Ποιοι κερδίζουν από το χάος στη Δαμασκό; Τα σενάρια πίσω από τις εκρήξεις και η μάχη για τη “νέα Συρία”

Οι δύο εκρήξεις που συγκλόνισαν το κέντρο της Δαμασκού, λίγα μόλις λεπτά μετά τη διέλευση της αυτοκινητοπομπής του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, άνοιξαν έναν νέο κύκλο ερωτημάτων για το ποιος επιδιώκει να ανακόψει την πολιτική επανένταξη της Συρίας στη διεθνή σκηνή. Η χρονική σύμπτωση με την επίσκεψη του Γάλλου ηγέτη, η επιλογή του σημείου και η συγκυρία κατά την οποία η Δαμασκός επιχειρεί να αποκαταστήσει σταδιακά τις σχέσεις της με δυτικές και περιφερειακές δυνάμεις μετατρέπουν ένα περιστατικό περιορισμένης επιχειρησιακής έκτασης σε γεγονός με σαφές γεωπολιτικό αποτύπωμα. Παρότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να τεκμηριώνουν ποιος βρίσκεται πίσω από τις επιθέσεις, η συζήτηση έχει ήδη μετατοπιστεί από το «ποιος χτύπησε» στο «ποιος είχε συμφέρον να σταλεί αυτό το μήνυμα». Οι εκρήξεις σημειώθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία η Συρία επιχειρεί να επιστρέψει στο περιφερειακό παιχνίδι και γι’ αυτό η πολιτική τους σημασία ενδέχεται να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερη από τις υλικές τους συνέπειες.

Το κριτήριο του «μεγαλύτερου χαμένου»

Ο ερευνητής του Κέντρου Μελετών του Al Jazeera, Σαφίκ Σουκάιρ, υποστηρίζει ότι η αναζήτηση των πιθανών υπευθύνων πρέπει να ξεκινά από το ποιος έχει το μεγαλύτερο συμφέρον να επιβραδυνθεί ή να ανακοπεί η επιστροφή της Συρίας στη διεθνή σκηνή.

Κατά την εκτίμησή του, η Δαμασκός βρίσκεται σε μια περίοδο σταδιακής αποκατάστασης των διεθνών σχέσεών της. Μετά τη βελτίωση των επαφών με την Ουάσιγκτον και την Άγκυρα, η επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν θεωρήθηκε ακόμη ένα βήμα προς την πολιτική και διπλωματική επανένταξη της χώρας.

Σε αυτό το πλαίσιο, οποιαδήποτε σοβαρή αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να επιβραδύνει ή ακόμη και να ανατρέψει αυτή τη διαδικασία.

Γιατί η προσοχή στρέφεται στο Ισραήλ

Σύμφωνα με την ανάλυση του Σαφίκ Σουκάιρ, το Ισραήλ συγκαταλέγεται στους παράγοντες που έχουν το ισχυρότερο κίνητρο να αποτραπεί η ταχεία επανένταξη της Συρίας στο περιφερειακό σύστημα ισορροπιών, καθώς η ενίσχυση της γεωπολιτικής θέσης της θα μπορούσε να μεταβάλει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.

Η προσέγγισή του δεν περιορίζεται μόνο στην ασφάλεια. Επεκτείνεται και στις οικονομικές και γεωστρατηγικές προεκτάσεις της συριακής επανόδου.

Εφόσον η Συρία καταφέρει να εξελιχθεί σε βασικό διάδρομο μεταφορών και εμπορίου μεταξύ Ανατολής και Δύσης, όπως επιδιώκει η νέα ηγεσία της, θα μπορούσε να αποκτήσει κομβικό ρόλο στους μελλοντικούς οικονομικούς και ενεργειακούς διαδρόμους της περιοχής.

Κατά τον ίδιο, μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε έναν νέο ανταγωνιστή στον αγώνα για τον έλεγχο των περιφερειακών δικτύων μεταφορών και ενέργειας, εξηγώντας γιατί η σταθεροποίηση της Συρίας δεν εξυπηρετεί όλους τους περιφερειακούς παίκτες.

Το σενάριο του Ιράν εμφανίζεται λιγότερο πιθανό

Ο Άραβας αναλυτής θεωρεί συγκριτικά λιγότερο πιθανή την εμπλοκή του Ιράν.

Όπως υποστηρίζει, η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικότερες στρατηγικές προτεραιότητες, ενώ η νέα προσέγγιση της Δαμασκού απέναντι στον Λίβανο, χωρίς αποκλεισμούς συγκεκριμένων πολιτικών δυνάμεων, περιορίζει τα κίνητρα μιας άμεσης ιρανικής παρέμβασης μέσω τέτοιων ενεργειών.

Παράλληλα, δεν αποκλείει εντελώς το ενδεχόμενο εσωτερικής εμπλοκής, επισημαίνοντας ότι η Συρία εξακολουθεί να παρουσιάζει σοβαρές αδυναμίες ασφαλείας και παραμένει ευάλωτη σε επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης.

Η χρονική συγκυρία γεννά περισσότερα ερωτήματα

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη χρονική σύμπτωση των εκρήξεων με τη διαδρομή της αυτοκινητοπομπής του Εμανουέλ Μακρόν.

Οι εκρήξεις σημειώθηκαν κοντά στο ξενοδοχείο Four Seasons, όπου διέμενε ο Γάλλος πρόεδρος. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η αυτοκινητοπομπή του είχε αναχωρήσει λίγα μόλις λεπτά νωρίτερα με προορισμό το Προεδρικό Μέγαρο, ενώ οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο ίδιος δεν αντιλήφθηκε καν τις εκρήξεις.

Το υπουργείο Εσωτερικών της Συρίας ανακοίνωσε ότι οι δύο αυτοσχέδιοι εκρηκτικοί μηχανισμοί εξερράγησαν εκτός της ζώνης ασφαλείας που είχε δημιουργηθεί για την προστασία της γαλλικής αντιπροσωπείας και ότι ουδέποτε τέθηκε σε κίνδυνο η ασφάλεια του Γάλλου προέδρου.

Το μήνυμα ήταν περισσότερο πολιτικό παρά στρατιωτικό

Οι άμεσες υλικές συνέπειες των εκρήξεων ήταν περιορισμένες.

Το πραγματικό αποτύπωμα, όμως, ενδέχεται να βρίσκεται αλλού.

Η εικόνα μιας πρωτεύουσας που εξακολουθεί να δοκιμάζεται από εκρήξεις ακόμη και κατά τη διάρκεια επίσκεψης ξένου αρχηγού κράτους λειτουργεί αποτρεπτικά για κυβερνήσεις που εξετάζουν την πλήρη αποκατάσταση των σχέσεών τους με τη Δαμασκό.

Το πολιτικό μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η ασφάλεια εξακολουθεί να αποτελεί τον πιο αδύναμο κρίκο της συριακής επανόδου, σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές δυτικές και περιφερειακές πρωτεύουσες επανεξετάζουν τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Συρία στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής.

Περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις

Μέχρι στιγμής, καμία οργάνωση δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για τις επιθέσεις και δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που να επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για τους δράστες.

Οι εκτιμήσεις του Σαφίκ Σουκάιρ αποτελούν αναλυτική προσέγγιση και όχι επιβεβαιωμένα πορίσματα επίσημης έρευνας.

Ωστόσο, η συγκυρία των εκρήξεων δείχνει ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στο ποιος τοποθέτησε τους εκρηκτικούς μηχανισμούς, αλλά επεκτείνεται στο ποιος έχει συμφέρον να διατηρηθεί η Συρία σε καθεστώς μόνιμης αβεβαιότητας.

Για τον λόγο αυτό, το πραγματικό διακύβευμα ίσως δεν είναι μόνο η εξιχνίαση των εκρήξεων, αλλά η απάντηση σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό ερώτημα: ποιοι επιδιώκουν μια Συρία που επιστρέφει ως περιφερειακός παίκτης και ποιοι εξακολουθούν να επενδύουν στη διατήρηση της αστάθειας. Οι δράστες μπορεί ακόμη να μην έχουν ταυτοποιηθεί. Οι γεωπολιτικές συνέπειες, όμως, έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνονται.