Το Ορμούζ αλλάζει την κατεύθυνση των συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν-Συνάντηση στη Ντόχα για τον θαλάσσιο διάδρομο

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν διαβεβαιώνουν ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται και ότι το μνημόνιο κατανόησης παραμένει ζωντανό, όμως στο Στενό του Ορμούζ η πραγματικότητα δείχνει ήδη πιο σκοτεινή. Την ώρα που η Ουάσιγκτον επιμένει πως οι τεχνικές διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη δεν έχουν ακυρωθεί και πως νέα συνάντηση προγραμματίζεται την Τρίτη στην Ντόχα, στον Περσικό Κόλπο εξελίσσεται μια επικίνδυνη αναμέτρηση για τον έλεγχο της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Το διακύβευμα δεν είναι απλώς ποια πορεία θα ακολουθούν τα εμπορικά πλοία. Είναι ποιος θα ελέγχει στην πράξη μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη, από όπου περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.

Οι πρόσφατες στρατιωτικές κινήσεις, οι αντιφατικές οδηγίες προς τις ναυτιλιακές εταιρείες, οι φόβοι για κυρώσεις και η απόφαση του Ομάν να ανοίξει προσωρινό θαλάσσιο διάδρομο διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό σκηνικό, όπου η διπλωματία προσπαθεί να προλάβει την επόμενη ανάφλεξη, ενώ τα πλοία αλλάζουν ήδη πορεία για να αποφύγουν το ρίσκο.

Οι συνομιλίες δεν σταμάτησαν — αλλά η κρίση βαθαίνει

Το τελευταίο εικοσιτετράωρο κυκλοφόρησαν πληροφορίες ότι οι συνομιλίες ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν στην Ελβετία είχαν παγώσει. Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, ωστόσο, διέψευσε κατηγορηματικά τα δημοσιεύματα, υποστηρίζοντας ότι οι τεχνικές διαπραγματεύσεις για την εφαρμογή του μνημονίου κατανόησης συνεχίζονται κανονικά και σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα.

Την ίδια εικόνα παρουσίασε και ο μόνιμος αντιπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών στον ΟΗΕ, Μάικ Γουόλτς, ο οποίος δήλωσε ότι οι συζητήσεις συνεχίζονται σε τεχνικό επίπεδο. Στο τραπέζι βρίσκονται η πρόσβαση των διεθνών επιθεωρητών, η μείωση των επιπέδων εμπλουτισμού ουρανίου και οι εγγυήσεις ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Ο ίδιος, όμως, έστειλε και προειδοποίηση. Ο Ντόναλντ Τραμπ, είπε, εξακολουθεί να δίνει χώρο στη διπλωματία, αλλά η υπομονή του «δεν θα κρατήσει για πάντα». Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον κρατά ανοιχτό το κανάλι των συνομιλιών, χωρίς να αποσύρει από το τραπέζι την απειλή νέας πίεσης.

Η Ντόχα μπαίνει στο επίκεντρο

Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη συμφώνησαν να συναντηθούν στην Ντόχα στις 30 Ιουνίου, με βασικό αντικείμενο την κρίση στο Στενό του Ορμούζ.

Η επιλογή του Κατάρ δεν είναι τυχαία. Παρά το μνημόνιο κατανόησης που υπεγράφη πριν από λίγες ημέρες και προέβλεπε άμεση παύση στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, ακόμη και στον Λίβανο, η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο επιδεινώθηκε σχεδόν αμέσως.

Η CENTCOM ανακοίνωσε πλήγματα εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων μετά από επίθεση σε εμπορικό πλοίο στο Ορμούζ, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης απάντησαν με επιθέσεις κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν.

Η συμφωνία, δηλαδή, μπορεί να υπάρχει στο χαρτί. Στο πεδίο όμως δοκιμάζεται ήδη.

Το πραγματικό μέτωπο: ποιος ελέγχει το Ορμούζ

Πίσω από τις στρατιωτικές ανακοινώσεις εξελίσσεται μια λιγότερο θεαματική, αλλά ίσως πιο κρίσιμη σύγκρουση: η μάχη για τους θαλάσσιους διαδρόμους.

Το Ομάν, σε συνεννόηση με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, ανακοίνωσε τη δημιουργία προσωρινού διαδρόμου για τη διέλευση εμπορικών πλοίων από το νότιο τμήμα του στενού. Η κίνηση αυτή χαιρετίστηκε από τις χώρες του Κόλπου και τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς θεωρείται ότι προσφέρει ασφαλέστερη και περισσότερο διεθνώς νομιμοποιημένη διαδρομή για τη ναυσιπλοΐα.

Η Τεχεράνη, όμως, αντέδρασε έντονα. Το Ιράν επιμένει ότι το Στενό του Ορμούζ παραμένει υπό τη δική του πλήρη εποπτεία και ότι οποιοσδήποτε νέος διάδρομος χωρίς ιρανική συναίνεση είναι απαράδεκτος και επικίνδυνος.

Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν τα πλοία να μη βγουν από τις διαδρομές που ορίζει η Τεχεράνη. Με αυτόν τον τρόπο, η διαμάχη για τη ναυσιπλοΐα μετατρέπεται σε ευθεία σύγκρουση κυριαρχίας και επιρροής.

Γιατί τα πλοία επιλέγουν τον δρόμο του Ομάν

Παρά τις ιρανικές προειδοποιήσεις, η αγορά φαίνεται να κινείται ήδη προς άλλη κατεύθυνση. Σύμφωνα με στοιχεία εταιρειών θαλάσσιας ασφάλειας, περισσότερα από τα μισά πλοία που εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο χρησιμοποιούν πλέον τον νότιο διάδρομο κοντά στις ακτές του Ομάν, αποφεύγοντας τις διαδρομές που ελέγχει το Ιράν.

Ο πρώτος λόγος είναι ο φόβος άμεσης επαφής με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η Τεχεράνη ζητά από τα πλοία να διατηρούν επικοινωνία με το ιρανικό ναυτικό κατά τη διέλευσή τους, κάτι που πολλές εταιρείες θεωρούν επιχειρησιακά και πολιτικά επικίνδυνο.

Ο δεύτερος λόγος είναι οι αμερικανικές κυρώσεις. Οι ναυτιλιακές φοβούνται ότι, αν η συμφωνία καταρρεύσει, οποιαδήποτε συμμόρφωση με ιρανικές οδηγίες μπορεί να ερμηνευθεί ως συνεργασία με το ιρανικό καθεστώς και να τις εκθέσει σε μελλοντικές κυρώσεις.

Ο τρίτος λόγος είναι η ασφάλεια. Το κεντρικό πέρασμα του στενού παραμένει προβληματικό, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν φόβοι για νάρκες που τοποθετήθηκαν κατά τη διάρκεια της πρόσφατης σύγκρουσης και δεν έχουν ακόμη απομακρυνθεί πλήρως.

Έτσι, για όλο και περισσότερους πλοιοκτήτες, ο διάδρομος του Ομάν δεν είναι απλώς εναλλακτική. Είναι η λιγότερο επικίνδυνη επιλογή.

Το μεγάλο στοίχημα αρχίζει τώρα

Η εικόνα στον Περσικό Κόλπο δείχνει ότι η συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Οι κυβερνήσεις μπορεί να διαπραγματεύονται, όμως οι ναυτιλιακές εταιρείες αποφασίζουν καθημερινά με βάση τον πραγματικό κίνδυνο, τις ασφαλιστικές καλύψεις, τις πιθανές κυρώσεις και την απειλή νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη μεγάλη δοκιμασία δεν θα κριθεί μόνο στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων ή στις στρατιωτικές βάσεις της περιοχής. Θα κριθεί και πάνω στη θάλασσα, στην πορεία που θα επιλέξει κάθε δεξαμενόπλοιο, κάθε πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου και κάθε εμπορικό σκάφος που περνά από το Ορμούζ.

Γιατί όσο η ασφάλεια παραμένει αμφισβητούμενη, ο έλεγχος της ναυσιπλοΐας γίνεται εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος. Και το Στενό του Ορμούζ παραμένει το σημείο όπου μια λάθος κίνηση μπορεί να μετατρέψει μια εύθραυστη συμφωνία σε νέα κρίση με παγκόσμιες συνέπειες.