NATO: Μεγάλο παζάρι Τραμπ-Ερντογάν- “Σφραγίζεται” η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F35

Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν είναι απλώς ακόμη μία συμμαχική συνάντηση με δηλώσεις, φωτογραφίες και τεχνικά ανακοινωθέντα. Είναι μια σκηνή υψηλής γεωπολιτικής έντασης, όπου ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζονται να δοκιμάσουν ξανά τα όρια μιας σχέσης που υπήρξε πάντα προσωπικά θερμή, στρατηγικά χρήσιμη, αλλά γεμάτη εκκρεμότητες. Πίσω από τις φιλοφρονήσεις και την εικόνα δύο ηγετών που γνωρίζουν πώς να μιλούν τη γλώσσα της ισχύος, βρίσκονται δύσκολα ζητήματα: τα F-35, οι ρωσικοί S-400, οι αμερικανικές κυρώσεις, η Συρία, η Ουκρανία, το Ιράν, το βάρος των αμυντικών δαπανών στο ΝΑΤΟ και ο ρόλος της Τουρκίας στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Σπύρος Σιδέρης

Η Άγκυρα θέλει να εμφανιστεί όχι ως προβληματικός σύμμαχος, αλλά ως αναντικατάστατος παίκτης. Η Ουάσιγκτον θέλει περισσότερη συμμαχική συμμετοχή στο κόστος της ασφάλειας. Και στο παρασκήνιο, σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, μετά τη Σύνοδο αναμένεται να υπάρξει προσπάθεια να ανοίξει ξανά δίαυλος συνεννόησης μεταξύ Ερντογάν και Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε μια περίοδο όπου η Μέση Ανατολή παραμένει ανοιχτή πληγή για τη διεθνή διπλωματία.

Η προσωπική χημεία και τα όριά της

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα μιλήσει με θετικά λόγια για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παρουσιάζοντάς τον ως ισχυρό ηγέτη και δύσκολο αλλά χρήσιμο συνομιλητή. Για την Άγκυρα, αυτή η προσωπική σχέση δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι διπλωματικό κεφάλαιο.

Η Τουρκία γνωρίζει ότι σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις της με αρκετές δυτικές πρωτεύουσες παραμένουν περίπλοκες, η άμεση επικοινωνία με τον Λευκό Οίκο μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής. Όμως η προσωπική χημεία δεν αρκεί για να λύσει δομικά προβλήματα.

Οι σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας κουβαλούν βαριά κληρονομιά: την αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35, τις κυρώσεις λόγω των S-400, την υπόθεση της Halkbank, αλλά και τις διαφωνίες για τη Συρία και τις κουρδικές δυνάμεις. Η συνάντηση στην Άγκυρα θα δείξει αν οι δύο ηγέτες μπορούν να μετατρέψουν την πολιτική οικειότητα σε πρακτικό αποτέλεσμα.

Το παζάρι των εξοπλισμών

Για την Τουρκία, το ζήτημα των εξοπλισμών είναι κεντρικό. Η Άγκυρα θέλει να αναδείξει την πρόοδο της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, αλλά και να πιέσει για άρση περιορισμών στην αμυντική συνεργασία εντός ΝΑΤΟ.

Η επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35 παραμένει πολιτικά και τεχνικά δύσκολη, όμως για την Τουρκία έχει μεγάλη συμβολική σημασία. Δεν αφορά μόνο την απόκτηση ενός μαχητικού αεροσκάφους. Αφορά τη θέση της χώρας μέσα στην αλυσίδα υψηλής τεχνολογίας της Συμμαχίας.

Σύμφωνα με τους NYT ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να πει στον πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ότι είναι διατεθειμένος να επανεντάξει τη χώρα στο πρόγραμμα που θα της επιτρέψει να αγοράσει τα μαχητικά αεροσκάφη F-35.

Την ίδια ώρα, η Άγκυρα επιδιώκει να καλύψει κενά στην αντιαεροπορική και αντιβαλλιστική άμυνα. Η συζήτηση για το ευρωπαϊκό σύστημα SAMP/T και το τουρκικό σχέδιο του «Ατσάλινου Θόλου» δείχνει ότι η Τουρκία θέλει να αποκτήσει δικό της πολυεπίπεδο σύστημα προστασίας. Το παράδοξο είναι εμφανές: διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, αλλά εξακολουθεί να έχει κρίσιμες εξαρτήσεις σε ορισμένα προηγμένα συστήματα.

Ιράν, Ορμούζ και η σκιά της Μέσης Ανατολής

Η συνάντηση δεν θα περιοριστεί στα διμερή. Η Μέση Ανατολή θα είναι παρούσα στο τραπέζι.

Το Ιράν, η ασφάλεια του Στενού του Ορμούζ, η ελευθερία ναυσιπλοΐας και οι ισορροπίες μετά τις πρόσφατες κρίσεις αποτελούν ζητήματα που ενδιαφέρουν άμεσα και την Ουάσιγκτον και την Άγκυρα. Η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη που μπορεί να μιλά με όλους, αποφεύγοντας την πλήρη ταύτιση με μία μόνο πλευρά.

Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η πληροφορία ότι μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ θα επιχειρηθεί να διερευνηθεί αν υπάρχει έδαφος για μια νέα επικοινωνία ή έστω για έναν δίαυλο αποκλιμάκωσης μεταξύ Ερντογάν και Νετανιάχου. Η Άγκυρα και το Τελ Αβίβ έχουν περάσει από φάσεις έντασης, διακοπών, επαναπροσέγγισης και νέας κρίσης. Όμως η γεωπολιτική πραγματικότητα της περιοχής δείχνει ότι, ακόμη και όταν οι πολιτικές σχέσεις είναι δύσκολες, οι δίαυλοι συχνά παραμένουν αναγκαίοι.

Για την Τουρκία, μια τέτοια κίνηση θα ενίσχυε την εικόνα της ως περιφερειακού διαμεσολαβητή. Για το Ισραήλ, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως περιορισμένος δίαυλος επικοινωνίας με μια χώρα που διατηρεί βάρος στη Μέση Ανατολή, στο ΝΑΤΟ και στον μουσουλμανικό κόσμο. Για τις ΗΠΑ, μια ελεγχόμενη αποκλιμάκωση Άγκυρας–Τελ Αβίβ θα ήταν χρήσιμη σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον αναζητά σταθερότερες ισορροπίες στην περιοχή.

Η Ουκρανία και η ανάγκη διαμεσολάβησης

Στο ουκρανικό, η Άγκυρα εξακολουθεί να διεκδικεί ρόλο μεσολαβητή. Ο Ερντογάν υπενθυμίζει συχνά ότι η Τουρκία μπορεί να συνομιλεί τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο. Αυτή η θέση δεν είναι χωρίς αντιφάσεις, αλλά της δίνει διπλωματική αξία.

Η Ουάσιγκτον χρειάζεται εταίρους που μπορούν να στηρίξουν την Ουκρανία, αλλά και να συμμετέχουν σε μελλοντικά σχήματα αποκλιμάκωσης. Αν η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώξει κάποια μορφή διαπραγμάτευσης, η Τουρκία θα επιχειρήσει να βρεθεί στο κέντρο του παιχνιδιού.

Το ΝΑΤΟ και το νέο μοίρασμα βαρών

Η Σύνοδος πραγματοποιείται σε μια στιγμή που το ΝΑΤΟ αλλάζει. Οι ΗΠΑ ζητούν από τους Ευρωπαίους και τους συμμάχους μεγαλύτερη ανάληψη κόστους. Η συζήτηση για υψηλότερες αμυντικές δαπάνες δεν είναι πια θεωρητική. Είναι πολιτική απαίτηση.

Η Τουρκία στηρίζει την αύξηση των αμυντικών δυνατοτήτων, αλλά ζητά κάτι ως αντάλλαγμα: δίκαιη μεταχείριση, πρόσβαση σε τεχνολογίες, άρση εμποδίων και αναγνώριση του ρόλου της. Η Άγκυρα δεν θέλει να είναι μόνο στρατιωτικός πάροχος ασφάλειας. Θέλει να είναι συνδιαμορφωτής αποφάσεων.

Η μεγάλη εικόνα

Η συνάντηση Ερντογάν–Τραμπ στην Άγκυρα δεν θα κριθεί μόνο από τις δηλώσεις. Θα κριθεί από το αν οι δύο πλευρές μπορούν να περάσουν από την προσωπική σχέση στη στρατηγική συνεννόηση.

Για τον Ερντογάν, η Σύνοδος είναι ευκαιρία να παρουσιάσει την Τουρκία ως ισχυρό, αυτόνομο και απαραίτητο σύμμαχο. Για τον Τραμπ, είναι ευκαιρία να πιέσει για μεγαλύτερη συμμαχική συμμετοχή στο κόστος της ασφάλειας και να αναδείξει μια πιο συναλλακτική αντίληψη για το ΝΑΤΟ.

Το πιθανό άνοιγμα ενός νέου διαύλου με τον Νετανιάχου προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο στο παρασκήνιο της Άγκυρας. Η Τουρκία δεν θέλει απλώς να συζητήσει εξοπλισμούς και κυρώσεις. Θέλει να εμφανιστεί ως κόμβος όπου τέμνονται η Ουκρανία, η Μέση Ανατολή, η αμυντική βιομηχανία, το ΝΑΤΟ και οι νέες ισορροπίες ισχύος.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορεί να το πετύχει χωρίς να εγκλωβιστεί στις ίδιες της τις αντιφάσεις: να είναι ταυτόχρονα δύσκολος σύμμαχος, αναγκαίος εταίρος και περιφερειακός διαμεσολαβητής.