Ευρώπη της κυβερνητικής αστάθειας-Ο πραγματικός χάρτης εκτείνεται πολύ… πέρα από τη Βρετανία

Η παραίτηση του Κιρ Στάρμερ άνοιξε ξανά τη βαριά πόρτα της Ντάουνινγκ Στριτ και έφερε τη Βρετανία αντιμέτωπη με μια εικόνα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε αδιανόητη: μια χώρα που αποτελούσε διαχρονικό σύμβολο πολιτικής σταθερότητας ετοιμάζεται να αποκτήσει ακόμη έναν πρωθυπουργό μέσα σε μία μόλις δεκαετία. Από το Brexit και μετά, το βρετανικό πολιτικό σύστημα μοιάζει να έχει χάσει την παραδοσιακή του ανθεκτικότητα. Ντέιβιντ Κάμερον, Τερέζα Μέι, Μπόρις Τζόνσον, Λιζ Τρας, Ρίσι Σούνακ, Κιρ Στάρμερ και τώρα ο επόμενος ένοικος του αριθμού 10 συνθέτουν μια αλυσίδα πολιτικών κρίσεων, εσωκομματικών συγκρούσεων και κυβερνητικής φθοράς. Ωστόσο, η Βρετανία δεν αποτελεί εξαίρεση.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, κυβερνήσεις πέφτουν, συνασπισμοί διαλύονται, πρωθυπουργοί αντικαθίστανται και οι πρόωρες εκλογές επιστρέφουν όλο και συχνότερα. Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο ποιος κυβερνά, αλλά αν τα ευρωπαϊκά πολιτικά συστήματα μπορούν ακόμη να εξασφαλίσουν κυβερνήσεις με διάρκεια.

Η Βουλγαρία στην κορυφή της αστάθειας

Σύμφωνα με τα νεότερα ευρωπαϊκά στοιχεία, η Βουλγαρία βρίσκεται στην κορυφή της λίστας των χωρών με τις περισσότερες αλλαγές πρωθυπουργών την τελευταία δεκαετία. Από το 2016 έως το 2026, η χώρα έχει αλλάξει περίπου δέκα αρχηγούς κυβέρνησης, αποτέλεσμα συνεχών πολιτικών κρίσεων, εύθραυστων κυβερνητικών συνασπισμών και αδυναμίας των κομμάτων να διαμορφώσουν σταθερές κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες.

Η βουλγαρική περίπτωση αποτυπώνει τι συμβαίνει όταν το εκλογικό σώμα κατακερματίζεται και οι πολιτικές δυνάμεις αδυνατούν να συνεννοηθούν. Η αλλαγή πρωθυπουργού παύει να αποτελεί έκτακτο γεγονός και μετατρέπεται σχεδόν σε στοιχείο της κανονικότητας.

Μόλις πριν από 2 μήνες σχηματίστηκε κυβέρνηση από τον συνασπισμό του πρώην Προέδρου Ρούμεν Ράντεφ με απόλυτη πλειοψηφία μετά από 8 εκλογικές αναμετρήσεις από το 2021 μέχρι το 2026.  

Ρουμανία: Η διαρκής αναζήτηση πολιτικής ισορροπίας

Η Ρουμανία αποτελεί επίσης χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτικής ρευστότητας. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν συχνά, οι ισορροπίες ανάμεσα στον πρόεδρο και τον πρωθυπουργό δοκιμάζονται διαρκώς και οι κομματικοί συνασπισμοί αποδεικνύονται εξαιρετικά εύθραυστοι.

Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι η τελευταία πρωθυπουργική θητεία που ολοκληρώθηκε χωρίς πρόωρη διακοπή ανήκει πλέον σε μια προηγούμενη πολιτική περίοδο. Έκτοτε, η χώρα κινείται μέσα σε έναν κύκλο παραιτήσεων, ανασχηματισμών και κυβερνήσεων ανάγκης, γεγονός που δυσκολεύει τη χάραξη μακροπρόθεσμης πολιτικής.

Χαρακτηριστικό είναι ότι για περισσότερο από ένα μήνα δεν μπορεί να σχηματιστεί κυβέρνηση παρά τις προσπάθειες και τις παρεμβάσεις του Προέδρου Νικουσόρ Νταν.

Η Βρετανία έχασε τον μύθο της σταθερότητας

Η περίπτωση της Βρετανίας προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση επειδή έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα που είχε η χώρα επί δεκαετίες. Το πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα, η ισχυρή κοινοβουλευτική παράδοση και η κυριαρχία δύο μεγάλων κομμάτων θεωρούνταν εγγύηση σταθερών κυβερνήσεων.

Το Brexit, όμως, άλλαξε τις πολιτικές ισορροπίες. Δημιούργησε βαθιά ρήγματα στο πολιτικό σύστημα, αναδιάταξε τις κοινωνικές συμμαχίες και μετέτρεψε την πρωθυπουργία σε μια από τις πιο επισφαλείς θέσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Η Λιζ Τρας, η οποία παρέμεινε στην εξουσία μόλις 49 ημέρες, αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας εποχής όπου οι αγορές, τα κόμματα και η κοινή γνώμη μπορούν να οδηγήσουν μια κυβέρνηση σε κατάρρευση μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Αυστρία, Ιταλία, Λετονία και Σλοβακία

Η Αυστρία συγκαταλέγεται επίσης στις χώρες με υψηλό ρυθμό αλλαγής κυβερνήσεων, καθώς οι πολιτικές κρίσεις και οι διαδοχικές μεταβάσεις την έφεραν κοντά στη βρετανική εμπειρία.

Η Ιταλία, από την άλλη, επιβεβαιώνει τη μακρόχρονη φήμη της ως μιας χώρας όπου οι κυβερνήσεις δύσκολα ολοκληρώνουν τον κύκλο τους. Μαζί με τη Λετονία και τη Σλοβακία, ανήκει στις χώρες όπου η κυβερνητική εναλλαγή αποτελεί πλέον σχεδόν αναμενόμενο στοιχείο της πολιτικής ζωής.

Η διαφορά είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η αστάθεια οδηγεί σε θεσμική παράλυση, ενώ σε άλλες απορροφάται από ισχυρούς διοικητικούς και κρατικούς μηχανισμούς.

Η Γαλλία και οι ιδιαιτερότητες των πολιτικών συστημάτων

Η Γαλλία αποδεικνύει ότι οι συγκρίσεις δεν είναι πάντοτε απλές. Αν κάποιος εξετάσει μόνο τους προέδρους της Δημοκρατίας, η χώρα εμφανίζεται σχετικά σταθερή. Αν όμως εστιάσει στην πρωθυπουργία, η εικόνα διαφοροποιείται αισθητά.

Μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2024 και την αδυναμία διαμόρφωσης καθαρής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, το Παρίσι βρέθηκε αντιμέτωπο με διαδοχικές αλλαγές στην κυβέρνηση, επιβεβαιώνοντας ότι η πολιτική αστάθεια δεν εξαρτάται μόνο από τους αριθμούς, αλλά και από το θεσμικό μοντέλο κάθε χώρας, τις αρμοδιότητες του πρωθυπουργού και τον ρόλο του προέδρου.

Όταν οι κυβερνήσεις δεν αντέχουν ούτε έναν χρόνο

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το πόσο συχνά αλλάζουν οι πρωθυπουργοί, αλλά και πόσο αντέχουν οι ίδιες οι κυβερνήσεις. Ιστορικά, χώρες όπως το Βέλγιο, η Φινλανδία και η Ιταλία έχουν καταγράψει μέση διάρκεια κυβερνήσεων μικρότερη του ενός έτους.

Στο Βέλγιο, μάλιστα, οι υπηρεσιακές κυβερνήσεις έχουν λειτουργήσει για εξαιρετικά μεγάλα χρονικά διαστήματα, αποδεικνύοντας ότι ένα κράτος μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί θεσμικά ακόμη και όταν η πολιτική εξουσία βρίσκεται σε παρατεταμένη μεταβατική περίοδο.

Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι η Ευρώπη δεν βιώνει απλώς μια περίοδο συχνότερων αλλαγών στην κορυφή της εξουσίας.

Αντιμετωπίζει μια βαθύτερη πρόκληση που αφορά τη σταθερότητα των κυβερνήσεων, την αντοχή των κομματικών συστημάτων και την ικανότητα των πολιτικών ηγεσιών να εξασφαλίζουν μακροχρόνιες πλειοψηφίες.

Και η Βρετανία είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου…