Η νέα αμερικανική στρατηγική με τις τρεις “κόκκινες γραμμές” του Ρούμπιο

Ενώ τα βλέμματα είναι στραμμένα στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η περιοδεία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στον Κόλπο ήρθε να προσγειώσει τις προσδοκίες και να στείλει ένα αυστηρό μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση. Η Ουάσιγκτον θέλει να κρατήσει ανοιχτό τον δρόμο της συνεννόησης με την Τεχεράνη, αλλά όχι με τίμημα την ασφάλεια των συμμάχων της, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας ή την εικόνα μιας αμερικανικής υποχώρησης απέναντι στο ιρανικό καθεστώς. Από το Άμπου Ντάμπι και το Κουβέιτ μέχρι τη Μανάμα, ο Ρούμπιο κινήθηκε σε μία διπλωματική ισορροπία, όπου κάθε φράση είχε αποδέκτη.

Σπύρος Σιδέρης

Στις μοναρχίες του Κόλπου, που φοβούνται ότι μια αμερικανοϊρανική συμφωνία μπορεί να κλείσει πάνω από τα κεφάλια τους. Στην ιρανική ηγεσία, που αναζητεί οικονομικά οφέλη και πολιτική αναγνώριση μέσα από τις συνομιλίες. Και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όπου η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ δεν θέλει να εμφανιστεί ότι πληρώνει την Τεχεράνη για μια συμφωνία. Γι’ αυτό και οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις δεν ήταν απλές διπλωματικές διευκρινίσεις. Ήταν το περίγραμμα μιας διαπραγμάτευσης με σκληρά όρια.

Οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις

Κατά την πρώτη κοινή υπουργική συνάντηση μεταξύ των ΗΠΑ και των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου μετά την υπογραφή του πρόσφατου μνημονίου κατανόησης με το Ιράν, ο Ρούμπιο επιχείρησε να χαράξει δημόσια τις γραμμές που η Ουάσιγκτον δεν προτίθεται να υπερβεί.

Η πρώτη αφορά τα Στενά του Ορμούζ, τη σημαντικότερη θαλάσσια αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Ο Αμερικανός υπουργός ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν τέλη ή χρεώσεις διέλευσης για τα πλοία που κινούνται μέσω του περάσματος, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για διεθνή θαλάσσια οδό και όχι για χώρο όπου κάποιο κράτος μπορεί να επιβάλει μονομερείς οικονομικές επιβαρύνσεις.

Η δεύτερη κόκκινη γραμμή αφορά τα οικονομικά ανταλλάγματα προς το Ιράν. Ο Ρούμπιο διέψευσε κατηγορηματικά τα σενάρια που έκαναν λόγο για μεταφορά αμερικανικών ή διεθνών κεφαλαίων στην Τεχεράνη ή για αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.

Η τρίτη αφορά ένα ζήτημα που μέχρι πρόσφατα κυκλοφορούσε κυρίως σε διπλωματικές διαρροές και αναλύσεις: τη δημιουργία ενός διεθνούς ταμείου ανοικοδόμησης της ιρανικής οικονομίας μετά από μια πιθανή συνολική συμφωνία. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει καμία τέτοια συζήτηση.

Γιατί ο Κόλπος ζητούσε διαβεβαιώσεις

Πίσω από τις δηλώσεις αυτές βρίσκεται μια βαθύτερη ανησυχία των αραβικών κρατών του Κόλπου. Παρά τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ ορισμένων αραβικών χωρών και της Τεχεράνης τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να υπάρχει ο φόβος ότι μια μεγάλη αμερικανοϊρανική συμφωνία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε διμερή συνεννόηση που θα αγνοούσε τις ανησυχίες των γειτονικών κρατών.

Η περιοδεία του Ρούμπιο πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, σε μια περίοδο όπου παραμένουν ασαφείς πολλές από τις λεπτομέρειες ενός πιθανού τελικού συμβιβασμού.

Για τα κράτη του Κόλπου, το ζητούμενο δεν είναι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Εξίσου σημαντικά θεωρούνται η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, η αποφυγή περιφερειακών συγκρούσεων και η διασφάλιση ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει πρόσθετους οικονομικούς πόρους που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την περιφερειακή της επιρροή.

Το μήνυμα προς την Τεχεράνη

Οι τοποθετήσεις του Ρούμπιο δεν συνιστούν απόρριψη της διαπραγμάτευσης. Δείχνουν, όμως, ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί να συνεχίσει τον διάλογο με το Ιράν μέσα σε ένα αυστηρά καθορισμένο πλαίσιο.

Με άλλα λόγια, η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πρόθυμη να αναζητήσει σημεία συνεννόησης, χωρίς όμως να αποδεχθεί κινήσεις που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως στρατηγικές παραχωρήσεις. Πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία: να διατηρηθεί ανοιχτός ο διπλωματικός δίαυλος, χωρίς να δημιουργηθεί η εικόνα ότι η Ουάσιγκτον υποχωρεί απέναντι στην Τεχεράνη.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς στο τραπέζι των συνομιλιών παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα, οι κυρώσεις, η περιφερειακή ασφάλεια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.

Μια νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή

Ο επικεφαλής του Κέντρου Πολιτικών Μελετών Al-Madar, Σάλεχ αλ Μουταΐρι, εκτιμά ότι ο βασικός στόχος της επίσκεψης ήταν η καθησύχαση των περιφερειακών συμμάχων των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι χώρες του Κόλπου θέλουν να ακούσουν σαφείς δεσμεύσεις για τον σεβασμό της κυριαρχίας, τη μη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών και τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι αραβικές πρωτεύουσες επιθυμούν και από την ιρανική πλευρά συγκεκριμένες εγγυήσεις ότι οποιαδήποτε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα ερμηνευθεί ως περιφερειακή λευκή επιταγή για την προώθηση αποκλειστικά των ιρανικών συμφερόντων.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι τρεις αμερικανικές αρνήσεις αποτελούν απλώς μια επικοινωνιακή προσπάθεια καθησυχασμού ή αν συνιστούν το πραγματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η Ουάσιγκτον στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη. Σε κάθε περίπτωση, η περιοδεία του Ρούμπιο έστειλε ένα σαφές μήνυμα: οι συνομιλίες με το Ιράν συνεχίζονται, αλλά η ασφάλεια του Κόλπου παραμένει στο κέντρο της αμερικανικής στρατηγικής.