Συμφωνία ΗΠΑ-Ιραν: Τα πρώτα τάνκερ διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ-Ξεκίνησε η εξαγωγή πετρελαίου

Τα πρώτα τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια που μετέφεραν πετρέλαιο βγήκαν από τη ζώνη του αποκλεισμού τον οποίο επέβαλαν οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις στο στενό του Ορμούζ, ανακοίνωσε εξειδικευμένη υπηρεσία, δυο ημέρες πριν από την τελετή υπογραφής συμφωνίας-πλαισίου ανάμεσα στην Τεχεράνη και στην Ουάσιγκτον για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και να αρχίσουν διαπραγματεύσεις για τα πιο ακανθώδη ζητήματα, ιδίως τις αμερικανικές κυρώσεις και το ιρανικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας.

Η αντίστροφη μέτρηση για την υπογραφή της πολυαναμενόμενης συμφωνίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν έχει ήδη ξεκινήσει, με τις δύο πλευρές να προσβλέπουν σε μια εξέλιξη που θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Η συμφωνία φιλοδοξεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη σταθερότητα στην περιοχή, ενώ παράλληλα αναμένεται να σηματοδοτήσει την έναρξη μιας νέας εποχής στις διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

 Έπειτα από τρεις και πλέον μήνες πολέμου με χιλιάδες νεκρούς, στη μεγάλη πλειονότητά τους στο Ιράν και στον Λίβανο, κοπιώδεις διαπραγματεύσεις κι αναρίθμητες αναστροφές του Ντόναλντ Τραμπ, οι ΗΠΑ και το Ιράν εντέλει ανακοίνωσε πως κατέληξαν σε συνεννόηση για τις αδρές γραμμές.

 Οι πληροφορίες για το περιεχόμενό της βγαίνουν με το σταγονόμετρο, πάντως και το κείμενο είναι «πολύ γενικό» και δεν εκτείνεται παρά σε «μιάμιση σελίδα», όπως το έθεσε ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς μιλώντας στο CNN.

 Πριν καν από την υπογραφή της συμφωνίας-πλαισίου, διαπιστώνονται τα πρώτα αποτελέσματα, σύμφωνα με την ιρανική διπλωματία. Ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών, που είχε επιβληθεί τη 13η Απριλίου, σε αντίποινα για το κλείσιμο του στενού του Ορμούζ έπειτα από το ξέσπασμα της ένοπλης σύρραξης στα τέλη Φεβρουαρίου, πλέον έχει αρθεί.

 Τρία πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού (VLCCs) της ιρανικής κρατικής επιχείρησης National Iranian Tanker Company (NITC), φορτωμένα με συνολικά 4,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, πέρασαν την περίμετρο του αποκλεισμού, ανέφερε μέσω X η εξειδικευμένη υπηρεσία παρακολούθησης των θαλάσσιων μεταφορών TankerTrackers.

 Νωρίτερα, η ιρανική κρατική τηλεόραση είχε ανακοινώσει πως πλέον τα ιρανικά δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο έχουν ξαναρχίσει δρομολόγια.

 Ο Ντόναλντ Τραμπ ανήγγειλε πως το στενό του Ορμούζ θα ανοίξει ξανά «πλήρως» μεθαύριο, μετά την υπογραφή. Το κλείσιμό του προκάλεσε παράλυση των μεταφορών υδρογονανθράκων διά θαλάσσης κι απογείωσε τις τιμές του πετρελαίου στις αγορές.

 Χθες πάντως η τιμή του βαρελιού του Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας, ποικιλίας αναφοράς, έπεσε κάτω από τα 80 δολάρια, για πρώτη φορά από τον Μάρτιο. Περί τις 06:30 (ώρα Ελλάδας), υποχωρούσε κατά 0,32%, στα 78,81 δολάρια.

https://x.com/TankerTrackers/status/2066981795116306873?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E2066981795116306873%7Ctwgr%5E2b0ebcc60f58808e0b6dcb38228e9d255487f230%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fiframely.net%2Fapi%2Fiframe%3Furl%3Dhttps3A2F2Fx.com2FTankerTrackers2Fstatus2F2066981795116306873key%3Da89268c51e7b98aeff8880413977103bv%3D1app%3D1

Bloomberg: Αυτά είναι τα τεράστια οικονομικά «δώρα» στο Ιράν από τη συμφωνία

Σύμφωνα με το Bloomberg, το τελικό προσχέδιο του μνημονίου κατανόησης προβλέπει την άμεση επανέναρξη των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, τη σταδιακή πρόσβαση της χώρας σε παγωμένα κεφάλαια και τη δημιουργία ενός αναπτυξιακού μηχανισμού χρηματοδότησης ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων.

Η συμφωνία συνδέεται με την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και την ανάληψη νέων δεσμεύσεων από το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Οι δύο πλευρές σχεδιάζουν να υπογράψουν το μνημόνιο στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία, ανοίγοντας έναν κύκλο διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών που θα κρίνει εάν μπορεί να επιτευχθεί μια οριστική συμφωνία.

Τι θα κερδίσει άμεσα το Ιράν

Το πιο άμεσο όφελος για την Τεχεράνη αφορά τις εξαγωγές πετρελαίου.

Σύμφωνα με το Bloomberg, αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει ειδικές εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων τους.

Το Axios αποκαλύπτει ότι οι εξαιρέσεις αυτές θα ισχύουν κατά τη διάρκεια του 60ήμερου διαπραγματευτικού παραθύρου και θα επιτρέψουν στο Ιράν να διαθέτει πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές όσο συνεχίζονται οι συνομιλίες. Παράλληλα, θα αρθεί ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός, κάτι που μπορεί να αποφέρει στην ιρανική οικονομία δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετα έσοδα.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι τα οικονομικά οφέλη δεν αποτελούν «δώρο», αλλά μέρος ενός μηχανισμού «ανταμοιβής βάσει επιδόσεων». Όπως δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios, το Ιράν θα έχει πρόσβαση στα οφέλη μόνο εφόσον τηρεί τις δεσμεύσεις του, μεταξύ των οποίων η μη απόκτηση πυρηνικού όπλου, η εξουδετέρωση του εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού και η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Η διαμάχη για τα παγωμένα κεφάλαια

Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία αφορά τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό.

Σύμφωνα με το Bloomberg, το προσχέδιο αναφέρει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να καταστήσουν τα κεφάλαια αυτά πλήρως διαθέσιμα στο μέλλον, χωρίς όμως να προσδιορίζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Το Axios σημειώνει ότι ιρανικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν πως η Τεχεράνη θα αποκτήσει άμεση πρόσβαση στα κεφάλαια με την υπογραφή της συμφωνίας. Η αμερικανική πλευρά διαψεύδει κατηγορηματικά αυτούς τους ισχυρισμούς.

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ενδέχεται να υπάρξουν περιορισμένες κινήσεις καλής θέλησης ή στοχευμένες ελαφρύνσεις κυρώσεων ως αντάλλαγμα για συγκεκριμένα βήματα συμμόρφωσης από το Ιράν, ωστόσο δεν υφίσταται σχέδιο μαζικής αποδέσμευσης κεφαλαίων από την πρώτη ημέρα.

Παράλληλα, διαψεύδονται πληροφορίες περί μυστικών συμφωνιών με χώρες του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Κατάρ, για άμεση απελευθέρωση ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους.

Το «Ταμείο Ευημερίας» των 300 δισ. δολαρίων

Το πιο εντυπωσιακό αλλά και πολιτικά ευαίσθητο στοιχείο της συμφωνίας είναι το επενδυτικό ταμείο των 300 δισ. δολαρίων.

Το Bloomberg ήταν το πρώτο που αποκάλυψε την πρόβλεψη για χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων στο πλαίσιο της οικονομικής αποκατάστασης του Ιράν.

Το Axios προσθέτει ότι το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός «Prosperity Fund» (Ταμείου Ευημερίας), το οποίο θα ενεργοποιηθεί μόνο εφόσον επιτευχθεί τελική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το αμερικανικό μέσο, η ιδέα προήλθε από το Κατάρ και συζητείται εδώ και εβδομάδες ανάμεσα σε Αμερικανούς, Ιρανούς και περιφερειακούς παράγοντες.

Ο Τραμπ υποσχέθηκε να στείλει τη συμφωνία με το Ιράν στο Κογκρέσο και να την παρουσιάσει σε συνέντευξη Τύπου

Ακόμη περισσότερες λεπτομέρειες δίνει το Reuters. Σύμφωνα με πηγή που έχει άμεση γνώση των διαπραγματεύσεων, το ταμείο δεν θα αποτελεί πρόγραμμα κρατικής χρηματοδότησης ούτε πολεμικών αποζημιώσεων. Θα λειτουργεί ως ιδιωτικό επενδυτικό όχημα, στο οποίο θα συμμετέχουν επιχειρηματικά και επενδυτικά κεφάλαια από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις χώρες του Κόλπου, την Ασία, τη Νότια Αμερική και την Αφρική.

Μάλιστα, σύμφωνα με το Reuters, περισσότερο από το 50% των κεφαλαίων έχει ήδη εξασφαλιστεί σε προκαταρκτικό επίπεδο, κάτι που δείχνει πως η πρωτοβουλία έχει προχωρήσει σημαντικά περισσότερο από ό,τι αρχικά εκτιμάτο.

Από τις πολεμικές αποζημιώσεις, στο επενδυτικό σχέδιο

Το Reuters αποκαλύπτει, επίσης, ότι η αρχική θέση της Τεχεράνης ήταν πολύ πιο φιλόδοξη.

Σύμφωνα με ανώτερη ιρανική πηγή, το Ιράν είχε ζητήσει περίπου 400 δισ. δολάρια ως αποζημίωση για τις ζημιές που προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Η Ουάσιγκτον απέρριψε το αίτημα, οδηγώντας τελικά στη διαμόρφωση της ιδέας ενός μεγάλου επενδυτικού ταμείου που θα λειτουργεί με ιδιωτικά κεφάλαια και όχι με αμερικανικούς δημόσιους πόρους.