Έρευνα libre: Τα αποτελέσματα της δωρεάν μετακίνησης με δημόσια Μέσα σε τρία εμβληματικά ευρωπαϊκά παραδείγματα
✨Η πρόταση για δωρεάν μετακινήσεις σε συγκεκριμένες ομάδες ή όλους στην Αθήνα βασίζεται σε επιτυχημένα ευρωπαϊκά μοντέλα όπως το Ταλίν, Μονπελιέ και Βελιγράδι.
✨Στο Ταλίν και το Μονπελιέ η δωρεάν χρήση αυξάνει σημαντικά τη χρήση μέσων μαζικής μεταφοράς, αλλά η μείωση των αυτοκινήτων είναι μικρότερη από την αναμενόμενη.
✨Η δωρεάν μετακίνηση διευκολύνει ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ενώ η μείωση της χρήσης αυτοκινήτου απαιτεί παράλληλα βελτίωση στη συχνότητα, αξιοπιστία και κάλυψη των μέσων.
✨Στην Αθήνα η συνδυαστική εφαρμογή δωρεάν μετακινήσεων με ποιοτικές υπηρεσίες στα μέσα μαζικής μεταφοράς μπορεί να αυξήσει ουσιαστικά τη χρήση τους και να μειώσει την αυτοκίνηση.
Η πρόταση των κομμάτων της αντιπολίτευσης, του ΠΑΣΟΚ και της ΕΛ.Α.Σ. για δωρεάν μετακινήσεις με τις αστικές συγκοινωνίες συγκεκριμένων ομάδων πληθυσμού της Αθήνας ή ακόμα και του συνόλου του δεν ήρθαν εν κενώ. Στηρίχθηκαν, αντίθετα, σε επιτυχημενα, είναι η αλήθεια, ευρωπαϊκά μοντέλα στα οποία αξίζει να ρίξουμε μία πιο προσεκτική ματιά.
Το Ταλίν, για τους μη γνώστες πρωτεύουσα της Εσθονίας, είναι μία πόλη που πρωτοπορεί (όπως αντιστοίχως και η χώρα στο σύνολό της). Από το 2013 οι δημότες της πόλη που είναι καταγεγραμμένοι μόνιμοι κάτοικοι μετακινούνται δωρεάν με λεωφορεία, τρόλεϊ και τραμ.
Είναι η πρώτη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που εφάρμοσε ένα τέτοιο εκτεταμένο σύστημα δωρεάν μετακινήσεων και αποτελεί παράδειγμα για αντίστοιχα άλλα. Οι επισκέπτες της πόλης, μη μόνιμοι κάτοικοι δηλαδή που δεν είναι κάτοχοι της σχετικής κάρτας, εξακολουθούν να πληρώνουν κανονικά εισιτήριο.
Μονπελιέ – Βελιγράδι
Πολύ πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό του Μονπελιέ στη Γαλλία. Η προκειμένη περίπτωση έχει αρκετά μεγάλη σημασία υπό την έννοια ότι η εν λόγω πόλη είναι η μεγαλύτερη της Γαλλίας που εφαρμόζει το μέτρο (υπάρχουν και πολλές μικρότερες).
Το πρότυπό της ήταν ακριβώς το Ταλίν αλλά εδώ η εφαρμογή ήρθε ακριβώς 10 χρόνια αργότερα, το 2023. Υστερα από μήνες παρατηρήθηκε ότι οι διαδρομές με λεωφορεία και τραμ αυξήθηκαν κατά περίπου 24% σε σχέση με τα προ πανδημίας επίπεδα σύμφωνα με σχετικό ρεπορτάζ του Euronews.
Yπάρχει, τέλος, και το παράδειγμα του Βελιγραδίου το οποίο για μας έχει ιδιαίτερη σημασία. Υιοθετήθηκε πρόσφατα, μόλις τον Ιανούαριο του 2025, και αφορά μία πρωτεύουσα (της Σερβίας) με πληθυσμό κοντά στα 2εκ κατοίκους.
To μέτρο πάρθηκε διότι, σύμφωνα με τοπικούς φορείς, παρατηρείται υψηλή συμφόρηση στους δρόμους αφού ο αριθμός των αυτοκινήτων αυξήθηκε κατά 250.000 από το 2015 μέχρι το 2025. Η περίπτωση, όπως και να έχει, προσομοιάζει μ’ αυτή της Αθήνας.
Το μεγάλο ερώτημα
Τι, όμως, έχει δείξει η χρήση και η εφαρμογή του μέτρου τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη;
Τα μέχρι στιγμής δεδομένα μάς δείχνουν ότι ο στόχος της αύξησης των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς έχει επιτευχθεί. Τα δεδομενα για το Μονπελιέ ήδη τα αναφέραμε και είναι εντυπωσιακά. Στο Ταλίν, η χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών αυξήθηκε περίπου 14% μέσα στον πρώτο χρόνο εφαρμογής του μέτρου. Οι πολίτες έχουν λόγο να χρησιμοποιούν περισσότερο τα μέσα.
Σε σχέση όμως με τη μείωση των αυτοκινήτων, τα πράγματα είναι περισσότερο περίπλοκα. Στο Ταλίν διαπιστώθηκε ότι η χρήση του αυτοκινήτου μειώθηκε, αλλά πολύ λιγότερο από όσο περίμεναν οι σχεδιαστές του μέτρου. Παράλληλα, ένα μέρος της αύξησης των επιβατών προήλθε από ανθρώπους που παλαιότερα περπατούσαν αντί να χρησιμοποιούν συγκοινωνίες.
Ομως, η πρωτεύουσα της Εσθονίας μπόρεσε να εξυπηρετήσει καλύτερα ευαίσθητες κοινωνικές κατηγορίες όπως τους χαμηλόμισθους, τους ανέργους και τα άτομα με περιορισμένα εισοδήματα γενικά. Στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν δείξει ότι στις συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού οι μετακινήσεις αυξήθηκαν αισθητά.
Οι συγκοινωνιολόγοι ανά την Ευρώπη επιμένουν σ’ ένα βασικό αξίωμα που πρέπει πάντα να το έχουμε στο νου μας. Στη μάχη εναντίον της αυτοκίνησης, το κόστος του εισιτηρίου δεν είναι αυτό που παίζει το μεγαλύτερο ρόλο.
Τη μάχη αυτή θα την κερδίσουμε αν υπάρχει μεγαλύτερη συχνότητα δρομολογίων, αξιοπιστία, ταχύτητα και όσο το δυνατόν πιο “πλατιά” κάλυψη του δικτύου.
Η δωρεάν μετακίνηση αυξάνει τη χρήση των Μέσων
Τα ευρωπαϊκά παραδείγματα δείχνουν ότι η δωρεάν μετακίνηση αυξάνει τη χρήση των μέσων. Όμως η πραγματική μετατόπιση από το αυτοκίνητο στα ΜΜΜ φαίνεται να επιτυγχάνεται κυρίως όταν η δωρεάν πρόσβαση συνοδεύεται από καλύτερη ποιότητα υπηρεσιών.
Στην Ελλάδα βέβαια, και ιδιαίτερα στην Αθήνα, μπορούμε να τα συνδυάσουμε και τα δύο.
Η δωρεάν μετακίνηση θα πείσει ακόμη περισσότερο κόσμο να προτιμήσει τα ΜΜΜ αλλά και η βελτίωση των υπηρεσιών (κυρίως στη συχνότητα των δρομολογίων) θα έχει το δικό της ξεχωριστό αντίκτυπο.
Στην πραγματικότητα το δίλημμα “τι θα έφερνε περισσότερους πολίτες στα ΜΜΜ: η κατάργηση του εισιτηρίου ή ένα λεωφορείο που περνά κάθε 5 λεπτά και φτάνει στην ώρα του;” είναι μάλλον ψευτοδίλημμα. Η προφανής και λογική απάντηση θα ήταν “και τα δύο”.
SiteDesign