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των υγειονομικών δομών διεθνώς. Σήμερα, η συμμαχία αυτή ενώνει επιστημονικούς και θεσμικούς φορείς από 30 χώρες, προωθώντας ένα μοντέλο λήψης αποφάσεων που εδράζεται αυστηρά σε επιστημονικά δεδομένα και συνεχείς αξιολογήσεις. Η Ελλάδα δηλώνει δυναμικά το «παρών» από τον πρώτο κιόλας κύκλο των εθνικών μελετών. Η νεότερη ελληνική έκθεση «Policy Roadmaps for Acting Early on NCDs», η οποία παρουσιάστηκε πρόσφατα στην Αθήνα ως συνέχεια της αρχικής μελέτης του 2022, αξιοποιεί την κτηθείσα εμπειρία και επικεντρώνεται στην έγκαιρη παρέμβαση απέναντι στα μη μεταδιδόμενα νοσήματα — την κύρια αιτία νοσηρότητας και αύξησης των υγειονομικών δαπανών στη χώρα.

Ολιστικός σχεδιασμός σε επτά δομικούς πυλώνες

Για τη διαμόρφωση αυτού του ολοκληρωμένου οδικού χάρτη εργάστηκε μια εξειδικευμένη ομάδα επιστημόνων, αποτελούμενη από τους Κώστα Αθανασάκη, Ηλία Κυριόπουλο, Γιάννη Αγοραστό και Γιώτα Ναούμ. Σε στενή συνεργασία με ένα ευρύ δίκτυο εμπειρογνωμόνων και μέσα από αυστηρά δομημένες διαδικασίες ομοφωνίας, η ομάδα κατέληξε σε συνολικά 35 προτάσεις πολιτικής. Το πλέγμα αυτό των μεταρρυθμίσεων διαρθρώνεται σε επτά θεμελιώδεις πυλώνες:

• Τη διακυβέρνηση,
• Τη χρηματοδότηση,
• Το ανθρώπινο δυναμικό,
• Τις παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας,
• Τα φάρμακα και τις τεχνολογίες υγείας,
• Την πληθυσμιακή υγεία και
• Την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.

Κάθε επιμέρους πρόταση αναλύθηκε διεξοδικά και αξιολογήθηκε τόσο ως προς τον βαθμό εφικτότητας της εφαρμογής της όσο και ως προς την αναμενόμενη αποτελεσματικότητά της, προσφέροντας στην ηγεσία του Υπουργείου Υγείας ένα σαφές και ιεραρχημένο πλαίσιο δράσης.

Οι δέκα κομβικές προτεραιότητες για ένα ανθρωποκεντρικό σύστημα

Στην αιχμή του δόρατος της μελέτης βρίσκονται δέκα μεταρρυθμιστικές προτεραιότητες, οι οποίες επαναπροσδιορίζουν τη φιλοσοφία της υγειονομικής φροντίδας στην Ελλάδα με επίκεντρο τον άνθρωπο. Οι άξονες αυτοί περιλαμβάνουν:

• Την ουσιαστική επένδυση στην πρόληψη και την προαγωγή της υγείας ήδη από την παιδική ηλικία.
• Τη συστηματική καταπολέμηση και μείωση των υγειονομικών ανισοτήτων.
• Την αυστηρή αξιολόγηση και τη διεύρυνση των στοχευμένων προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου.
• Τη μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο περίθαλψης σε σύγχρονες, διεπιστημονικές ομάδες διαχείρισης των χρόνιων ασθενειών.
• Την αναδιάρθρωση των μηχανισμών χρηματοδότησης, ώστε αυτή να συνδέεται άμεσα με τα θεραπευτικά αποτελέσματα.
• Τη διασφάλιση της ισότιμης και έγκαιρης πρόσβασης των ασθενών στις φαρμακευτικές και τεχνολογικές καινοτομίες.
• Τη θέσπιση και εφαρμογή ενός συγκροτημένου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα.
• Την ενεργό και θεσμοθετημένη συμμετοχή των συλλόγων ασθενών στη λήψη των αποφάσεων.
• Την πλήρη αξιοποίηση των ψηφιακών δεδομένων υγείας και των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
• Την καθολική ενσωμάτωση της αρχής «Υγεία σε όλες τις πολιτικές» (Health in All Policies) σε ολόκληρο το κυβερνητικό έργο.

Από τη θεωρητική τεκμηρίωση στην επιχειρησιακή εφαρμογή

Η δημόσια παρουσίαση των αποτελεσμάτων της μελέτης δεν αποτελεί το φινάλε, αλλά την αφετηρία μιας νέας, απαιτητικής φάσης. Το ζητούμενο πλέον είναι η ταχεία μετατροπή των επιστημονικών θέσεων σε εφαρμόσιμες δημόσιες πολιτικές. Για να επιτευχθεί αυτό, κρίνεται απαραίτητη η επιχειρησιακή εξειδίκευση των μέτρων, η αυστηρή ιεράρχησή τους και η συγκρότηση μόνιμων μηχανισμών παρακολούθησης της υλοποίησής τους. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται η δημιουργία ειδικών θεματικών ομάδων εργασίας για κάθε έναν από τους επτά πυλώνες πολιτικής. Οι ομάδες αυτές θα αναλάβουν την παρακολούθηση των εξελίξεων, την επικαιροποίηση των επιστημονικών δεδομένων και τη διαρκή υποστήριξη του μεταρρυθμιστικού έργου.

Ένας μόνιμος πυλώνας για τη χάραξη πολιτικής υγείας

Η ελληνική πρωτοβουλία PHSSR φιλοδοξεί να καταστεί ένας διαρκής, θεσμικός μηχανισμός παραγωγής και αξιοποίησης τεκμηριωμένων προτάσεων πολιτικής υγείας. Γεφυρώνοντας το χάσμα ανάμεσα στην ακαδημαϊκή γνώση και τη λήψη πολιτικών αποφάσεων, το εγχείρημα αυτό θέτει τις βάσεις για ένα σύστημα υγείας πραγματικά ανθεκτικό, βιώσιμο και ικανό να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του μέλλοντος, εξασφαλίζοντας μετρήσιμα και απτά οφέλη για το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας.