Οι νυχτερινές τροπολογίες στη Βουλή παραμένουν παθογένεια

Η τροπολογία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για τα δάνεια του νόμου Κατσέλη η οποία κατατέθηκε λίγα λεπτά πριν τα μεσάνυχτα, παραμονή της συζήτησης και ψήφισης ενός πολυνομοσχεδίου, ανέδειξε τη παθογένεια στην κατάθεση των τροπολογιών στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής λειτουργίας.

Ανδρέας Μαραθιάς

Στη συγκεκριμένη περίπτωση η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εθνικής Οικονομία και Οικονομικών μπορεί να μη κατηγορηθεί για την κατάθεση της άσχετης τροπολογία με το υπό συζήτηση και ψήφιση πολυνομοσχέδιο, ωστόσο η παθογένεια των “‘ασχετων” με ένα νομοσχέδιο και ιδίως των “εκπρόθεσμων” αποτελεί κανόνα πλέον εδώ και χρόνια, γεγονός που αναδεικνύει και έρευνα του Κέντρου Φιλελευθέρων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), σύμφωνα με την οποία 8 στις 10 τροπολογίες (81%) κατατέθηκαν μόλις μία ημέρα πριν από την ψήφισή τους και μεταξύ 21:00  και 01:00 τα ξημερώματα.

Σύμφωνα με το ΚΕΦΙΜ, παρά τις βελτιώσεις που καταγράφονται στον Δείκτη Ποιότητας Νομοθέτησης, τον οποίο δημοσιεύει κάθε χρόνο, η κατάθεση άσχετων και ουσιαστικά εκπρόθεσμων τροπολογιών παραμένει μια επίμονη παθογένεια.

Ειδικότερα η νέα μελέτη του ΚΕΦΙΜ με τίτλο “Τι ώρες έρχονται οι τροπολογίες στη Βουλή;” εξετάζει δεδομένα από 2.064 τροπολογίες που ψηφίστηκαν κατά την περίοδο 2014–2026 και καταγράφει, μεταξύ άλλων, τα εξής:

– Παρότι ο συνολικός αριθμός των τροπολογιών και των συνολικών άρθρων έχει μειωθεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, καθεμία περιλαμβάνει πλέον περισσότερες διατάξεις. Το 2025 αντιστοιχούσαν σχεδόν τέσσερα άρθρα ανά τροπολογία, αριθμός διπλάσιος σε σχέση με το 2019, γεγονός που καταδεικνύει την αυξανόμενη χρήση ερανιστικών τροπολογιών.

– Από το 2021 και μετά, η κατάθεση τροπολογιών έχει μετατοπιστεί έντονα στις νυχτερινές ώρες. Ενώ πριν από το 2020 μόλις το 2%–12% κατατιθέμενων τροπολογιών υποβάλλονταν μετά τις 21:00, το ποσοστό ξεπέρασε το 70% κατά την περίοδο 2023–2025.

– Στην παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο, από τον Ιούλιο του 2023 έως τον Μάιο του 2026, το 76% των τροπολογιών κατατέθηκε μεταξύ 21:00 και 01:00, ενώ περισσότερες από τις μισές κατατέθηκαν στο δίωρο 22:00–23:59.

– Το πρόβλημα είναι εντονότερο στις τροπολογίες της τελευταίας στιγμής. Στην παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο, το 81% όσων κατατέθηκαν μόλις μία ημέρα πριν από την ψήφισή τους εισήχθησαν στη Βουλή μεταξύ 21:00 και 01:00 τα ξημερώματα.  

– Η εξάλειψη της κατάθεσης τροπολογιών την ίδια ημέρα που ψηφίζονται, μία συνήθης πρακτική μέχρι το 2019, δεν αύξησε ουσιαστικά τον χρόνο κοινοβουλευτικής επεξεργασίας. Στην πράξη, η κατάθεσή τους μεταφέρθηκε λίγες ώρες νωρίτερα, ημερολογιακά μία ημέρα πριν, αργά το προηγούμενο βράδυ.

Το 2026, ένα μέλος της Βουλής έχει κατά μέσο όρο περίπου 11 ώρες ανά άρθρο τροπολογίας για να μελετήσει το περιεχόμενο και τις συνοδευτικές εκθέσεις, να διαβουλευτεί και να αποφασίσει για την ψήφο του.

“Πρόκειται για μια διαχρονική πρακτική που περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο και αποδυναμώνει τη διαφάνεια της νομοθετικής διαδικασίας” τονίζει το ΚΕΦΙΜ και επισημαίνει ότι “Η βελτίωση της ποιότητας της νομοθέτησης προϋποθέτει την τήρηση του Συντάγματος και του θεσμικού πλαισίου, την ουσιαστική διαβούλευση επί του συνόλου των προτεινόμενων ρυθμίσεων, την επαρκή τεκμηρίωσή τους και την αποφυγή άσχετων διατάξεων σε νομοσχέδια διαφορετικού αντικειμένου.”.

Επί του θέματος της έρευνας ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας δήλωσε σχετικά ότι “Οι τροπολογίες μπορούν να εξυπηρετούν πραγματικές και επείγουσες ανάγκες. Όταν, όμως, κατατίθενται συστηματικά αργά τη νύχτα, περιλαμβάνουν άσχετες διατάξεις και ψηφίζονται λίγες μόλις ώρες αργότερα, περιορίζουν τον ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς”, υπογραμμίζοντας πως “Παρά τη σημαντική βελτίωση που τα τελευταία χρόνια έχει καταγραφεί, μεταξύ άλλων και στην πρόσφατη έρευνα του δικτύου EPICENTER, στην ποιότητα της νομοθέτησης, η Κυβέρνηση και η Βουλή οφείλουν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την πρακτική των ουσιαστικά εκπρόθεσμων και άσχετων τροπολογιών”.

Ενα κατακλείδι σύμφωνα με το ΚΕΦΙΜ, το ζήτημα των τροπολογιών μας αφορά όλους και αυτό γιατί:

– Η καλή νομοθέτηση σημαίνει σαφέστερους, σταθερότερους και εφαρμόσιμους νόμους, λιγότερη αβεβαιότητα και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους θεσμούς.

– Οι τροπολογίες μπορούν να αλλάζουν κανόνες που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτικών και τη λειτουργία των επιχειρήσεων.

– Όταν κατατίθενται αργά τη νύχτα και ψηφίζονται λίγες μόλις ώρες αργότερα, δεν υπάρχει επαρκής χρόνος για μελέτη, δημόσιο διάλογο και κοινοβουλευτικό έλεγχο.

– Όταν περιλαμβάνουν πολλές ή άσχετες μεταξύ τους διατάξεις, μειώνεται η διαφάνεια και δυσκολεύεται η κατανόηση και ο έλεγχος του περιεχομένου τους.